‘Cú đấm’ từ lá phổi khiến trái tim gục ngã: Vũ khí bị lãng quên của bác sĩ tim mạch
Nhiễm trùng hô hấp có thể làm tăng nguy cơ suy tim, nhồi máu cơ tim. Vì sao vắc xin đang được xem là “vũ khí” quan trọng bảo vệ người bệnh tim mạch?
Nhiễm trùng đường hô hấp như cúm, vi rút hợp bào hô hấp (RSV) hay phế cầu không chỉ đơn thuần gây tổn thương tại phổi. Chúng còn có khả năng kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, làm mất ổn định các mảng xơ vữa và thúc đẩy những biến cố tim mạch cấp tính. Đối với người có sẵn bệnh nền tim mạch, việc chủ động phòng ngừa nhiễm trùng bằng vắc xin đang được giới y khoa nhìn nhận như một phần không thể tách rời của quy trình chăm sóc tim mạch toàn diện.
Khi đợt nhiễm trùng hô hấp trở thành “cú đấm” vào trái tim
Từ lâu, tiêm chủng thường bị đóng khung như nhiệm vụ riêng của khối y tế dự phòng với mục tiêu chủ yếu là ngăn chặn bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, mối liên hệ mật thiết giữa nhiễm trùng đường hô hấp và các biến cố tim mạch đang chứng minh rằng: Vắc xin có ý nghĩa sống còn đối với những người đã mang sẵn bệnh nền.
Theo ThS.BS Lê Hồng Tuấn – Trưởng khoa Tim mạch - Lão học, Bệnh viện Lê Văn Thịnh, khi các tác nhân như cúm, RSV hay phế cầu xâm nhập vào đường hô hấp, cơ thể sẽ lập tức kích hoạt phản ứng viêm toàn thân. Sự gia tăng đột biến của các chất trung gian viêm sẽ tác động tiêu cực đến chức năng nội mạc, khiến những mảng xơ vữa vốn đang nằm ổn định trong lòng mạch trở nên dễ nứt vỡ hơn. Một khi mảng xơ vữa bị tổn thương, quá trình đông máu sẽ kích hoạt ngay lập tức, tạo thành cục máu đông gây bít tắc lòng mạch – nguồn cơn dẫn tới hội chứng vành cấp hoặc nhồi máu cơ tim.
Không dừng lại ở đó, tổn thương tại phổi do nhiễm trùng sẽ làm suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi khí, dẫn đến tình trạng thiếu oxy máu. Trong khi đó, các triệu chứng như sốt và nhịp tim tăng nhanh lại ép cơ tim phải hoạt động mạnh hơn, đẩy nhu cầu tiêu thụ oxy lên cao. Đối với những bệnh nhân đã suy tim hoặc mắc bệnh mạch vành, sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa "cung" và "cầu" oxy này sẽ khiến bệnh diễn tiến nặng rất nhanh, dễ dẫn đến suy tim cấp hoặc rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
ThS.BS Lê Hồng Tuấn chia sẻ, trong thực tế điều trị, ông đã chứng kiến không ít bệnh nhân lớn tuổi dù trước đó kiểm soát bệnh suy tim hoặc mạch vành tương đối ổn định, nhưng đã nhanh chóng rơi vào tình trạng nguy kịch chỉ sau một đợt cúm hoặc viêm phổi do phế cầu.
“Khi chức năng hô hấp suy giảm, cơ tim buộc phải làm việc nặng hơn trong điều kiện nguồn cung oxy bị bóp nghẹt. Đây chính là yếu tố trực tiếp đẩy bệnh nhân vào suy tim cấp hoặc nhồi máu cơ tim, nhất là trên nền những người đã có sẵn bệnh lí tim mạch thực thể”, bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.
RSV, cúm, phế cầu và Zona: Mối nguy không chỉ nằm ở lá phổi
Mối liên hệ nguy hiểm giữa tình trạng nhiễm trùng và bệnh tim mạch không chỉ giới hạn ở cúm hay viêm phổi. ThS.BS Lê Hồng Tuấn cho biết, các dữ liệu nghiên cứu về RSV ở người trưởng thành cho thấy nhóm người cao tuổi và người có bệnh nền mạn tính (bao gồm tăng huyết áp, bệnh mạch vành) là những đối tượng phải đặc biệt lưu ý. Khi ca nhiễm RSV diễn tiến nặng, tình trạng viêm phổi biến chứng và nhồi máu cơ tim cấp tính được xác định là những yếu tố hàng đầu liên quan trực tiếp đến nguy cơ tử vong.
Một mối liên hệ đáng chú ý khác nhưng thường bị cộng đồng bỏ qua là giữa bệnh Zona thần kinh và biến cố tim mạch. Sự tái hoạt động của vi rút Herpes Zoster không chỉ gây đau đớn trên da mà còn kích hoạt phản ứng viêm hệ thần kinh và mạch máu. Các tài liệu y khoa chỉ ra rằng, nguy cơ nhồi máu cơ tim của người bệnh sẽ tăng cao nhất trong vòng 30 ngày đầu sau khi khởi phát Zona; trong khi đó, nguy cơ đột quỵ thiếu máu não có thể tiếp tục rình rập và gia tăng trong nhiều tháng hậu nhiễm bệnh.
Điều đáng lo ngại là người bệnh tim mạch vốn đã sở hữu một hệ thống tuần hoàn rất dễ tổn thương. Vì vậy, một tác nhân nhiễm trùng tưởng chừng như chỉ gây ho, sốt hoặc khó thở thông thường hoàn toàn có thể trở thành "ngòi nổ" kích hoạt chuỗi phản ứng dây chuyền bất lợi, phá hủy hệ thống tim và mạch máu.
Khoảng trống lớn trong việc tư vấn tiêm chủng cho bệnh nhân tim mạch
Từ góc nhìn của y học dự phòng, thực tế này đòi hỏi một cách tiếp cận hoàn toàn mới đối với việc tiêm chủng ở người mắc bệnh tim mạch. Thay vì chỉ xem vắc xin là lá chắn phòng bệnh truyền nhiễm đơn thuần, việc chủ động tiêm phòng giờ đây đóng vai trò như biện pháp chặn đứng các yếu tố kích hoạt viêm, giảm tải áp lực oxy cho cơ tim và giữ cho bệnh nền không bị mất kiểm soát.
“Nhiều nghiên cứu lớn đã chứng minh lợi ích rõ rệt của tiêm chủng đối với nhóm bệnh nhân tim mạch. Cụ thể, việc tiêm phòng cúm hằng năm giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân ở người bệnh tim. Vắc xin phế cầu hỗ trợ đắc lực trong việc phòng viêm phổi ở người lớn tuổi; trong khi vắc xin COVID-19, RSV và Zona đều được xếp vào chiến lược cốt lõi nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm trùng cùng các biến chứng tim mạch liên đới”, bác sĩ Tuấn phân tích.
Do đó, ThS.BS Lê Hồng Tuấn khẳng định việc thay đổi tư duy và lăng kính nhìn nhận về vai trò của vắc xin trong chuyên ngành tim mạch là vô cùng cấp thiết. Khi chủ động ngăn ngừa được nhiễm trùng đường hô hấp, người thầy thuốc cũng đồng thời loại bỏ đi một tác nhân nguy hiểm có thể làm mất ổn định hệ tuần hoàn của người bệnh.
Dù vai trò của vắc xin ngày càng được khẳng định, thực tế lâm sàng lại tồn tại một nghịch lí: Người bệnh tim mạch – nhóm đối tượng cần được bảo vệ nhất – lại thường xuyên bỏ lỡ cơ hội được tư vấn và tiếp cận tiêm chủng.
“Một phần nguyên nhân xuất phát từ tâm lí e ngại vắc xin của người dân, lo lắng về các phản ứng phụ sau tiêm hoặc tiếp nhận các luồng thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội. Ở chiều ngược lại, việc chính các bác sĩ chuyên khoa tim mạch chưa có thói quen chủ động khai thác tiền sử tiêm chủng của bệnh nhân cũng là một khoảng trống lớn cần bù đắp.
Những thời điểm như khi bệnh nhân đi khám định kỳ, vừa thực hiện xong can thiệp mạch vành hay chuẩn bị xuất viện sau một đợt điều trị suy tim cấp... chính là những 'thời điểm vàng' để bác sĩ tư vấn phòng bệnh”, bác sĩ Tuấn lý giải.
Đối với người mắc bệnh tim mạch, hành trình bảo vệ trái tim không phải chỉ bắt đầu khi những cơn đau thắt ngực xuất hiện hay khi lòng mạch vành đã tắc nghẽn. Việc kiểm soát tốt bệnh nền, tuân thủ phác đồ điều trị kết hợp với chủ động tiêm phòng ngăn ngừa nhiễm trùng chính là ba mắt xích kiên cố, không thể tách rời trong chiến lược bảo vệ trái tim và duy trì sự sống lâu dài.
.jpg)
