Giảm thiểu rủi ro cho người nuôi tôm công nghệ cao bằng cách nào?
Chi phí tăng, giá bị đè, thiếu sàn giao dịch - người nuôi tôm công nghệ cao ở Cà Mau và các tỉnh đứng trước nhiều rủi ro. Đâu là giải pháp?
Nuôi tôm công nghệ cao: Gánh nặng chi phí đầu vào và “cái bẫy” giá thức ăn
Chi phí sản xuất leo thang là nguyên nhân trực tiếp khiến nhiều hộ nuôi tôm công nghệ cao (CNC) tại Cà Mau thua lỗ triền miên. Theo ông Tạ Hoàng Nhiệm, Chủ tịch HTX nuôi tôm công nghệ cao xã Đông Hải (Cà Mau), thức ăn chiếm 50-60% tổng chi phí một vụ nuôi, nhưng giá cả lại không ổn định.
Thức ăn loại 40% đạm, nếu mua qua đại lí có thể lên tới 40.000 đồng/kg, trong khi mua trực tiếp từ nhà máy chỉ khoảng 27.000 - 28.000 đồng/kg. Chênh lệch này, với trại 10 ha, có thể khiến người nuôi mất thêm gần 580 triệu đồng mỗi vụ. Vì hầu hết nông hộ thiếu vốn, họ phải vay tín dụng từ chính các đại lí vật tư và chấp nhận mức giá cao.
Bên cạnh thức ăn, điện chiếm 10 - 15%, con giống 8 - 10%, thuốc và hóa chất 15 - 20%, khấu hao thiết bị cũng chiếm tỉ trọng đáng kể. Khi cộng lại, các chi phí cơ bản này đã ngốn gần hết giá thành tôm, khiến biên lợi nhuận chỉ còn rất mỏng.
Chỉ cần hệ số chuyển đổi thức ăn FCR tăng nhẹ hoặc giá tôm nguyên liệu giảm vài nghìn đồng/kg là người nuôi đã đứng trước ngưỡng lỗ. Trong khi đó, chi phí vận hành hệ thống công nghệ cao đòi hỏi quy trình liên tục, tiêu tốn năng lượng lớn, khiến áp lực chi phí càng thêm nặng nề.
Nhiều hộ đã phải cắt giảm đầu tư duy trì môi trường ao nuôi để tiết kiệm điện, nhưng hệ quả là tôm dễ phát sinh dịch bệnh, rồi lại phát sinh thêm chi phí thuốc xử lí - một vòng luẩn quẩn không lối thoát. Cơ cấu chi phí “khó thở” đang bóp nghẹt người nuôi ngay từ khâu bắt đầu vụ.
Nhiều rủi ro chờ chực
.jpg)
Không chỉ gánh chi phí đầu vào cao, người nuôi tôm CNC tại Cà Mau còn bị khó khăn ở khâu đầu ra. Giá tôm nguyên liệu biến động thất thường, có lúc tăng 30 - 50% nhưng thường giảm sâu vào đúng thời điểm thu hoạch.
Nguyên nhân sâu xa, theo ông Tạ Hoàng Nhiệm và nhiều hộ nuôi, là do thị trường tôm hiện nay thiếu vắng một sàn giao dịch minh bạch.
Các đơn vị thu mua thống nhất đưa ra mức giá thấp, ép người nuôi phải chấp nhận vì không có kênh bán hàng nào khác. Người nuôi đứng đơn lẻ, phụ thuộc vào thương lái và nhà máy, không có khả năng đàm phán giá.
Ông Nguyễn Văn Tâm, hộ nuôi tôm CNC ở ấp An Hưng (xã Cái Nước, tỉnh Cà Mau), cho rằng, có những vụ tôm mình nuôi đạt năng suất cao nhưng giá bán thấp hơn giá thành sản xuất, khiến người nuôi rơi vào cảnh “bán tháo để gỡ lãi ngân hàng”. Sự thiếu công bằng trong định giá không chỉ làm xói mòn lợi nhuận của người nuôi mà còn triệt tiêu động lực đầu tư, cải tiến công nghệ.
Nếu chi phí và giá cả là hai gánh nặng, thì rủi ro kĩ thuật và áp lực vốn chính là “giọt nước tràn ly”, đẩy nhiều hộ nuôi đến bờ vực phá sản.
Nuôi tôm công nghệ cao đòi hỏi quy trình liên tục từ quạt khí, xử lí nước đến kiểm soát nhiệt độ và mật độ. Chỉ một sự cố nhỏ như mất điện vài giờ, hỏng máy móc hoặc nước ô nhiễm cũng khiến tôm chết hàng loạt.
Bên cạnh đó, một số dịch bệnh như EMS, hoại tử gan tụy, đốm trắng vẫn thường xảy ra, đặc biệt tại các vùng nuôi mật độ cao và nguồn nước chung bị ô nhiễm. Khi tôm bị bệnh, chi phí xử lí tăng vọt, năng suất sụt giảm, trong khi giá bán lại thấp, khiến khoản lỗ trở nên nghiêm trọng.
Ngoài ra, việc đầu tư cho một ao nuôi công nghệ cao cũng tốn kém. Ao bạt, máy móc, hệ thống xử lí nước đòi hỏi số vốn hàng tỉ đồng. Phần lớn nông hộ không đủ vốn tự có, đành phải vay ngân hàng với lãi suất cao.
Áp lực trả nợ mỗi tháng khiến họ không có khoản dự phòng cho rủi ro. Khi gặp một vụ thất bát hoặc giá thấp kéo dài, nhiều hộ rơi vào cảnh mất khả năng thanh toán, không đủ tiền tái đầu tư cho vụ sau. Họ buộc phải bán tháo thiết bị, sang nhượng ao hoặc bỏ ao “treo”.
Điều đáng buồn là mô hình “gắn mác công nghệ” nhưng quy trình chưa chuẩn, con giống không rõ nguồn gốc, ghi chép dữ liệu không đầy đủ, dẫn đến FCR cao và tỉ lệ sống thấp.
Giải pháp để nuôi tôm công nghệ cao phát triển
.jpg)
Theo TS. Nguyễn Thanh Mỹ, Nhà khoa học, Chủ tịch Tập đoàn Mỹ Lan, kiêm Tổng Giám đốc RYNAN, để người nuôi tôm CNC không bị lỗ vốn, người nuôi tôm phải bảo đảm tôm sạch từ ao nuôi đến bàn ăn. Trong đó, quan trọng là từ công nghệ, vốn đầu tư đến thị trường tiêu thụ.
Theo đó, nuôi tôm theo kiểu nông nghiệp thông minh, tuần hoàn, vốn đầu tư chuẩn mực và quan trọng nhất là đầu ra cho sản phẩm.
Cũng theo ông Tạ Hoàng Nhiệm, để tôm nguyên liệu chế biến không bị “dìm hàng”, người nuôi tôm ĐBSCL thường bị lỗ, cần có sàn giao dịch tôm nguyên liệu để tạo sự công bằng trong giao dịch tôm.
Cuối cùng, các công ty thức ăn nên kết nối trực tiếp với HTX và chủ trang trại, cũng như người trực tiếp nuôi tôm, giảm khâu trung gian. Hiện nay, người nuôi tôm phải “cõng” giá thành thức ăn tăng lên do khâu trung gian của đại lý thức ăn.
Chỉ có những giải pháp như vậy mới giảm được chi phí cho người nuôi tôm, tạo điều kiện để mô hình tôm công nghệ cao phát triển.
