Iran dùng chiến thuật tên lửa khác thường và đánh kiểu du kích trước Mỹ - Israel, vì sao?

Lực lượng vũ trang của Iran, với chiến lược phi tập trung được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước, nhiều khả năng đang chạy đua để bảo toàn phần vũ khí tấn công còn lại.

"Điều bất ngờ lớn nhất là Iran đã không lựa chọn hoặc không thể áp đảo hệ thống phòng không của các nước Ả Rập vùng Vịnh theo những cách có tác động lớn", ông Ryan Bohl - nhà phân tích cấp cao về Trung Đông và Bắc Phi tại công ty tình báo rủi ro RANE (Mỹ) - nói với trang Insider.

Theo Ryan Bohl, Iran dường như thích “phân tán các đòn tấn công” hoặc tập trung phần lớn vào UAE, quốc gia mà ông cho rằng “đang xử lý các cuộc tấn công tới cũng hiệu quả như Israel”.

Một phép thử quan trọng là liệu lực lượng vũ trang Iran - dường như đang hoạt động với mức độ chỉ huy và kiểm soát tập trung rất hạn chế - có thể bảo toàn các drone (máy bay không người lái) và tên lửa mà Mỹ và Israel đang săn lùng hay không, các nhà phân tích quân sự nói với Insider.

Chiến dịch không kích quy mô lớn do Mỹ - Israel tiến hành từ ngày 28.2 đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho kho vũ khí của Iran. Tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ - cho biết, số vụ tấn công bằng tên lửa từ Iran đã giảm hơn 80% chỉ chưa đầy một tuần sau khi chiến tranh bùng nổ. Ông coi đây là dấu hiệu cho thấy các cuộc không kích đang làm suy yếu khả năng tấn công của Iran một cách chiến lược và có hệ thống.

Ngoài ra, sau hơn một tuần giao tranh, quân đội Israel tuyên bố 75% bệ phóng tên lửa của Iran đã bị phá hủy.

Đến nay, vẫn khó xác định liệu lựa chọn vũ khí của Iran xuất phát từ chiến lược hay chỉ đơn giản là những gì còn sót lại sau các đợt tấn công của Mỹ và Israel. Truyền thông nhà nước Iran cho biết tính đến ngày 5.3, quốc gia này đã phóng 500 tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, đồng thời triển khai 2.000 drone.

Các tên lửa đạn đạo tầm ngắn Fatah-110 dường như được phóng với số lượng đáng kể, trong khi các mẫu tầm trung tiên tiến hơn như Khorramshahr-4 và Fattah-1, loại mà Iran tuyên bố là siêu vượt âm, mới chỉ được sử dụng hạn chế đến nay.

“Iran đang sử dụng tên lửa theo cách hơi khác so với năm 2025. Họ dường như phóng tên lửa với nhịp độ ổn định và nhắm vào nhiều mục tiêu khác nhau, thay vì tiến hành các cuộc tấn công ồ ạt vào một địa điểm duy nhất. Thay vì chỉ cố gây thiệt hại tối đa, Iran có vẻ đang cố làm cạn kiệt nguồn tên lửa đánh chặn của Mỹ và các đồng minh”, theo ông James Devine - phó giáo sư Khoa Chính trị và Quan hệ quốc tế tại Đại học Mount Allison (Canada).

“Chiến tranh du kích”

Những cuộc tấn công thất thường với số lượng vũ khí nhỏ cũng có thể là dấu hiệu cho thấy hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Iran đang gặp căng thẳng.

Một ngày sau khi lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao khác thiệt mạng trong cuộc không kích lớn của Mỹ - Israel, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Iran đã chuyển sang mô hình phòng thủ khảm phi tập trung, cho phép các đơn vị quân đội hoạt động độc lập hơn.

Được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo phát triển trong hơn hai thập kỷ, chiến lược phòng thủ khảm phi sẽ tập trung phân tán các cấu trúc chỉ huy, hệ thống vũ khí và đơn vị tác chiến trên phạm vi địa lý và tổ chức rộng lớn, giúp những hoạt động quân sự vẫn có thể tiếp tục ngay cả khi bị tấn công dữ dội.

“Tôi không nghĩ Abbas Araghchi đang nói suông và có bằng chứng cho thấy Iran đang triển khai chiến lược phòng thủ khảm phi tập trung giúp họ vượt qua các vấn đề về chỉ huy và kiểm soát”, ông Arash Azizi, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Đại học Boston (Mỹ), nói với Insider.

Arash Azizi là tác giả cuốn sách The Shadow Commander: Soleimani, the US, and Iran's Global Ambitions (Vị chỉ huy trong bóng tối: Soleimani, Mỹ và tham vọng toàn cầu của Iran).

“Iran đã tiêu hao đáng kể nguồn lực quân sự, nhưng vẫn có thể phân bổ đủ (thậm chí tiếp tục sản xuất) để duy trì cuộc chiến trong một thời gian. Năng lực drone của họ đặc biệt đáng kể và vẫn đang được duy trì. Trên thực tế, họ đang chiến đấu theo kiểu chiến tranh du kích”, ông nói.

Chiến tranh du kích là hình thức chiến tranh không chính quy, trong đó lực lượng nhỏ, cơ động sử dụng chiến thuật đánh nhanh, rút gọn, phục kích và quấy rối để chống lại quân đội lớn mạnh hơn.

Các chiến thuật hiện nay của Iran nhiều khả năng được định hình từ kinh nghiệm trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel hồi tháng 6.2025. Thời điểm đó, Israel và Mỹ đã tấn công các cơ sở hạt nhân được bảo vệ kiên cố của Iran bằng máy bay ném bom tàng hình chiến lược B-2 Spirit.

“Ý tưởng là phi tập trung hóa hệ thống chỉ huy để quân đội vẫn có thể tiếp tục chiến đấu ngay cả khi lãnh đạo chính trị bị tiêu diệt. Cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6.2025 càng củng cố tầm quan trọng của chiến lược này sau khi chính quyền Iran chần chừ phản ứng trước các đòn tấn công nhằm loại bỏ lãnh đạo cấp cao ngay khi xung đột bắt đầu. Rõ ràng lần này họ đã chuẩn bị tốt hơn”, James Devine bình luận.

Ngoài việc tấn công Israel bằng các tên lửa đạn đạo tầm trung tiên tiến hơn, Iran cũng nhắm mục tiêu vào tất cả quốc gia Ả Rập vùng Vịnh. Nhiều nước trong số này sở hữu hệ thống phòng không tiên tiến do Mỹ sản xuất. Ngay từ đầu cuộc chiến, UAE cho biết các hệ thống phòng không của họ, gồm THAAD và Patriot, đã đánh chặn 94% drone và 92% tên lửa.

“Thành phố tên lửa”

Iran đã xây dựng các căn cứ ngầm được gọi là “thành phố tên lửa” để che giấu và bảo vệ kho vũ khí khỏi các cuộc tấn công. Trong cuộc chiến hiện tại, Mỹ đã sử dụng máy bay B-2 Spirit để nhắm vào các mục tiêu này.

“Dù thực sự là mối đe dọa, các ‘thành phố tên lửa’ dưới lòng đất đang gặp vấn đề khi máy bay chiến đấu Israel và Mỹ liên tục bay phía trên trong khi vị trí của chúng đã được lập bản đồ, khiến việc phóng tên lửa thường xuyên trở nên khó khăn hơn. Ngoài ra, các cuộc tấn công lặp lại cuối cùng sẽ làm giảm hiệu quả của chúng”, nhà phân tích Ryan Bohl cho hay.

Ngay cả khi Iran vẫn còn số lượng đáng kể tên lửa, nhiều bệ phóng đã bị đánh trúng (khoảng 3/4 theo quân đội Israel ước tính) làm giảm khả năng phóng của nước này.

“Tuy nhiên, chính drone Shahed đơn giản mới là mối đe dọa mới nhất mà Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh chưa có giải pháp để ngăn chặn một cách triệt để. Khi Ukraine cũng gặp khó khăn trong việc ngăn chặn hoàn toàn Shahed, có khả năng các lực lượng quân sự tiên tiến này cũng sẽ gặp tình trạng tương tự”, Ryan Bohl nhận định.

Iran cũng đã tấn công trực tiếp vào quân đội Mỹ tại một số địa điểm. Một quả đạn của họ đã đánh trúng trung tâm tác chiến chiến thuật tại Kuwait ngày 1.3, khiến 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng.

Ảnh vệ tinh từ tuần trước cũng cho thấy vũ khí Iran đã đánh trúng radar của một hệ thống THAAD của Mỹ tại Jordan và các tòa nhà chứa radar tương tự ở UAE. THAAD là hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến nhất trong khu vực, ngoại trừ hệ thống Arrow 3 tương tự của Israel.

Iran đang phải hứng chịu số lượng đòn tấn công vào kho vũ khí tấn công của mình lớn hơn nhiều.

“Không thể nói chính xác những gì đã bị phá hủy và những gì còn tồn tại. Điều này đúng với cả các 'thành phố tên lửa' và bệ phóng nói chung. Mỹ hiện tuyên bố các cuộc tấn công của Iran đã giảm mạnh, nhưng chưa rõ đó là do chiến thuật hay sự thay đổi đáng kể trong năng lực của nước này”, James Devine nói.

Iran cũng đã phóng các tên lửa gắn đầu đạn chùm vào Israel, có khả năng nhằm đe dọa dân thường.

“Đầu đạn chùm sẽ không gây thiệt hại lớn cho các công trình hoặc xuyên thủng hầm trú bom kiên cố. Tuy nhiên, chúng khó bị đánh chặn và rất nguy hiểm với các mục tiêu không được bảo vệ tốt cũng như dân thường. Tôi nghi ngờ loại vũ khí này sẽ thay đổi cục diện chiến tranh, nhưng chắc chắn sẽ làm gia tăng sức ép chính trị với Mỹ và Israel”, James Devine đánh giá.

Hôm 9.3, Iran tuyên bố sẽ phóng tên lửa có đầu đạn trên 1 tấn trong thời gian tới, đồng thời gia tăng cường độ, mở rộng phạm vi tấn công các mục tiêu Mỹ và Israel.

"Chúng tôi sẽ chỉ phóng các tên lửa có đầu đạn nặng hơn 1 tấn trong các đợt tấn công sắp tới", Tướng Majid Mousavi - Tư lệnh Lực lượng Không gian Vũ trụ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran - tuyên bố hôm 9.3, theo kênh truyền thông đối lập Iran International.

Ông Majid Mousavi còn nhấn mạnh rằng "tần suất và cường độ các đợt phóng tên lửa của Iran sẽ tăng lên, đồng thời phạm vi tấn công cũng sẽ được mở rộng".

Khi xung đột nổ ra hôm 28.2, Iran phóng quả tên lửa nặng vài trăm ký nhưng đã phá hủy hoàn toàn một tòa nhà tại thành phố Tel Aviv (Israel). Điều này cho thấy tên lửa có đầu đạn nặng hơn 1 tấn sẽ có sức công phá khủng khiếp như thế nào.