GS Nguyễn Đức Công: Dùng đúng EPA tinh khiết giúp giảm 25% biến cố tim mạch
Hồ Quang•19/11/2026 14:34
Chuyên gia lão khoa GS.TS.BS Nguyễn Đức Công phân tích cơ chế dập tắt viêm mạn tính của EPA tinh khiết, giúp giảm 25% biến cố tim mạch và bảo vệ sức khỏe người cao tuổi.
Thế giới đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ chưa từng có, kéo theo gánh nặng đa bệnh lí chồng chéo ở người cao tuổi. Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số người từ 60 tuổi trở lên trên toàn cầu sẽ đạt 1,4 tỉ vào năm 2030 và chạm mốc 2,1 tỉ vào năm 2050. Trước làn sóng này, y học hiện đại không còn chỉ tập trung chữa trị từng căn bệnh đơn lẻ trên từng cơ quan theo lối mòn cũ, mà hướng tới mục tiêu "già hóa khỏe mạnh", giúp người cao tuổi duy trì trọn vẹn khả năng vận động và sự minh mẫn trong những năm cuối đời.
GS.TS.BS Nguyễn Đức Công, Chủ tịch Hội đồng chuyên môn Bảo vệ sức khỏe cán bộ miền Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM). Ảnh: NVCC
Cơ chế dập tắt phản ứng viêm tận gốc của EPA tinh khiết
Thực tế lâm sàng cho thấy người lớn tuổi hiếm khi chỉ mắc một bệnh đơn độc mà thường mang trên mình cả một "ma trận" bệnh lí phức tạp như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, sa sút trí tuệ, suy mòn cơ, loãng xương hay suy thận mạn.
GS.TS.BS Nguyễn Đức Công, Chủ tịch Hội đồng chuyên môn Bảo vệ sức khỏe cán bộ miền Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, nhận định các bệnh lí này không tồn tại tách rời mà được kết nối bởi một cơ chế sinh học chung là tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp liên quan đến tuổi tác, hay còn gọi là inflammaging.
“Inflammaging giống như một đốm lửa cháy âm ỉ suốt nhiều năm. Tình trạng này làm suy kiệt khả năng tái tạo mô, thúc đẩy quá trình thoái hóa tế bào và âm thầm tàn phá hệ mạch máu”, ông giải thích.
Theo vị chuyên gia đầu ngành lão khoa, vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ cơ thể người cao tuổi bị suy giảm khả năng kết thúc phản ứng viêm một cách trọn vẹn, khiến hệ miễn dịch mắc kẹt trong vòng xoắn kích hoạt liên tục và tự gây tổn thương chính mình.
Giữa bài toán làm sao để dập tắt ngọn lửa viêm mạn tính mà không làm suy yếu hàng rào miễn dịch tự nhiên của người lớn tuổi, Eicosapentaenoic Acid (EPA) nổi lên như một lời giải đầy thuyết phục.
“Đây là một axit béo thiết yếu thuộc nhóm Omega-3 có nhiều trong các loài cá béo như cá hồi, cá thu và cá mòi. Dù cơ thể người có thể tự chuyển hóa tiền chất từ thực vật như hạt lanh hay quả óc chó thành EPA nhưng hiệu suất cực kì thấp, chỉ đạt khoảng 5% đến 10%. Do đó, việc bổ sung trực tiếp giữ vai trò quyết định”, GS Công cho biết.
Ở cấp độ phân tử, EPA không đơn thuần đóng vai trò như một chất ức chế thụ động. Khi đi vào cơ thể, phân tử này tích hợp trực tiếp vào lớp màng phospholipid của tế bào, giúp ổn định cấu trúc màng và ngăn chặn sự lan truyền của các gốc tự do gây stress oxy hóa. Quan trọng hơn, EPA cạnh tranh trực tiếp với axit arachidonic để hạn chế sinh ra các chất gây viêm mạnh, đồng thời chủ động tạo ra các chất trung gian chuyên biệt mang tên Resolvin. Những hoạt chất này hoạt động như một đội ngũ "dọn dẹp" sinh học, giúp điều hòa bạch cầu, thu dọn tế bào chết và đưa phản ứng viêm đi đến hồi kết để mô tổn thương được phục hồi cân bằng.
“
Eicosapentaenoic Acid (EPA) là một axit béo thiết yếu thuộc nhóm Omega-3 có nhiều trong các loài cá béo như cá hồi, cá thu và cá mòi. Dù cơ thể người có thể tự chuyển hóa tiền chất từ thực vật như hạt lanh hay quả óc chó thành EPA nhưng hiệu suất cực kì thấp, chỉ đạt khoảng 5% đến 10%. Do đó, việc bổ sung trực tiếp giữ vai trò quyết định.
GS.TS.BS Nguyễn Đức Công
Cảnh báo sai lầm khi đánh đồng EPA tinh khiết với dầu cá thông thường
Sức mạnh của EPA tinh khiết thể hiện rõ nét nhất trên mặt trận tim mạch — nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người cao tuổi. Từ lâu, nhóm thuốc Statin đã giữ vai trò nền tảng trong điều trị xơ vữa động mạch nhờ khả năng ức chế tổng hợp cholesterol xấu tại gan. Tuy nhiên, rất nhiều bệnh nhân dù đã dùng Statin liều tối ưu và đưa mỡ máu về ngưỡng an toàn vẫn đối mặt với biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Y học gọi đây là "nguy cơ tồn dư", bắt nguồn từ tình trạng tăng triglyceride máu và ngọn lửa viêm mạn tính tại mảng xơ vữa chưa được kiểm soát.
Đứng trước thực trạng nhiều người lớn tuổi tự ý mua thực phẩm chức năng để uống hằng ngày, GS.TS.BS Nguyễn Đức Công thẳng thắn cảnh báo người dân tuyệt đối không đánh đồng hoạt chất EPA tinh khiết dùng trong điều trị với các viên uống dầu cá thông thường bán tràn lan trên thị trường.
“Các chế phẩm bổ sung đại trà thường chứa hàm lượng hoạt chất thấp và pha trộn nhiều thành phần tạp chất, nên hoàn toàn không đủ ngưỡng sinh học để tạo ra tác động kháng viêm mạch máu hay ngăn ngừa biến cố tim mạch như kì vọng của người bệnh”, ông nhấn mạnh.
Theo GS.TS.BS Nguyễn Đức Công, nghiên cứu JELIS tại Nhật Bản trên hơn 18.600 bệnh nhân đã chứng minh việc bổ sung EPA giúp giảm tới 19% các biến cố mạch vành chính. Đặc biệt, thử nghiệm kinh điển REDUCE-IT đã tạo nên bước ngoặt khi khẳng định dùng EPA tinh khiết liều cao 4 gram mỗi ngày phối hợp cùng Statin giúp giảm tới 25% nguy cơ biến cố tim mạch nặng. Thậm chí, kĩ thuật chẩn đoán hình ảnh nội mạch trong hai nghiên cứu CHERRY và EVAPORATE còn ghi nhận tận mắt sự thoái triển của mảng xơ vữa, cho thấy EPA giúp thu nhỏ kích thước những mảng bám nguy hiểm trong lòng động mạch vành và gia cố lớp vỏ xơ để ngăn ngừa nứt vỡ tạo cục máu đông.
Ảnh: minh họa
“
Inflammaging giống như một đốm lửa cháy âm ỉ suốt nhiều năm. Tình trạng này làm suy kiệt khả năng tái tạo mô, thúc đẩy quá trình thoái hóa tế bào và âm thầm tàn phá hệ mạch máu
GS.TS.BS Nguyễn Đức Công
Triển vọng bảo vệ toàn diện hệ thần kinh và cơ xương khớp tuổi già
Bên cạnh trái tim và hệ mạch máu, cơ chế nhắm trúng đích vào tình trạng viêm mạn tính do lão hóa còn mở ra nhiều triển vọng ứng dụng của EPA trên hàng loạt bệnh lí lão khoa khác.
GS.TS.BS Nguyễn Đức Công cho biết trên hệ thần kinh, hoạt chất này có khả năng vượt qua hàng rào máu não để dập tắt tình trạng viêm thần kinh, bảo vệ tế bào não khỏi stress oxy hóa nhằm làm chậm tiến trình sa sút trí tuệ. Ở hệ cơ xương khớp, EPA giúp kìm hãm các cytokine gây viêm — vốn là thủ phạm thúc đẩy quá trình hủy xương và teo cơ ở người cao tuổi — đồng thời hỗ trợ giảm đau và cải thiện khả năng vận động cho người bị thoái hóa khớp.
Ngoài ra, trên bệnh nhân suy thận mạn, EPA tinh khiết cũng cho thấy tiềm năng bảo vệ vi mạch thận và làm chậm bước tiến đến giai đoạn cuối.
“Người cao tuổi và gia đình cần tỉnh táo trước các lời quảng cáo thực phẩm bổ sung, luôn tham vấn ý kiến bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc lão khoa trước khi sử dụng bất kì chế phẩm Omega-3 nào để đảm bảo đúng hoạt chất, đúng liều lượng điều trị và đạt hiệu quả bảo vệ sức khỏe an toàn nhất”, ông khuyến cáo.
Bình luận của bạn đã được gửi và sẽ hiển thị sau khi được duyệt bởi ban biên tập.
Ban biên tập giữ quyền biên tập nội dung bình luận để phù hợp với qui định nội dung của Báo.