Đường huyết cao: Kẻ thù giấu mặt sau đột quỵ
Đường huyết cao âm thầm làm tổn thương mạch máu, tăng nguy cơ đột quỵ tái phát. Bác sĩ cảnh báo cách kiểm soát đường huyết an toàn sau đột quỵ.
Đột quỵ và đái tháo đường là hai bệnh lí có mối liên hệ chặt chẽ. Hiện có khoảng 28% bệnh nhân đột quỵ có mắc đái tháo đường, trong khi nguy cơ đột quỵ ở người mắc bệnh này cao hơn khoảng 2 lần. Không chỉ làm tăng khả năng xảy ra biến cố đầu tiên, đái tháo đường còn liên quan đến nguy cơ tử vong, thời gian nằm viện kéo dài và đột quỵ tái phát cao hơn.
Vì vậy, với người từng trải qua đột quỵ, kiểm soát đường huyết không đơn thuần là điều chỉnh một chỉ số xét nghiệm mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ mạch máu não lâu dài.
Đường huyết cao âm thầm làm tổn thương mạch máu
Theo BSCKII Nguyễn Thành Trung – Trưởng khoa Đột quỵ, kiêm Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng, để hiểu vì sao đường huyết trở thành yếu tố nguy hiểm đối với người bệnh đột quỵ, cần nhìn vào những thay đổi xảy ra trong hệ thống mạch máu.
Khi béo phì, kháng insulin và hội chứng chuyển hóa kéo dài, cơ thể dễ rơi vào tình trạng tăng đường huyết mạn tính. Lượng glucose dư thừa trong máu có thể thúc đẩy nhiều cơ chế gây tổn thương nội mô, gia tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm. Hậu quả là mạch máu lớn dễ xơ vữa, các mạch máu nhỏ trong não bị tổn thương, đồng thời tiểu cầu trở nên dễ hoạt hóa và kết tập.
BSCKII Nguyễn Thành Trung cho rằng đây là một trong những mắt xích quan trọng giải thích mối liên hệ giữa đái tháo đường và đột quỵ. Khi hệ thống mạch máu bị tổn thương kéo dài, nguy cơ hình thành huyết khối và tắc nghẽn mạch máu não có thể gia tăng.
Không dừng ở đó, tổn thương tim mạch ở người mắc đái tháo đường cũng có thể tạo điều kiện hình thành huyết khối trong buồng tim. Những cục huyết khối này có khả năng di chuyển lên não, gây ra đột quỵ thiếu máu cục bộ cấp tính.
Đặc biệt, kiểm soát HbA1c kém trước khi xảy ra đột quỵ có thể liên quan đến tiên lượng bất lợi hơn. Bệnh nhân đột quỵ có đái tháo đường và HbA1c từ 7% trở lên có tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân cao hơn rõ rệt.
Sau đột quỵ, đường huyết không thể kiểm soát theo kiểu “càng thấp càng tốt”
Khi đột quỵ cấp xảy ra, kiểm soát đường huyết trở thành bài toán đặc biệt quan trọng. Đường huyết tăng cao kéo dài có thể ảnh hưởng bất lợi đến vùng não đang bị tổn thương, nhưng hạ đường huyết quá mức cũng tiềm ẩn nguy hiểm.
Theo BSCKII Nguyễn Thành Trung, khi đường huyết tăng dai dẳng trên 180 mg/dL (10 mmol/L), insulin có thể được sử dụng, đặc biệt ở bệnh nhân nặng hoặc đang được điều trị bằng tiêu sợi huyết và lấy huyết khối cơ học. Mục tiêu trong giai đoạn cấp là duy trì đường huyết khoảng 140-180 mg/dL.
Điều này cho thấy kiểm soát đường huyết sau đột quỵ không đồng nghĩa với việc cố gắng đưa chỉ số về mức thấp nhất có thể. Việc ép đường huyết xuống dưới 130 mg/dL bằng insulin tĩnh mạch trong giai đoạn cấp không mang lại lợi ích cải thiện chức năng thần kinh sau 3 tháng, trong khi lại làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
Sau khoảng 24-48 giờ, khi tình trạng người bệnh ổn định hơn, chiến lược điều trị có thể chuyển sang insulin tiêm dưới da và xây dựng kế hoạch kiểm soát đường huyết lâu dài. Với đa số người bệnh dưới 65 tuổi không có bệnh lý nặng đi kèm, HbA1c có thể hướng tới mức ≤7%.
Một nghịch lý trong điều trị đái tháo đường là càng lo ngại hạ đường huyết, người bệnh càng có nguy cơ trì hoãn việc kiểm soát đường huyết đúng mức.
“Chúng ta tăng cường điều trị đái tháo đường sớm hơn nếu không quá lo ngại về các biến cố hạ đường huyết. Trong thực tế, việc trì hoãn khởi trị hoặc tăng cường insulin có thể kéo dài nhiều năm, trong khi HbA1c tiếp tục duy trì ở mức cao. Việc chậm trễ đưa insulin vào phác đồ liên quan với nguy cơ suy tim tăng 64%, nhồi máu cơ tim tăng 67% và nguy cơ đột quỵ tái phát tăng tới 51%”, bác sĩ Trung nói.
Trong khi đó, hạ đường huyết cũng không phải biến cố có thể xem nhẹ. Khi đường huyết giảm sâu, cơ thể có thể tăng hoạt hóa tiểu cầu, thúc đẩy các yếu tố đông máu và làm giảm cơ chế tiêu sợi huyết. Những thay đổi này có thể tạo môi trường thuận lợi cho hình thành huyết khối, làm gia tăng nguy cơ các biến cố tim mạch và não.
“Bài toán quan trọng không nằm ở việc lựa chọn giữa ‘đường huyết cao’ hay ‘hạ đường huyết’, mà là xây dựng chiến lược điều trị phù hợp để kiểm soát đường huyết an toàn, ổn định và lâu dài”, bác sĩ Trung nói.
Với người bệnh đột quỵ kèm đái tháo đường, lựa chọn phác đồ phù hợp vì thế không chỉ nhằm đưa đường huyết về mục tiêu mà còn hướng tới giảm biến cố hạ đường huyết và bảo vệ hệ tim mạch – não.
Sau một cơn đột quỵ, “kẻ thù” không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới dạng một triệu chứng rõ ràng. Đường huyết cao kéo dài có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu, trong khi việc kiểm soát thiếu cân bằng lại có thể tạo ra một nguy cơ khác. Vì vậy, cá thể hóa điều trị, theo dõi đường huyết và tuân thủ phác đồ của bác sĩ là những yếu tố then chốt để hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ đột quỵ tái phát.
