Elon Musk trong mắt người Trung Quốc: Thần tượng hay mối lo an ninh?

Elon Musk (Giám đốc điều hành Tesla và SpaceX) thường được ca ngợi là nhà tiên phong công nghệ, nhưng cũng từng bị cơ quan quản lý và dư luận Trung Quốc chỉ trích vì cách xử lý bị cho là vụng về trước các khiếu nại của khách hàng.

Ngoài ra, sự thống trị của SpaceX và mạng internet vệ tinh Starlink cũng khiến quân đội Trung Quốc lo ngại. Dù vậy, khi khoảng cách giữa Tesla và các hãng xe điện Trung Quốc ngày càng thu hẹp, Elon Musk đứng trước nguy cơ mất dần ảnh hưởng và vị thế tại nước này.

Elon Musk nằm trong nhóm 18 CEO và lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ tháp tùng Tổng thống Donald Trump đến thủ đô Bắc Kinh dự hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Trong số này có Tim Cook (Giám đốc điều hành Apple) và Jensen Huang (Giám đốc điều hành Nvidia). Phần lớn lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ này đều muốn giải quyết những vấn đề kinh doanh với Trung Quốc, và Elon Musk vốn quá quen với những thăng trầm khi làm ăn tại đây.

Trả lời phóng viên khi rời Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh sáng 14/5, sau lễ đón chính thức Tổng thống Trump và phái đoàn của ông, Elon Musk nói muốn đạt được “nhiều điều tốt đẹp” ở Trung Quốc.

Vài giờ sau, hình ảnh ông xoay tròn tại chỗ, tay cầm smartphone, trước khi buổi lễ bắt đầu, có lẽ để chụp ảnh toàn cảnh 360 độ khung cảnh trang nghiêm xung quanh, đã lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người ca ngợi sự nhiệt tình của ông.

Dù đang chịu áp lực lớn từ các hãng xe điện Trung Quốc về cả công nghệ lẫn giá bán, Tesla lẫn Elon Musk vẫn có ảnh hưởng đáng kể tại nước này. Điều đó một phần vì lợi ích của Elon Musk khá trùng khớp với định hướng công nghệ của Trung Quốc, theo Kyle Chan.

Kyle Chan là chuyên gia về công nghệ Trung Quốc tại Viện Brookings (Mỹ). Ông cho rằng các lĩnh vực được Trung Quốc ưu tiên như xe điện, xe tự lái, AI, robot hình người, giao diện não - máy và vệ tinh đều gần như trùng với các lĩnh vực Elon Musk đang theo đuổi.

Công nghệ tự lái của Tesla là tiêu chuẩn hàng đầu ngành

Kyle Chan nói công nghệ tự lái của Tesla vẫn được xem là tiêu chuẩn hàng đầu ngành tại Trung Quốc.

Hãng xe Chery cũng cho biết lấy cảm hứng từ Tesla và Toyota. Ông Yin Tongyue, Chủ tịch Chery, nói công ty muốn kết hợp tinh thần đổi mới của Tesla với sự chú trọng chất lượng kiểu Toyota.

Năm 2018, Tesla trở thành hãng xe nước ngoài đầu tiên được phép mở nhà máy sản xuất ô tô tại Trung Quốc mà không cần liên doanh với doanh nghiệp nội địa.

Năm ngoái, Tesla bán khoảng 626.000 xe điện tại Trung Quốc, trở thành hãng ô tô lớn thứ 5 nước này nếu tính doanh số xe điện và hybrid sạc điện. Trung Quốc đóng góp khoảng 1/5 doanh thu toàn cầu của Tesla.

Theo chuyên gia phân tích ô tô Felipe Munoz, việc Tesla tập trung vào pin và phần mềm đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho nhiều hãng xe Trung Quốc.

Felipe Munoz cho biết trong đại dịch COVID-19, khi các hãng ô tô truyền thống vật lộn với lệnh phong tỏa và thiếu chip, nhiều công ty Trung Quốc đã tranh thủ nghiên cứu kỹ xe điện Tesla để phát triển phiên bản riêng của mình.

Tuy nhiên, không phải mọi lĩnh vực kinh doanh của Elon Musk đều được Trung Quốc hoan nghênh.

SpaceX và Starlink gây mối lo an ninh ở Trung Quốc

Quân đội và giới ngoại giao Trung Quốc từng bày tỏ lo ngại về SpaceX lẫn Starlink. Việc SpaceX gần như thống trị lĩnh vực vệ tinh quỹ đạo thấp, vốn cung cấp dịch vụ liên lạc rẻ hơn và đáng tin cậy hơn, cùng vai trò của Starlink trong chiến sự Nga - Ukraine đã khiến Trung Quốc cảnh giác và tăng tốc phát triển các hệ thống tương tự.

“Hiệu quả của Starlink trong chiến sự Nga - Ukraine chắc chắn sẽ khiến Mỹ và phương Tây sử dụng rộng rãi hệ thống này nếu xảy ra xung đột ở châu Á”, theo bài viết năm 2022 của các nhà nghiên cứu thuộc trường đại học kỹ thuật do quân đội Trung Quốc quản lý.

Elon Musk được nhiều người Trung Quốc xem là thần tượng toàn cầu

Dù mạng xã hội X bị cấm tại Trung Quốc, Elon Musk vẫn có 2,3 triệu người theo dõi trên Weibo của Trung Quốc. Trong các chuyến thăm Trung Quốc trước đây, tỉ phú giàu nhất thế giới được ca ngợi trên mạng xã hội Trung Quốc là “người tiên phong” hay “thần tượng toàn cầu”. Ngay cả mẹ ông cũng trở thành nhân vật nổi tiếng tại Trung Quốc.

Chuyến đi lần này diễn ra trong bối cảnh Elon Musk muốn mua khoảng 2,9 tỉ USD thiết bị sản xuất pin mặt trời từ các nhà cung cấp Trung Quốc, Reuters đưa tin hồi tháng 3. Tuy nhiên, kế hoạch này có thể gặp khó khăn khi Trung Quốc cân nhắc hạn chế xuất khẩu công nghệ tiên tiến sang Mỹ.

Tesla cũng đang chờ cơ quan quản lý Trung Quốc cấp phép mở rộng triển khai hệ thống hỗ trợ lái Full Self-Driving (FSD).

Full Self-Driving là hệ thống hỗ trợ lái xe tiên tiến của Tesla, dùng AI, camera và phần mềm để giúp xe tự thực hiện nhiều thao tác lái. Tên đầy đủ Full Self-Driving dễ khiến nhiều người nghĩ đây là công nghệ tự lái hoàn toàn, nhưng hiện nay nó vẫn chưa đạt mức như vậy theo định nghĩa của cơ quan quản lý Mỹ. Tài xế vẫn phải ngồi sau vô lăng và sẵn sàng can thiệp bất cứ lúc nào.

Full Self-Driving có thể hỗ trợ giữ làn đường, tự chuyển làn, tự đỗ xe, tự vào/ra cao tốc, nhận diện đèn giao thông và biển báo… Tesla xem FSD là nền tảng cho tham vọng robotaxi và xe tự lái tương lai của Elon Musk.

Tại Trung Quốc, Tesla đang muốn mở rộng triển khai Full Self-Driving nhưng cần được cơ quan quản lý phê duyệt thêm vì liên quan dữ liệu, bản đồ và an toàn giao thông.

Tesla bị chỉ trích vì xử lý chậm khiếu nại của khách hàng

Elon Musk từ lâu đã luôn hành động rất thận trọng tại Trung Quốc, vì thị trường ô tô lớn nhất thế giới cùng chuỗi cung ứng khổng lồ ở đây vẫn rất quan trọng với đế chế kinh doanh của ông trong lĩnh vực xe điện, năng lượng mặt trời và không gian.

Năm 2021, Tesla từng phải xin lỗi người tiêu dùng Trung Quốc vì xử lý chậm khiếu nại của khách hàng. Vụ việc bùng nổ sau khi một người phụ nữ trèo lên nóc ô tô điện Tesla tại triển lãm ô tô ở Thượng Hải để phản đối cách công ty xử lý khiếu nại về lỗi phanh. Hình ảnh này lan truyền mạnh trên mạng xã hội và Tesla bị truyền thông Trung Quốc chỉ trích dữ dội.

Cũng trong năm 2021, ô tô điện Tesla bị cấm vào các khu quân sự Trung Quốc do lo ngại về camera trên xe. Lệnh cấm chỉ được gỡ sau khi Elon Musk thăm Trung Quốc năm 2024 và hiệp hội ngành ô tô xác nhận Tesla tuân thủ quy định dữ liệu.

Về lâu dài, mối đe dọa lớn nhất với sức hút của Elon Musk tại Trung Quốc có thể là sự trỗi dậy từ chính ngành ô tô nội địa nước này.

Chang Yan, người sáng lập Supercharged - blog nổi tiếng trên Weibo tập trung vào xe điện, nhận định: “Khi các công ty Trung Quốc bắt kịp hoặc vượt qua đế chế công nghệ của Elon Musk, vị thế của ông tại Trung Quốc có thể dần suy giảm”.

Tuy vậy, Chang Yan cho rằng Elon Musk có lẽ vẫn sẽ là biểu tượng lớn trong giới công nghệ Trung Quốc vì những gì ông đã đạt được.