Giá RAM tăng gấp 5 lần, thủ phủ điện tử Trung Quốc đảo lộn vì khủng hoảng chip nhớ

Được nhiều người xem là chợ điện tử lớn nhất thế giới, Hoa Cường Bắc ở thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) là nơi tập trung hàng chục nghìn doanh nghiệp và nhà phân phối điện tử. Đây cũng là nơi giá cả thường phản ánh gần như ngay lập tức những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vài tháng gần đây, điều khiến các chủ cửa hàng ở Hoa Cường Bắc lo lắng không còn là sức mua suy yếu hay cạnh tranh khốc liệt, mà là giá chip nhớ tăng với tốc độ chưa từng có. Những linh kiện từng được xem là phổ thông như RAM hay SSD nay trở thành yếu tố quyết định giá của cả chiếc PC.

Theo ghi nhận của báo SCMP, nhiều thương nhân tại Hoa Cường Bắc cho biết giá các sản phẩm bộ nhớ đã tăng gấp 3 đến 5 lần chỉ trong khoảng một năm. Điều đáng chú ý là đây không phải kiểu thiếu hàng do thiên tai, dịch bệnh hay nhà máy ngừng sản xuất như cuộc khủng hoảng chip giai đoạn 2020-2022. Lần này, nguyên nhân nằm ở chính sự bùng nổ của AI (trí tuệ nhân tạo).

AI "hút" chip nhớ khỏi thị trường

Để huấn luyện và vận hành các mô hình AI quy mô lớn, các trung tâm dữ liệu cần lượng DRAM (loại chip nhớ phổ biến dùng trong PC, smartphone) và bộ nhớ tốc độ cao lớn hơn rất nhiều so với trước đây. Các hãng công nghệ lớn như Microsoft, Google, Meta, Amazon liên tục mở rộng hạ tầng AI, kéo theo nhu cầu khổng lồ với chip nhớ.

Vì vậy, ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới là Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology đều ưu tiên công suất cho các sản phẩm có biên lợi nhuận cao phục vụ máy chủ AI, đặc biệt là HBM (bộ nhớ băng thông cao). Điều này khiến sản lượng DRAM và NAND flash thông thường dành cho PC, smartphone và thiết bị điện tử tiêu dùng bị thu hẹp.

Nói cách khác, AI không trực tiếp làm chiếc PC và smartphone của người dùng đắt hơn. Chính việc các hãng chip nhớ chuyển năng lực sản xuất sang phục vụ AI mới là nguyên nhân khiến nguồn cung DRAM và NAND flash cho thị trường tiêu dùng trở nên khan hiếm.

Giá RAM tăng gấp 5 lần, người bán kiếm lời ít hơn

Thông thường, giá linh kiện tăng sẽ giúp các cửa hàng bán lẻ hưởng lợi. Song thực tế tại Hoa Cường Bắc lại ngược lại.

Một thương nhân tên Cai cho biết hiện chỉ những khách hàng thật sự cần mua máy tính mới chấp nhận mức giá hiện nay. Điều đáng lo hơn là Cai dự đoán giá chip nhớ sẽ còn tiếp tục tăng trong những tháng tới.

Nhiều thương nhân khác cũng có chung nhận định. Tại tòa nhà SEG Plaza - trung tâm của Hoa Cường Bắc, một người bán hàng họ Ye cho biết giá chip nhớ ở một số trường hợp đã tăng gấp 5 lần trong vòng 12 tháng qua.

"Giá đã tăng liên tục từ năm ngoái và sẽ còn tăng nữa. Ai tích trữ hàng từ năm ngoái thì giờ đã kiếm được rất nhiều tiền", Ye nói.

Theo bảng giá của Ye, một bộ RAM Kingston DDR5 (chuẩn bộ nhớ hiệu năng cao) được bán với giá 2.980 nhân dân tệ (438 USD), cao gấp 5 lần so với mức giá ông bán vào tháng 9/2025.

Theo số liệu của Ye, phần lớn bộ RAM phổ thông đã tăng giá từ 3 đến 5 lần một năm qua, còn giá SSD tăng gấp đôi hoặc gấp ba trong cùng thời gian.

Phần lớn người dùng phổ thông đều trì hoãn kế hoạch nâng cấp vì chi phí tăng quá nhanh. Điều này tạo ra nghịch lý: Giá bán tăng mạnh nhưng lượng giao dịch lại giảm.

Các cửa hàng phải bỏ ra nhiều vốn hơn để nhập cùng một lượng hàng như trước, trong khi doanh số giảm. Áp lực dòng tiền vì thế ngày càng lớn. Những cửa hàng còn chip nhớ tồn kho mua từ năm ngoái gần như hưởng lợi lớn vì có thể bán với giá cao, trong khi những nơi nhập hàng ở thời điểm hiện tại hầu như không còn nhiều lợi nhuận.

Smartphone giá rẻ cũng chịu tác động

Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng không dừng lại ở thị trường PC.

Theo hãng nghiên cứu thị trường công nghệ Omdia, riêng RAM và NAND flash hiện có thể chiếm tới khoảng 60% chi phí linh kiện của smartphone dưới 400 USD, thậm chí hơn 64% với các mẫu siêu giá rẻ. Khi bộ nhớ trở nên quá đắt đỏ, các công ty Trung Quốc như Xiaomi, OPPO hay Transsion gần như không còn cách nào để giữ nguyên mức giá bán nếu vẫn muốn có lợi nhuận.

Đây là lí do phân khúc smartphone dưới 400 USD có thể chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong năm 2026. Người tiêu dùng sẽ thấy ít lựa chọn hơn, trong khi giá bán trung bình tiếp tục tăng.

Ngược lại, các mẫu smartphone cao cấp chịu tác động ít hơn vì giá bộ nhớ chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ hơn trong tổng giá bán và các hãng còn có thể điều chỉnh những linh kiện khác để bù đắp chi phí.

Samsung hưởng lợi, người tiêu dùng chịu thiệt

Trong khi người tiêu dùng và các hãng sản xuất thiết bị gặp khó, các hãng sản xuất chip nhớ lại bước vào giai đoạn ghi nhận mức lợi nhuận cao nhất nhiều năm qua.

Samsung Electronics dự báo sẽ ghi nhận lợi nhuận hoạt động quý II/2026 tăng khoảng 19 lần so với cùng kì năm trước nhờ giá DRAM và NAND flash tăng mạnh. Đây là quý thứ ba liên tiếp công ty lớn nhất Hàn Quốc đạt mức lợi nhuận kỉ lục. SK Hynix và Micron Technology cũng hưởng lợi nhờ thị trường thiếu hụt nguồn cung chip nhớ.

Nói cách khác, giá chip nhớ tăng đang tạo ra một sự dịch chuyển lợi nhuận trong chuỗi giá trị. Các nhà sản xuất chip nhớ thu được nhiều tiền hơn, trong khi các hãng lắp ráp PC, smartphone và người tiêu dùng cuối cùng phải gánh phần lớn chi phí.

Giá chip nhớ có còn tiếp tục tăng?

Tin tích cực là tốc độ tăng giá chip nhớ được dự báo sẽ chậm lại từ quý III/2026. Theo báo cáo của hãng nghiên cứu thị trường công nghệ TrendForce tuần trước, giá hợp đồng DRAM vào quý III/2026 dự kiến tăng khoảng 13 - 18%, thấp hơn nhiều so với mức tăng 58 - 63% của quý trước. Giá NAND flash cũng được dự báo tăng 10 - 15%, giảm đáng kể so với mức tăng khoảng 60% trước đó.

TrendForce nhận định: "Giá hợp đồng đã lên mức cao kỉ lục khiến các khách hàng trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng như PC và smartphone gần chạm đến giới hạn khả năng chi trả. Vì vậy, đà tăng giá trong quý III sẽ ôn hòa hơn".

Nói cách khác, giá chip nhớ hạ nhiệt vì nhu cầu yếu đi chứ không phải vì nguồn cung đã dồi dào trở lại.

Cuộc khủng hoảng chip nhớ chưa sớm kết thúc

Trong ngắn hạn, vẫn chưa nhìn thấy dấu hiệu cuộc khủng hoảng chip nhớ sớm kết thúc.

Samsung Electronics, SK Hynix và nhiều hãng khác đều đang đầu tư hàng chục tỉ USD để mở rộng công suất. CXMT - hãng chip nhớ hàng đầu Trung Quốc được nhà nước hậu thuẫn - đang chạy đua để hoàn thành một dây chuyền sản xuất mới. Tuy nhiên, xây dựng một nhà máy sản xuất chip nhớ hiện đại cần nhiều năm và không thể ngay lập tức giải quyết tình trạng thiếu hụt hiện nay.

Trong khi đó, nhu cầu AI vẫn tiếp tục tăng nhanh do các doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư trung tâm dữ liệu và triển khai các mô hình tạo sinh. Điều này đồng nghĩa chip nhớ dành cho máy chủ vẫn sẽ được ưu tiên hơn cho thiết bị điện tử tiêu dùng trong thời gian tới.

Nhìn từ Hoa Cường Bắc, có thể thấy AI đang tạo ra một cuộc tái phân bổ tài nguyên trên quy mô toàn cầu. Nếu trước đây RAM và NAND flash chủ yếu phục vụ laptop, PC và smartphone, thì nay ngày càng nhiều sản lượng được chuyển sang các trung tâm dữ liệu AI. Hệ quả là người tiêu dùng bình thường phải trả nhiều tiền hơn để mua PC hoặc smartphone mới, trong khi các cửa hàng điện tử chứng kiến lượng khách giảm dù giá linh kiện liên tục lập đỉnh.

Chừng nào cuộc đua xây dựng hạ tầng AI chưa hạ nhiệt, người dùng phổ thông sẽ còn phải chấp nhận thực tế rằng chiếc PC hay smartphone tiếp theo của mình sẽ đắt hơn không phải vì cấu hình vượt trội hơn, mà do chip nhớ bên trong đã trở thành tài nguyên khan hiếm.