Đóng cửa doanh nghiệp trong 12 giờ: Chỉ sợ mắc kẹt ở… thuế
Một doanh nghiệp đã ngừng hoạt động 10 năm, không phát sinh doanh thu nhưng muốn đóng mã số thuế vẫn có thể phải hoàn tất 50 hồ sơ khai thuế và xử lý hàng chục triệu đồng tiền phạt, nợ tồn đọng.
Giải trình trước Quốc hội về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa chiều 29/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính có thể được giải quyết thủ tục đóng cửa trong 12 giờ.
Nhưng vấn đề là làm thế nào để hàng triệu mã số thuế đang tồn đọng có thể vượt qua những rào cản trước đó? Một doanh nghiệp ngừng hoạt động từ năm 2016, suốt 10 năm không sản xuất, kinh doanh, không có doanh thu. Tưởng rằng việc đóng cửa chỉ cần xác nhận không còn hoạt động và hoàn tất những nghĩa vụ còn lại.
Thế nhưng, theo ví dụ được Bộ Tài chính đưa ra trong hồ sơ xây dựng Nghị quyết đặc thù về thuế, doanh nghiệp này vẫn phải bổ sung ít nhất 40 hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng theo quý và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Điều đáng nói, cả 50 hồ sơ đều có chỉ tiêu kê khai bằng 0.
Doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng nghĩa vụ hành chính vẫn tiếp tục tồn tại, thậm chí tích lũy thành gánh nặng qua từng năm
Chưa hết, doanh nghiệp còn phải xử lý khoảng 55 triệu đồng, gồm 23 triệu đồng tiền phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế, 20 triệu đồng lệ phí môn bài và 12 triệu đồng tiền chậm nộp lệ phí môn bài.
Nghĩa là dù không phát sinh hoạt động kinh doanh trong suốt một thập niên, doanh nghiệp vẫn phải quay lại hoàn tất hàng chục thủ tục và xử lý một khoản tiền không nhỏ mới có thể tiến tới chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Đây không đơn thuần là câu chuyện của một doanh nghiệp. Nó phản ánh một bất cập đáng suy nghĩ trong quản lý: doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng nghĩa vụ hành chính vẫn tiếp tục tồn tại, thậm chí tích lũy thành gánh nặng qua từng năm.
Hàng triệu mã số thuế mắc kẹt vì thủ tục
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận một trong những vấn đề khó khăn nhất hiện nay là tình trạng doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế.
Theo Bộ trưởng, cả nước còn khoảng 2,8 triệu mã số thuế ở trạng thái 03, tức ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, và trạng thái 06, tức không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Trong đó có khoảng 1,2 triệu mã số thuế của doanh nghiệp và chi nhánh doanh nghiệp.
Trong 8 tháng đầu năm 2026, ngành thuế đã đóng được gần 600.000 mã số thuế. Tuy nhiên, số lượng tồn đọng vẫn rất lớn.
Đáng chú ý, trong hồ sơ dự thảo nghị quyết về chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, Bộ Tài chính thống kê đến ngày 23/10/2026 có 2.518.440 người nộp thuế thuộc hai trạng thái nói trên.
Trong đó, 529.041 trường hợp đã ngừng hoạt động từ năm 2015 trở về trước, chiếm khoảng 21%. Điều này cho thấy quy mô rất lớn của tình trạng mã số thuế tồn đọng.
Tại nghị trường, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng dẫn ví dụ doanh nghiệp ngừng hoạt động 10 năm nhưng muốn đóng mã số thuế phải xử lý khoảng 62 triệu đồng tiền thuế, tiền phạt và các khoản liên quan.
Những con số 55 triệu đồng trong hồ sơ dự thảo hay khoảng 62 triệu đồng được Bộ trưởng nêu tại Quốc hội có thể khác nhau do cách tính và các khoản nghĩa vụ được đưa vào ví dụ. Nhưng chúng cùng phản ánh một thực tế: chi phí rút khỏi thị trường có thể trở thành gánh nặng đối với doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh từ lâu.
Vấn đề càng đáng quan tâm khi nhiều doanh nghiệp không còn nhân sự kế toán, sổ sách thất lạc, người đại diện thay đổi hoặc không thể liên hệ. Yêu cầu họ khôi phục đầy đủ hồ sơ của nhiều năm trước để chứng minh không phát sinh nghĩa vụ thuế là một công việc không hề đơn giản.
Một doanh nghiệp đã không còn khả năng kinh doanh, không có nguồn thu, nay phải bỏ thêm tiền thuê kế toán, rà soát chứng từ, lập hồ sơ và xử lý tiền phạt để được đóng cửa. Chi phí ấy có thể khiến chủ doanh nghiệp chọn cách tiếp tục bỏ mặc thay vì quay lại hoàn tất thủ tục.
Cứ như vậy, mã số thuế vẫn tồn tại trên hệ thống dù hoạt động kinh doanh đã chấm dứt từ nhiều năm trước.
Một doanh nghiệp đã không còn khả năng kinh doanh, không có nguồn thu, nay phải bỏ thêm tiền thuê kế toán, rà soát chứng từ, lập hồ sơ và xử lý tiền phạt để được đóng cửa
Vì sao doanh nghiệp "đã chết" vẫn phải tiếp tục kê khai?
Cần nhìn nhận công bằng rằng các nghĩa vụ kê khai, quyết toán và xử lý nợ thuế được đặt ra nhằm bảo đảm kỷ luật tài chính, ngăn ngừa tình trạng doanh nghiệp lợi dụng việc giải thể để trốn thuế, chiếm dụng tiền thuế hoặc bỏ lại nghĩa vụ với Nhà nước.
Tuy nhiên, bất cập nằm ở chỗ cơ chế xử lý chưa phân biệt đủ rõ giữa doanh nghiệp cố tình né tránh nghĩa vụ thuế và doanh nghiệp đã thực sự ngừng hoạt động, không phát sinh nghĩa vụ thuế trong nhiều năm.
Với nhóm thứ hai, việc yêu cầu lập lại hàng chục hồ sơ có chỉ tiêu bằng 0 đặt ra câu hỏi về hiệu quả quản lý. Cơ quan thuế cần thông tin để xác định doanh nghiệp có nợ thuế hay không, nhưng liệu có nhất thiết phải buộc doanh nghiệp thực hiện đầy đủ từng thủ tục kê khai của nhiều năm trước nếu có thể xác minh bằng dữ liệu quản lý và các nguồn thông tin liên quan?
Đây chính là điểm cần thay đổi trong tư duy quản lý: từ yêu cầu người nộp thuế hoàn thành mọi thủ tục mang tính hình thức sang tập trung xác định nghĩa vụ tài chính thực chất.
Một vấn đề khác là các khoản nợ và tiền phạt tích lũy theo thời gian.
Từ ngày 1/1/2026, lệ phí môn bài đã được bãi bỏ theo Nghị quyết 198/2025/QH15. Tuy nhiên, những khoản nợ phát sinh trước thời điểm này vẫn phải được xử lý theo quy định.
Theo hồ sơ Bộ Tài chính, đến cuối năm 2025, hơn 764.000 người nộp thuế còn nợ lệ phí môn bài với tổng số tiền khoảng 1.450 tỉ đồng. Ngoài ra, gần 2 triệu trường hợp thuộc trạng thái 03 và 06 chưa được hạch toán nghĩa vụ lệ phí môn bài trong thời gian ngừng hoạt động. Nếu tính toán toàn bộ nghĩa vụ giả định, số tiền có thể phát sinh khoảng 15.000 tỉ đồng.
Hệ quả không chỉ dừng ở chi phí của từng doanh nghiệp. Hàng triệu mã số thuế không được cập nhật đúng tình trạng hoạt động còn ảnh hưởng đến chất lượng dữ liệu quản lý, gây khó khăn trong xác định pháp nhân đang tồn tại thực chất và tạo ra những khoảng trống có thể bị lợi dụng.
Vì vậy, xử lý tình trạng này không đơn giản là giảm tiền phạt cho doanh nghiệp, mà còn là yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý thuế.
Muốn giải quyết trong 12 giờ, phải tháo gỡ những gì?
Phát biểu trước Quốc hội chiều 29/10, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở kiến nghị của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, Bộ Tài chính đã chỉ đạo các cơ quan đăng ký kinh doanh đẩy nhanh việc giải quyết thủ tục đối với doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
"Khi doanh nghiệp đã làm sạch nghĩa vụ tài chính, thì việc làm các thủ tục giải thể hoặc đóng cửa chỉ trong vòng 12 tiếng. Hiện nay việc này đang triển khai rất tốt", Bộ trưởng khẳng định.
Đây là tín hiệu tích cực. Nhưng cũng cần thấy rằng 12 giờ được đề cập là thời gian xử lý đối với doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có thể hoàn tất toàn bộ quá trình giải thể trong 12 giờ.
Đối với những doanh nghiệp đang mắc kẹt vì hàng chục hồ sơ khai thuế và các khoản nợ tồn đọng, khó khăn lớn nhất nằm ở giai đoạn trước khi đủ điều kiện được giải quyết.
Nói cách khác, rút ngắn thời gian ở khâu cuối là cần thiết, nhưng giảm chi phí và thủ tục để doanh nghiệp đi đến được khâu cuối mới là giải pháp căn cơ.
Khi doanh nghiệp đã làm sạch nghĩa vụ tài chính, thì việc làm các thủ tục giải thể hoặc đóng cửa chỉ trong vòng 12 tiếng. Hiện nay việc này đang triển khai rất tốt"
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn
Trong dự thảo chính sách đặc thù đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính đã đề xuất một số hướng tháo gỡ đáng chú ý.
Trước hết, người nộp thuế thuộc trạng thái 03 và 06 có thể được miễn nộp hồ sơ khai thuế đối với những kỳ không phát sinh nghĩa vụ thuế trong thời gian không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, nếu đáp ứng các điều kiện và cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Đây là hướng đi hợp lý vì giảm được yêu cầu khôi phục những hồ sơ không phản ánh hoạt động kinh tế thực tế.
Dự thảo cũng đề xuất giảm mức phạt vi phạm thủ tục thuế theo thời điểm người nộp thuế hoàn thành hồ sơ. Theo đó, mức phạt còn 30% nếu hoàn thành trong giai đoạn đầu đến hết ngày 30/6/2027; tăng lên 50% trong nửa cuối năm 2027 và 70% trong nửa đầu năm 2028.
Bên cạnh đó là đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài phát sinh đến hết năm 2025 và tiền chậm nộp tương ứng; xử lý tiền chậm nộp có điều kiện đối với trường hợp thanh toán đầy đủ nợ thuế gốc và hoàn tất thủ tục theo quy định.
Theo tính toán của Bộ Tài chính, riêng việc xử lý tiền chậm nộp đối với hai nhóm người nộp thuế thuộc trạng thái 03 và 06 có thể làm giảm khoảng 9.715 tỉ đồng nợ đang theo dõi.
Đáng chú ý, dự thảo còn đưa ra cơ chế xem xét chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với trường hợp đã ngừng hoạt động từ đủ 10 năm, không còn nợ thuế và không thuộc diện thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử. Cơ quan thuế dự kiến công khai thông tin trong 30 ngày trước khi thực hiện thủ tục.
Những đề xuất này cho thấy cơ quan quản lý đã nhận diện được các nút thắt. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần đi xa hơn việc giảm tiền phạt.
Khi hồ sơ đáp ứng đầy đủ điều kiện, việc xử lý trong 12 giờ phải trở thành kết quả có thể kiểm chứng, thay vì chỉ là mục tiêu về thời gian.
Trước hết, nên phân loại rõ các trường hợp tồn đọng theo mức độ rủi ro. Doanh nghiệp không có doanh thu, không xuất hóa đơn, không phát sinh lao động, không nợ thuế và đã ngừng hoạt động kéo dài cần có quy trình xử lý đơn giản hơn so với doanh nghiệp còn giao dịch, nợ thuế hoặc có dấu hiệu vi phạm.
Đối với nhóm rủi ro thấp, cơ quan thuế có thể chủ động đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, hồ sơ kê khai, thông tin đăng ký kinh doanh và các nguồn dữ liệu liên quan để xác định nghĩa vụ còn tồn tại, thay vì yêu cầu người nộp thuế tự khôi phục toàn bộ hồ sơ cũ.
Tiếp đó, cần thiết kế cơ chế chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo hướng chủ động hơn. Khi doanh nghiệp đã ngừng hoạt động đủ thời gian, không còn nghĩa vụ tài chính và không có dấu hiệu vi phạm, cơ quan quản lý có thể thông báo công khai, dành thời hạn cho các bên liên quan phản hồi, sau đó thực hiện thủ tục theo thẩm quyền.
Cuối cùng, cần công khai rõ thời hạn xử lý từng khâu, điều kiện áp dụng thủ tục đơn giản và trách nhiệm của cơ quan giải quyết. Khi hồ sơ đáp ứng đầy đủ điều kiện, việc xử lý trong 12 giờ phải trở thành kết quả có thể kiểm chứng, thay vì chỉ là mục tiêu về thời gian.
Việc đơn giản hóa thủ tục cũng phải đi cùng khả năng hậu kiểm. Nếu phát hiện doanh nghiệp che giấu doanh thu, trốn thuế hoặc lợi dụng chính sách để né tránh nghĩa vụ, cơ quan quản lý phải có quyền truy thu và xử lý theo pháp luật.
Điều cần thay đổi không phải là buông lỏng quản lý, mà là tập trung nguồn lực quản lý vào đúng những trường hợp có rủi ro.
Một môi trường kinh doanh thuận lợi không chỉ được đánh giá bằng thời gian thành lập doanh nghiệp, mà còn bằng khả năng rút khỏi thị trường một cách minh bạch, nhanh chóng và ít tốn kém.
Thất bại trong kinh doanh là điều không ai mong muốn, nhưng cũng là một phần bình thường của nền kinh tế thị trường. Một doanh nghiệp không thể tiếp tục hoạt động cần được tạo điều kiện chấm dứt hợp pháp sau khi hoàn thành những nghĩa vụ thực chất, thay vì bị giữ lại nhiều năm bởi những thủ tục không còn cần thiết.
Giải quyết thủ tục trong 12 giờ là bước tiến đáng ghi nhận. Nhưng để hàng triệu mã số thuế tồn đọng thực sự được xử lý, điều quan trọng hơn là đừng để doanh nghiệp phải mất nhiều năm mới đủ điều kiện bước vào quy trình 12 giờ ấy.
.jpg)