Sau đột quỵ, chăm sóc thế nào để tránh tái phát hiệu quả?
Sau đột quỵ, chăm sóc đúng cách giúp giảm nguy cơ tái phát và biến chứng. Chuyên gia hướng dẫn phục hồi chức năng, dùng thuốc và kiểm soát yếu tố nguy cơ.
Nhiều người bệnh vượt qua cơn đột quỵ và được xuất viện với tâm lí đã "qua cơn nguy hiểm". Tuy nhiên, theo các chuyên gia lão khoa, đây mới là giai đoạn quyết định khả năng phục hồi cũng như nguy cơ tái phát. Chỉ một sai sót trong quá trình chăm sóc tại nhà cũng có thể khiến người bệnh đối mặt với viêm phổi hít, loét tì đè hoặc một cơn đột quỵ thứ hai.
Chăm sóc sau đột quỵ quyết định hiệu quả điều trị lâu dài
Đột quỵ vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế ở người cao tuổi. Nhờ những tiến bộ trong cấp cứu và điều trị, ngày càng nhiều bệnh nhân được cứu sống trong "giờ vàng". Tuy nhiên, không ít trường hợp phải nhập viện trở lại chỉ sau vài tuần vì các biến chứng nguy hiểm hoặc do đột quỵ tái phát.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Trí, Chủ tịch Hội Lão khoa TP.HCM, điều trị đột quỵ không kết thúc khi người bệnh rời bệnh viện. Sau xuất viện, người bệnh vẫn cần được theo dõi sát, phục hồi chức năng và kiểm soát toàn diện các yếu tố nguy cơ. Nếu gia đình chủ quan, chỉ tập trung vào việc dùng thuốc mà bỏ qua dinh dưỡng, vận động, phòng ngừa biến chứng và tái khám định kì, hiệu quả điều trị sẽ giảm đáng kể.
Ông cho biết, việc chăm sóc người bệnh sau đột quỵ cần được thực hiện theo một quy trình khoa học, dễ nhớ và dễ áp dụng. Từ thực tiễn điều trị, các chuyên gia đã xây dựng mô hình "6N sau đột quỵ - 5 kiểm - 4 thuốc - 3 báo động", giúp người chăm sóc có thể đồng hành cùng người bệnh ngay từ khi xuất viện.
Giai đoạn sau xuất viện là "thời điểm vàng" để phòng ngừa tái phát
Theo các chuyên gia, câu hỏi quan trọng nhất trước khi xuất viện không phải là "người bệnh đã khỏe chưa", mà là "ai sẽ chăm sóc và chăm sóc như thế nào". Gia đình cần được hướng dẫn đầy đủ về khả năng nuốt, phương pháp vận động, cách sử dụng thuốc và lịch tái khám để bảo đảm quá trình phục hồi diễn ra an toàn.
PGS.TS Nguyễn Văn Trí nhấn mạnh, trong mô hình "6N", việc kiểm soát khả năng nuốt luôn được ưu tiên hàng đầu. Rối loạn nuốt là nguyên nhân phổ biến dẫn đến viêm phổi hít - biến chứng có thể đe dọa tính mạng người cao tuổi. Vì vậy, người bệnh cần được sàng lọc khả năng nuốt trước khi ăn, duy trì tư thế ngồi thẳng, ăn chậm với lượng nhỏ và tuyệt đối không cho ăn khi còn lơ mơ hoặc xuất hiện dấu hiệu sặc.
Song song với dinh dưỡng là quá trình phục hồi chức năng. Thay vì tập luyện quá sức, người bệnh nên bắt đầu bằng những mục tiêu phù hợp như thay đổi tư thế, tập ngồi dậy, luyện giữ thăng bằng, sau đó từng bước thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Theo chuyên gia, sự kiên trì và liên tục quan trọng hơn cường độ tập luyện.
Một nội dung khác thường bị bỏ qua là theo dõi tình trạng nhận thức và phòng ngừa các biến chứng do bất động. Người cao tuổi sau đột quỵ có thể xuất hiện sảng, rối loạn giấc ngủ hoặc lú lẫn đột ngột. Đồng thời, nguy cơ loét tì đè, huyết khối tĩnh mạch sâu, té ngã và viêm phổi cũng tăng lên nếu người bệnh nằm lâu một chỗ. Đây đều là những biến chứng có thể hạn chế nếu gia đình được hướng dẫn chăm sóc đúng cách.
Kiểm soát yếu tố nguy cơ là chìa khóa giảm đột quỵ tái phát
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Trí, dự phòng tái phát cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh của từng người, thay vì áp dụng một phác đồ chung. Người bệnh cần kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, rung nhĩ và duy trì lối sống lành mạnh dưới sự theo dõi của bác sĩ. Đây là nền tảng giúp giảm nguy cơ xảy ra thêm một cơn đột quỵ trong tương lai.
Bên cạnh đó, việc tuân thủ điều trị bằng thuốc đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Các nhóm thuốc như thuốc kháng huyết khối, thuốc hạ huyết áp, statin kiểm soát mỡ máu và các thuốc bảo vệ tim - thận ở người bệnh đái tháo đường cần được sử dụng đúng chỉ định. Chuyên gia lưu ý người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều vì có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và dẫn đến đột quỵ tái phát.
Đối với người bệnh đột quỵ kèm đái tháo đường típ 2, nhóm thuốc ức chế đồng vận chuyển natri - glucose 2 (SGLT2i) được đánh giá mang lại lợi ích trong bảo vệ tim mạch và chức năng thận. Tuy nhiên, việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá kĩ tình trạng huyết áp, chức năng thận cũng như hướng dẫn xử trí khi người bệnh bị mất nước hoặc mắc bệnh cấp tính.
Các chuyên gia lão khoa nhận định, điều trị đột quỵ hiện đại không chỉ hướng đến mục tiêu cứu sống người bệnh mà còn giúp họ duy trì khả năng vận động, giảm mức độ phụ thuộc và nâng cao chất lượng cuộc sống. Để đạt được mục tiêu này, sự phối hợp giữa bác sĩ, người bệnh và gia đình là yếu tố không thể thiếu.
PGS.TS Nguyễn Văn Trí khuyến cáo, người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý những dấu hiệu báo động như méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, sặc kèm sốt, lơ mơ, co giật hoặc té ngã. Khi xuất hiện bất kì biểu hiện nào trong số này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời, tránh bỏ lỡ "thời gian vàng".
Theo ông, chăm sóc sau đột quỵ không chỉ nhằm giúp người bệnh hồi phục mà còn là quá trình phòng ngừa một cơn đột quỵ mới. Khi gia đình hiểu đúng, tuân thủ điều trị và đồng hành lâu dài với người bệnh, nguy cơ tái phát sẽ giảm đáng kể, đồng thời mở ra cơ hội để người cao tuổi lấy lại sự độc lập và có cuộc sống chất lượng hơn.
.jpg)
