Drone MQ-9A Reaper 13 triệu USD của quân đội Mỹ hóa sắt vụn sau sự cố rơi bí ẩn
Quân đội Mỹ mất chiếc drone MQ-9A Reaper sau khi một bộ phận gặp trục trặc, khiến cánh quạt rơi ra trong nhiệm vụ cuối năm 2024, theo cuộc điều tra vừa được công bố.
Sự cố buộc chiếc máy bay không người lái (drone) chiến đấu trị giá 13 triệu USD phải hạ cánh khẩn cấp xuống Địa Trung Hải.
Bản báo cáo điều tra của Không quân Mỹ xác định rằng vụ tai nạn tốn kém xảy ra vào tháng 12.2024 là do hỏng hóc ở một bộ phận cơ khí nối động cơ drone MQ-9A Reaper với cánh quạt của nó. Tuy nhiên, nguyên nhân cụ thể của sự cố này không rõ ràng vì chiếc MQ-9A Reaper này không được trục vớt và trở thành sắt vụn.
Chiếc MQ-9A Reaper, phương tiện chiến đấu và trinh sát thuộc về Phi đoàn 432 tại Căn cứ Không quân Creech ở Nevada (Mỹ), được lên kế hoạch thực hiện một nhiệm vụ tác chiến vào ngày 16.12.2024 ở Địa Trung Hải hoặc khu vực lân cận. Chiếc drone được điều khiển từ xa cất cánh lúc 13 giờ từ một địa điểm không được tiết lộ thuộc khu vực hoạt động mà Bộ Tư lệnh châu Âu chịu trách nhiệm.
Khoảng bốn giờ sau, khi MQ-9A Reaper đang bay với tốc độ và độ cao hành trình, màn hình hiển thị mô-men xoắn của động cơ đã giảm từ mức bình thường xuống mức bị mất hoàn toàn chỉ trong một giây.
Độ cao hành trình là độ cao ổn định mà MQ-9A Reaper duy trì trong phần chính của chuyến bay, sau khi đã cất cánh và trước khi bắt đầu hạ cánh.
Mô-men xoắn của động cơ là lực xoay mà động cơ tạo ra để làm quay trục khuỷu, từ đó truyền lực đến các bộ phận khác (ví dụ cánh quạt máy bay, bánh xe của ô tô, cánh quạt tàu thủy…).
Báo cáo cho biết MQ-9A Reaper đã "trải qua tình trạng mất tốc độ bay và bắt đầu giảm độ cao ngoài ý muốn".
16 phút cố duy trì kiểm soát
Khi MQ-9A Reaper giảm độ cao, các phi công (thành viên của Phi đội Tấn công 20 từ Căn cứ Không quân Whiteman ở bang Missouri, Mỹ) đã dành 16 phút cố gắng duy trì kiểm soát và khôi phục lực đẩy cho chiếc drone đang rơi khỏi bầu trời.
Theo tạp chí Air & Space Forces, cuộc điều tra của Không quân Mỹ vừa được công bố cho biết phi công cuối cùng nhận ra rằng động cơ MQ-9A Reaper bị hư hỏng bên trong và đã tắt nó. Sau đó, phi công quyết định hạ cánh khẩn cấp xuống Địa Trung Hải. Dữ liệu cuối cùng nhận được cho thấy nó đã rơi xuống biển.
Báo cáo cho biết không có thương vong hay thiệt hại cho tài sản dân sự. Theo báo cáo, chiếc MQ-9A Reaper đã không được thu hồi. Drone chiến đấu này được định giá chính xác là 13.154.585 USD.
Các nhà điều tra của Không quân Mỹ tiết lộ "nguyên nhân của vụ tai nạn là do hỏng hóc bên trong Splined Coupling Assembly", điều này đã đến việc tách rời cánh quạt đột ngột và vĩnh viễn khỏi động cơ, gây mất lực đẩy, không thể khắc phục được.
Splined Coupling Assembly là cụm khớp nối rãnh then/then hoa (cụm lắp ghép răng xoắn), bộ phận cơ khí dùng để kết nối hai trục quay, ở đây là trục động cơ và trục cánh quạt của máy bay, sao cho chúng truyền mô-men xoắn với nhau chắc chắn.
General Atomics, công ty quốc phòng Mỹ sản xuất MQ-9 Reaper, cho biết Spiral Retaining Ring rất có thể là nguyên nhân của sự cố, dù không thể xác định chắc chắn vì các mảnh vỡ và bằng chứng không được thu thập.
Spiral Retaining Ring là vòng hãm xoắn ốc (hoặc vòng chặn xoắn), một loại vòng kim loại mỏng được cuộn theo dạng xoắn ốc nhiều vòng, dùng để giữ cố định linh kiện cơ khí trong rãnh của trục hoặc lỗ, tránh cho các bộ phận trượt ra ngoài khi máy hoạt động.
Reaper là drone được quân đội Mỹ lựa chọn cho các nhiệm vụ chiến đấu và trinh sát, đã gặp nhiều sự cố trong những năm gần đây, gồm cả một số vụ việc bị phân loại "Hạng A".
Sự cố "Hạng A" nghĩa là vụ việc gây ra thiệt hại từ 2,5 triệu USD trở lên hoặc phá hủy một chiếc máy bay. Dữ liệu an toàn của Không quân Mỹ cho thấy có 5 vụ vào 2021 và tương tự vào năm trước đó. Số liệu an toàn mới hơn hiện chưa được công bố.
Mục tiêu của các đối thủ
Drone Reaper đã trở thành mục tiêu với các đối thủ của Mỹ. Ví dụ, vào tháng 3.2023, một máy bay chiến đấu Su-27 (Nga) được cho đã va chạm vào cánh quạt chiếc Reaper MQ-9 đang hoạt động phía trên Biển Đen, buộc chiếc drone này phải hạ cánh khẩn cấp xuống biển, theo trang Insider.
"Reaper MQ-9 của chúng tôi đang thực hiện chiến dịch thường lệ trong không phận quốc tế thì bị Su-27 chặn lại và tông vào, khiến máy bay rơi và dẫn đến tổn thất hoàn toàn", theo Tướng James Hecker - người quản lý lực lượng Không quân Mỹ thời điểm đó tại khu vực.
Mỹ, dưới thời chính quyền Biden, đã chỉ trích phi công máy bay Nga "hoạt động không an toàn, thiếu chuyên nghiệp". Trong khi Nga nói rằng việc Mỹ gia tăng hoạt động tình báo nhằm vào các lợi ích của Nga và không tuân thủ vùng hạn chế bay đã dẫn đến hậu quả. Nga khẳng định đã thông báo từ trước rằng khu vực không phận này được họ khoanh vùng phục vụ cho chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Sau đó, phi công lái Su-27 đã kể lại quá trình xuất kích để chặn MQ-9 Reaper trên Biển Đen.
Vào thời điểm Nga phát hiện MQ-9 Reaper trên Biển Đen hôm 14.3.2023, Thiếu tá Vasily Vavilov đang cùng các đồng nghiệp làm nhiệm vụ trực chiến trên không.
Nhận được lệnh, hai tổ bay Su-27 đã xuất kích để chặn drone Mỹ di chuyển hướng về không phận Nga.
"Sau khi cất cánh, chúng tôi đã tiếp cận drone, xác nhận danh tính, chuyển dữ liệu về sở chỉ huy và thực hiện các thao tác để buộc máy bay này phải từ bỏ nhiệm vụ", Thiếu tá Vavilov kể lại.
Thiếu tá Sergei Popov, một trong hai phi công lái Su-27, khẳng định các máy bay chiến đấu Nga không khai hỏa vũ khí và không va chạm với MQ-9 Reaper.
Bộ trưởng Quốc phòng Nga lúc đó là ông Sergei Shoigu đã trao Huân chương Dũng cảm cho các phi công vì ngăn chặn MQ-9 Reaper trên Biển Đen.
"Huân chương Dũng cảm đã được trao cho các phi công lái Su-27 vì ngăn chặn MQ-9 Reaper của Mỹ xâm phạm khu vực phong tỏa được thiết lập trong chiến dịch quân sự đặc biệt", theo thông báo của Bộ Quốc phòng Nga.
Năm 2023, máy bay Nga cũng liên tục gây trở ngại cho các drone Reaper hoạt động trên bầu trời Syria, thực hiện hành vi như áp sát Reaper MQ-9. Trong một sự cố, máy bay chiến đấu Su-35 đã bắn pháo sáng vào chiếc drone Reaper MQ-9 và làm hỏng cánh quạt của nó, theo Insider.
Lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn cũng đã bắn hạ một số drone Reaper mà Mỹ đã sử dụng để hỗ trợ các hoạt động quân sự của mình chống lại phiến quân Yemen.
Những đặc điểm nổi bật của MQ-9A Reaper
MQ-9A Reaper là drone chiến đấu tầm trung, bay lâu và mang được tải trọng lớn, được Không quân Mỹ sử dụng như nền tảng chủ lực cho cả nhiệm vụ trinh sát, giám sát, thu thập tình báo và tấn công chính xác vào mục tiêu mặt đất.
Drone này sở hữu sải cánh khoảng 20m, chiều dài khoảng 11m, với trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 4.760kg, có thể mang tới 1.700kg vũ khí và thiết bị cảm biến.
Về hiệu suất, MQ-9A Reaper có tốc độ hành trình khoảng 313 km/giờ, độ cao bay tối đa 15.000m và thời gian bay liên tục từ 27 đến 34 giờ tùy cấu hình và tải trọng.
Động cơ sử dụng là loại turboprop Honeywell TPE331-10 công suất khoảng 900 mã lực, đặt phía sau thân và điều khiển cánh quạt theo kiểu đẩy, giúp tầm quan sát phía trước được thông thoáng.
Drone này được trang bị 7 giá treo vũ khí, gồm 6 dưới cánh và 1 dưới thân, có khả năng mang tên lửa AGM-114 Hellfire, bom dẫn đường laser GBU-12 Paveway II hoặc bom dẫn đường GPS GBU-38 JDAM. Hệ thống cảm biến quang - hồng ngoại MTS-B cho phép trinh sát cả ngày lẫn đêm.
MQ-9A Reaper được điều khiển từ xa qua vệ tinh hoặc liên kết dữ liệu, thường từ các trạm điều khiển mặt đất đặt tại Mỹ dù đang hoạt động ở bất kỳ khu vực nào trên thế giới. Phi hành đoàn vận hành MQ-9A Reaper gồm một phi công và một điều hành viên cảm biến.
Ưu điểm nổi bật của MQ-9A Reaper là khả năng bay lâu để theo dõi mục tiêu liên tục, kết hợp trinh sát và tấn công trên cùng một nền tảng, có thể hoạt động hiệu quả trong nhiều môi trường chiến trường khác nhau, từ Trung Đông, châu Phi đến châu Âu.