Họa sĩ Lê Tiến Vượng: 'AI không phải là đối thủ của nghệ sĩ'
Họa sĩ Lê Tiến Vượng cho rằng giới mỹ thuật cần làm chủ AI, thay vì chống lại công nghệ đang thay đổi phương thức sáng tạo nghệ thuật.
Trước thềm Đại hội Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031, diễn ra tại Hà Nội từ ngày 14 đến 16/10, phóng viên Tạp chí Một Thế Giới đã thực hiện cuộc trao đổi với họa sĩ Lê Tiến Vượng, Chi hội trưởng Chi hội Đồ họa 2, Hội Mỹ thuật Việt Nam. Bên cạnh những vấn đề liên quan đến Ban Chấp hành Hội, ông đề xuất tăng cường kết nối mỹ thuật với công nghệ, công nghiệp sáng tạo và thị trường quốc tế, đồng thời đổi mới cách phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ.
- Thưa họa sĩ, nhìn lại nhiệm kỳ 2021 - 2026, ông đánh giá như thế nào về hoạt động của Hội Mỹ thuật Việt Nam trong bối cảnh nhiều thay đổi hiện nay?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Theo tôi, đây là một nhiệm kỳ đặc biệt. Đặc biệt không chỉ vì những khó khăn khách quan về cơ chế, nguồn lực hay sự thay đổi của môi trường hoạt động, mà còn bởi đây là giai đoạn đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ của đời sống mỹ thuật trong thời đại số.
Công bằng mà nói, Ban Chấp hành nhiệm kỳ vừa qua đã nỗ lực duy trì các hoạt động truyền thống của Hội. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ phát triển dài hạn, tôi cho rằng Hội vẫn chưa tạo được những bước đột phá tương xứng với yêu cầu của thời đại. Chúng ta chưa có nhiều diễn đàn học thuật lớn. Chưa có những chiến lược phát triển mang tính dài hạn.
Chưa có nhiều chương trình kết nối mỹ thuật với công nghệ, doanh nghiệp, công nghiệp sáng tạo và thị trường quốc tế. Nói cách khác, Hội vẫn đang làm khá tốt vai trò tổ chức hoạt động, nhưng vai trò dẫn dắt và kiến tạo phát triển cho mỹ thuật Việt Nam trong bối cảnh mới vẫn cần được tăng cường mạnh mẽ hơn.
- Nhiều ý kiến cho rằng vấn đề quan trọng nhất của Đại hội lần này là công tác nhân sự. Quan điểm của ông như thế nào?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Tôi hoàn toàn đồng tình. Bởi mọi sự đổi mới cuối cùng đều bắt đầu từ con người. Nếu nhân sự không đổi mới thì rất khó kỳ vọng vào những thay đổi thực chất trong hoạt động của Hội. Theo tôi, tiêu chí quan trọng nhất đối với Ban Chấp hành nhiệm kỳ mới không phải là chức vụ đang nắm giữ, cũng không phải danh tiếng cá nhân, mà là năng lực thực tế và kết quả hoạt động đã được kiểm chứng. Người tham gia lãnh đạo Hội phải là người có tâm với nghề. Có uy tín nghề nghiệp. Có khả năng tổ chức. Có tinh thần dấn thân. Có năng lực kết nối nguồn lực xã hội. Và đặc biệt phải có đủ thời gian dành cho công việc của Hội.
Trong giai đoạn mới, công tác Hội không thể chỉ là việc làm thêm hay làm kiêm nhiệm. Hội Mỹ thuật Việt Nam cần một chủ tịch và các phó chủ tịch thực sự dành nhiều thời gian cho công việc của Hội, có khả năng tập hợp lực lượng, kết nối nguồn lực và xây dựng những chiến lược phát triển dài hạn.
- Một trong những nội dung đang được nhiều hội viên quan tâm là quy định độ tuổi tham gia Ban Chấp hành. Ông có đề xuất gì?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Tôi cho rằng đây là vấn đề cần được nhìn nhận từ đặc thù của một tổ chức nghề nghiệp sáng tạo. Việc trẻ hóa đội ngũ lãnh đạo là cần thiết. Nhưng trẻ hóa không đồng nghĩa với việc loại bỏ những người đang ở độ chín nhất về kinh nghiệm, chuyên môn và khả năng quản trị.
Trong lĩnh vực nghệ thuật, nhiều người chỉ thực sự đạt tới độ sâu nghề nghiệp và tầm nhìn chiến lược khi bước qua tuổi 60. Thậm chí ở tuổi 65 hoặc 70, nhiều chuyên gia, nhà quản lý văn hóa, họa sĩ đầu ngành vẫn đang rất sung sức trong hoạt động nghề nghiệp.
Vì vậy, cá nhân tôi kiến nghị Đại hội xem xét nâng độ tuổi đối với những người lần đầu tham gia Ban Chấp hành, cũng như các vị trí chủ tịch, phó chủ tịch lên không quá 70 tuổi.
Đây là độ tuổi vẫn bảo đảm sức khỏe, trí tuệ, kinh nghiệm và khả năng cống hiến.
Quan trọng hơn, đây là lực lượng có điều kiện dành thời gian trọn vẹn hơn cho công tác Hội sau khi đã hoàn thành các nhiệm vụ quản lý tại cơ quan, trường đại học hoặc các đơn vị chuyên môn. Điều Hội cần không phải là người trẻ nhất hay lớn tuổi nhất mà là người phù hợp nhất.
- Ông cũng từng đề cập đến việc cần đổi mới cơ cấu Ban Chấp hành?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Đúng vậy. Theo tôi, vấn đề không nằm ở việc Ban Chấp hành có 11, 15 hay 20 người. Điều quan trọng hơn là tính đại diện và hiệu quả hoạt động.
Tôi cho rằng mỗi chi hội chuyên ngành Trung ương nên có đại diện tham gia Ban Chấp hành. Bởi các chi hội chính là nơi phản ánh sinh động nhất đời sống nghề nghiệp của hội viên. Đồng thời, cần có sự tham gia của một số đại diện đến từ các địa phương năng động, sáng tạo, có nhiều đóng góp nổi bật trong thời gian qua. Những đơn vị hoạt động hiệu quả, có nhiều sáng kiến đổi mới, có khả năng xã hội hóa tốt cần được lắng nghe và tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách của Hội.
Một Ban Chấp hành được hình thành từ thực tiễn hoạt động sẽ có sức sống hơn, năng động hơn và gần hội viên hơn.
- Ông đánh giá thế nào về vai trò của mỹ thuật ứng dụng trong nhiệm kỳ tới?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Tôi cho rằng đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược. Nếu thế kỷ XX là thời kỳ phát triển mạnh của hội họa và điêu khắc truyền thống thì thế kỷ XXI đang chứng kiến sự bùng nổ của mỹ thuật ứng dụng và công nghiệp sáng tạo.Ngày nay, thiết kế đồ họa, thiết kế số, truyền thông thị giác, hoạt hình, game art, thiết kế công nghiệp, UI/UX hay mỹ thuật đa phương tiện đang hiện diện trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống.
Đây là lực lượng sáng tạo rất đông đảo, rất trẻ, rất năng động, có khả năng hội nhập quốc tế mạnh mẽ. Đồng thời cũng là lực lượng tạo ra giá trị kinh tế rất lớn cho xã hội.
Tôi cho rằng đã đến lúc Hội Mỹ thuật Việt Nam cần xác định mỹ thuật ứng dụng là một trong những trụ cột phát triển quan trọng của nhiệm kỳ tới. Không nên xem đây là lĩnh vực bổ trợ.
Mà phải nhìn nhận đây là một bộ phận trung tâm của mỹ thuật đương đại. Việc mở rộng lực lượng hội viên trong các ngành thiết kế sáng tạo sẽ mang lại sinh khí mới cho Hội và góp phần đưa mỹ thuật Việt Nam hòa nhập sâu hơn với xu hướng phát triển của thế giới.
- Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra nhiều tranh luận trong giới sáng tạo. Theo ông, Hội Mỹ thuật Việt Nam cần ứng xử như thế nào với AI?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Tôi nghĩ AI không phải là đối thủ của nghệ sĩ. AI là công cụ mới của nghệ sĩ. Lịch sử mỹ thuật cho thấy mỗi bước tiến công nghệ đều tạo ra những thay đổi lớn trong phương thức sáng tạo. Từ nhiếp ảnh, điện ảnh, đồ họa máy tính cho đến internet. Và bây giờ là trí tuệ nhân tạo. Vấn đề không phải là chống lại công nghệ mà là làm chủ công nghệ.
Nhiệm kỳ tới, Hội cần tổ chức nhiều diễn đàn học thuật, hội thảo chuyên đề về mỹ thuật số, bản quyền số, AI và các xu hướng sáng tạo mới. Đồng thời hỗ trợ hội viên tiếp cận những công cụ mới để nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường toàn cầu.
- Ông kỳ vọng điều gì ở Đại hội Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031?
- Họa sĩ Lê Tiến Vượng: Một trong những vấn đề tôi cho rằng cần được quan tâm đúng mức tại Đại hội Hội Mỹ thuật Việt Nam lần này là câu chuỵen phát triển mỹ thuật thiếu nhi. Đây không chỉ là câu chuyện giáo dục thẩm mỹ hay hoạt động phong trào dành cho trẻ em, mà còn là việc phát hiện, bồi dưỡng và nuôi dưỡng một nguồn tài năng sáng tạo quý giá, một kho vàng tiềm năng của đất nước. Trong gần 20 triệu học sinh cùng hàng nghìn nhà văn hóa, cung thiếu nhi và các cơ sở giáo dục nghệ thuật trên cả nước, đang có rất nhiều em nhỏ sở hữu năng khiếu hội họa, tư duy tạo hình độc đáo và sức sáng tạo đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, nguồn lực quý giá ấy vẫn cần một chiến lược phát triển bài bản, một hệ thống phát hiện và bồi dưỡng lâu dài, cùng sự quan tâm, đồng hành của giới mỹ thuật chuyên nghiệp và các cơ quan hữu quan.
Trong khi những tài năng nhí của văn học, âm nhạc và thể thao ngày càng có nhiều cơ hội được phát hiện, tôn vinh và lan tỏa, mỹ thuật thiếu nhi vẫn cần được tạo dựng một vị thế tương xứng. Những bức tranh đẹp của trẻ em không chỉ là sản phẩm của năng khiếu cá nhân, mà còn phản ánh trí tưởng tượng, tâm hồn, khả năng quan sát và những mầm mống sáng tạo nghệ thuật của thế hệ tương lai.
Vì vậy, tôi kiến nghị Đại hội quan tâm nghiên cứu thành lập Chi hội Mỹ thuật thiếu nhi trực thuộc Hội Mỹ thuật Việt Nam. Đây sẽ là nơi hội tụ các họa sĩ, nhà giáo dục nghệ thuật, chuyên gia có uy tín, kinh nghiệm và tư duy chiến lược trong lĩnh vực phát hiện, đào tạo, thẩm định và phát triển tài năng mỹ thuật trẻ.
Chi hội có thể đóng vai trò đầu mối kết nối Hội Mỹ thuật Việt Nam với ngành giáo dục, các cơ quan quản lý văn hóa, các tổ chức xã hội, hệ thống cung thiếu nhi, nhà văn hóa và các cơ sở đào tạo nghệ thuật trên toàn quốc. Từ đó, từng bước xây dựng một hệ sinh thái phát triển mỹ thuật thiếu nhi có định hướng, có chuyên môn, có tiêu chí đánh giá phù hợp và có cơ hội phát triển bình đẳng cho trẻ em ở các vùng miền.
Tôi kỳ vọng Chi hội sẽ góp phần hình thành những chương trình phát hiện tài năng trên quy mô toàn quốc; tổ chức các triển lãm, cuộc thi, hoạt động giao lưu và những diễn đàn mỹ thuật dành riêng cho thiếu nhi; đồng thời xây dựng cơ chế tôn vinh xứng đáng những họa sĩ nhỏ tuổi có năng lực sáng tạo nổi bật. Quan trọng hơn, mọi hoạt động cần đặt sự phát triển tự nhiên, niềm vui sáng tạo và quyền được thể hiện cá tính nghệ thuật của trẻ em lên hàng đầu, tránh chạy theo thành tích hoặc áp đặt tư duy sáng tạo của người lớn.
Đại hội lần này chính là thời điểm thích hợp để Hội Mỹ thuật Việt Nam chủ động xác lập tầm nhìn và chiến lược phát triển mỹ thuật thiếu nhi, coi đây là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp xây dựng nền mỹ thuật Việt Nam bền vững, giàu bản sắc và có sức sáng tạo lâu dài.
Ngoài ra, tôi kỳ vọng đây sẽ là một Đại hội của đổi mới thực chất; lựa chọn được những người lãnh đạo có tâm, có tầm, có tài và có đủ thời gian, trách nhiệm để cống hiến cho Hội. Một Ban Chấp hành có tính đại diện cao, quy tụ đầy đủ các chuyên ngành, các vùng miền và những lực lượng sáng tạo đang phát triển mạnh mẽ trong đời sống mỹ thuật cả nước.
Tôi cũng kỳ vọng nhiệm kỳ mới sẽ mở ra một tư duy phát triển mới cho mỹ thuật Việt Nam: Kết nối nghệ thuật với công nghệ; kết nối truyền thống với hiện đại; kết nối mỹ thuật hàn lâm với mỹ thuật ứng dụng; kết nối sáng tạo nghệ thuật với công nghiệp văn hóa. Trong tư duy ấy, mỹ thuật thiếu nhi cần được nhìn nhận không chỉ như một hoạt động bổ trợ, mà còn là nền tảng quan trọng để nuôi dưỡng năng lực thẩm mỹ, tư duy sáng tạo và nguồn nhân lực nghệ thuật cho tương lai.
Trước mắt, chúng ta là những thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng là những cơ hội chưa từng có. Nếu biết tận dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế sáng tạo và hội nhập quốc tế, Hội Mỹ thuật Việt Nam có thể mở rộng không gian sáng tạo, tăng cường kết nối trong nước và quốc tế, đồng thời tạo thêm cơ hội để tài năng mỹ thuật Việt Nam được phát hiện, bồi dưỡng và khẳng định.
Tôi tin rằng, với một chiến lược đúng đắn, mỹ thuật Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào giai đoạn phát triển mới mạnh mẽ hơn, chuyên nghiệp hơn và có vị thế cao hơn trên bản đồ mỹ thuật khu vực và thế giới.
- Xin trân trọng cảm ơn họa sĩ!
