HTX rau quả sạch Chúc Sơn 'số hóa' từng luống rau từ kinh nghiệm dân gian đến dữ liệu quan trắc thời tiết
Từng sản xuất manh mún, phụ thuộc kinh nghiệm truyền thống, HTX Rau quả sạch Chúc Sơn (Hà Nội) đã chuyển mình thành mô hình nông nghiệp hiện đại, nơi dữ liệu quan trắc thời tiết, mã QR truy xuất nguồn gốc và nhật ký điện tử trở thành công cụ sản xuất hằng ngày của người nông dân.
HTX rau quả sạch Chúc Sơn: Thoát khỏi vòng luẩn quẩn "được mùa, mất giá"
Ở vùng rau Chúc Sơn (phường Chương Mỹ, Hà Nội), sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc kinh nghiệm từng hộ từng là lối mòn kéo dài suốt nhiều năm. Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, sử dụng phân hữu cơ chưa ủ hoai mục khiến môi trường, nguồn nước bị ảnh hưởng. Sản phẩm làm ra chưa được kiểm soát chặt chẽ về dư lượng, khó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Trước thực trạng đó, 16 hộ nông dân trong vùng đã quyết định liên kết, thành lập HTX Rau quả sạch Chúc Sơn vào năm 2016, với sứ mệnh "sản xuất thực phẩm sạch, có trách nhiệm, vì sức khỏe cộng đồng". Ban đầu, HTX chỉ có quy mô nhỏ, diện tích canh tác hạn chế, phương thức sản xuất vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống.
Ban lãnh đạo HTX sớm nhận ra rằng nếu không thay đổi cách làm, nông nghiệp sẽ khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn "được mùa, mất giá". Dưới sự dẫn dắt của Giám đốc Hoàng Văn Thám, HTX từng bước chuyển từ sản xuất manh mún sang làm nông nghiệp theo quy trình chuẩn, coi tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ là "xương sống" của mô hình.
Theo ông Thám, bài toán lớn nhất không phải là trồng được nhiều, mà là trồng đúng quy trình và bán được sản phẩm với giá trị cao hơn. HTX mạnh dạn áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, sau đó từng bước tiếp cận GlobalGAP, đồng thời đầu tư hệ thống nhà lưới, nhà màng kết hợp tưới tự động và kiểm soát dinh dưỡng cho cây trồng.
Khi trạm thời tiết thông minh trở thành "cố vấn" cho nhà nông
HTX là một trong những đơn vị tiên phong tại địa phương tiếp cận và áp dụng công nghệ viễn thám, hệ thống quan trắc thời tiết vào sản xuất rau an toàn. Trạm thời tiết thông minh iMentos 3.3 A-G cho phép theo dõi liên tục các chỉ số môi trường ngay tại khu nhà điều hành, với bán kính quan trắc khoảng 15km, giúp dự báo chính xác nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, tốc độ gió và độ ẩm đất.
Thông qua hệ thống camera và dữ liệu quan trắc, toàn bộ quá trình từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến in tem, nhãn đều được kiểm soát và minh bạch hóa. Việc ghi chép nhật ký điện tử dần trở thành thói quen mới của người trồng rau, thay cho cách làm "trông trời, trông đất" trước đây.
Quy trình trồng rau tại HTX được áp dụng nghiêm ngặt theo chỉ dẫn của các chuyên gia Nhật Bản, từ khâu làm đất, gieo trồng đến chăm sóc, thu hoạch. Phân bón sử dụng chủ yếu là phân chuồng đã ủ hoai hoàn toàn, kết hợp một số loại phân vô cơ có nguồn gốc rõ ràng. HTX cũng ưu tiên thuốc bảo vệ thực vật sinh học, kết hợp che phủ vải không dệt, dùng máy hút bọ nhảy và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để giảm phụ thuộc hóa chất.
"Công nghệ chính là đòn bẩy giúp HTX tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh. Dù gặp không ít khó khăn ban đầu, đặc biệt khi triển khai phần mềm quản lý và kế toán, HTX vẫn kiên trì theo đuổi hướng đi này", ông Thám chia sẻ.
Mã QR dẫn thẳng ra ruộng, không dừng ở "địa chỉ tượng trưng"
Lãnh đạo HTX sớm nhận ra rằng khoa học công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn chặt với thị trường tiêu thụ. HTX đã triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử cho toàn bộ sản phẩm, minh bạch hóa thông tin từ khâu gieo trồng đến phân phối.
Mỗi sản phẩm khi đưa ra thị trường đều được gắn mã QR, cho phép người tiêu dùng kiểm tra quy trình sản xuất chỉ bằng một thao tác quét điện thoại. Điểm đáng chú ý là định vị trên mã sẽ dẫn người dùng đến thẳng ruộng của hộ trồng liên kết, thay vì chỉ ra địa chỉ tượng trưng của HTX. Cách làm này giúp tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, đồng thời đáp ứng yêu cầu khắt khe của các hệ thống phân phối hiện đại.
Nắm bắt xu thế tiêu dùng số, HTX từng bước mở rộng kênh tiêu thụ qua các nền tảng trực tuyến, song song với hệ thống bán lẻ truyền thống. HTX cũng đầu tư hoàn thiện hạ tầng sau thu hoạch với khu sơ chế, đóng gói và hệ thống 2 kho lạnh bảo quản rau, giúp sản phẩm giữ được độ tươi ngon khi đến tay các siêu thị, bếp ăn tập thể, trường học và bệnh viện. Đáng chú ý, HTX còn áp dụng mô hình sản xuất tuần hoàn, xử lý phụ phẩm nông nghiệp để tái tạo phân bón hữu cơ phục vụ ngược lại cho sản xuất.
Từ 16 hộ ban đầu đến doanh thu hơn 10 tỷ đồng mỗi năm
Hiện mỗi tháng HTX cung ứng ra thị trường trên dưới 100 tấn rau, củ cho hệ thống siêu thị GO tại 12 tỉnh, thành phố, cùng các trường học, bếp ăn công nghiệp và bệnh viện. Tính chung cả năm, sản lượng rau đạt khoảng 1.000 tấn. Sau khi trừ chi phí, HTX thu về hơn 10 tỷ đồng mỗi năm; thu nhập bình quân của cán bộ, người lao động đạt 6-7 triệu đồng/tháng. Với các hộ thành viên trực tiếp sản xuất, thu nhập trung bình khoảng 100 triệu đồng/hộ/năm, có hộ đạt doanh thu trên 420 triệu đồng/năm.
Năm 2023, Chi bộ HTX Rau quả sạch Chúc Sơn được thành lập, ông Hoàng Văn Thám được bầu làm Bí thư chi bộ. Tại các buổi sinh hoạt, thay vì chỉ bàn chuyện hội họp, các đảng viên giờ bàn nhau xem giống cây nào chịu hạn tốt, phần mềm nào quản lý thành viên hiệu quả hơn.
HTX đặt mục tiêu nâng cao năng suất, bảo đảm cung ứng ra thị trường khoảng 5 tấn rau mỗi ngày, từng bước xây dựng thương hiệu rau quả sạch Chúc Sơn trở thành sản phẩm chất lượng cao vì sức khỏe cộng đồng.
Hành trình của HTX cũng phản ánh rõ tinh thần đổi mới mà Nghị quyết 57 đặt ra, đó là đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển ngay từ cơ sở.
Từ một vùng rau truyền thống, Chúc Sơn hôm nay đang định hình hình ảnh của một HTX nông nghiệp hiện đại, nơi tri thức và công nghệ song hành cùng người nông dân trên con đường phát triển bền vững.
