Cuộc đời nhà khoa học

Jensen Huang (kì 3):Lĩnh hội triết lí người Nhật khi nhặt rêu để tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến

Bùi Tú •

Giữa cái nắng oi ả đến nghẹt thở của một mùa hè tại cố đô Kyoto, Jensen Huang đứng lặng nhìn người thợ làm vườn nhẫn nại nhặt từng cọng rêu úa và ngộ ra chân lí thay đổi cuộc đời: "Tôi có vô vàn thời gian".

Jensen Huang
Jensen Huang và cuộc gặp gỡ tình cờ thay đổi triết lí làm việc.

Triết lí tĩnh tại ấy đã trở thành điểm tựa giúp ông thực hiện canh bạc cô độc nhất lịch sử công nghệ. Bất chấp sự trừng phạt khốc liệt từ Phố Wall khiến cổ phiếu lao dốc, Jensen vẫn kiên định đốt hàng tỉ đô-la để biến card đồ họa thành cỗ máy điện toán song song vạn năng thông qua kiến trúc CUDA.

Triết lí Vườn rêu Kyoto và khái niệm "Tôi có vô vàn thời gian"

Bước sang thập niên 2000, Thung lũng Silicon vận hành như một cỗ máy tăng tốc không phanh, nơi mọi chuẩn mực thành công đều được đo đếm bằng chu kì 18 tháng của Định luật Moore và những bản báo cáo tài chính hằng quý đầy khắc nghiệt của Phố Wall. Sau khi đánh bại gã khổng lồ 3dfx để bước lên ngôi vương của ngành đồ họa máy tính cá nhân, Jensen Huang hoàn toàn có thể an phận tận hưởng ánh hào quang chiến thắng bằng cách đều đặn tung ra những thế hệ card chơi game nhanh hơn và đắt đỏ hơn.

Thế nhưng, ẩn sâu bên trong người đứng đầu của Nvidia lại là một nỗi trăn trở mang tầm vóc thời đại: Làm thế nào để kiến tạo một nền tảng điện toán trường tồn qua nhiều thập kỉ chứ không chỉ chạy theo những cơn sốt ngắn hạn? Câu trả lời bất ngờ lại không đến từ một phòng thí nghiệm siêu máy tính nào ở California, mà tìm đến ông trong một buổi trưa hè tĩnh mịch tại cố đô Kyoto, Nhật Bản.

Đó là một chuyến du ngoạn cùng gia đình giữa đỉnh điểm mùa hè xứ Phù Tang. Cái nóng ở Kyoto hôm ấy oi bức đến mức gần như không thể chịu đựng nổi, bầu không khí ngột ngạt, đứng gió hoàn toàn, hơi ẩm nặng trĩu bốc lên từ mặt đất khiến bất cứ ai bước ra ngoài trời đều cảm thấy khó thở. Khi gia đình Jensen tản bộ qua khu vườn rêu trứ danh của ngôi cổ tự Ngân Cát Tự (Ginkaku-ji), dòng du khách khắp nơi đều rảo bước thật nhanh, vội vã tìm kiếm những bóng râm mát mẻ dưới mái hiên chùa. Giữa dòng người hối hả trốn nắng ấy, Jensen bỗng khựng lại, bị hút chặt ánh nhìn vào một bóng người nhỏ bé đang ngồi xổm đơn độc giữa thảm rêu xanh mướt.

ginkaku-ji.jpg
Ngôi cổ tự Ngân Cát Tự.

Đó là một người thợ làm vườn lớn tuổi. Ông không đội mũ che nắng, lưng hơi khom xuống, kiên nhẫn dùng một chiếc nhíp nhỏ bằng tre gắp từng sợi rêu li ti rồi bỏ vào chiếc giỏ tre đặt bên cạnh. Tò mò trước sự tĩnh tại kì lạ ấy, Jensen bước lại gần và liếc nhìn vào bên trong chiếc giỏ: gần như chẳng có gì ở trong đó ngoài vài cọng rêu vụn nhỏ xíu. Không kìm được sự kinh ngạc trước công việc tưởng chừng vô tận giữa cái nắng thiêu đốt, Jensen cất tiếng hỏi người thợ đang làm gì. Người đàn ông ngẩng lên, trả lời bằng thứ tiếng Anh chuẩn xác và điềm đạm: "Tôi đang chăm sóc khu vườn của mình".

Jensen phóng tầm mắt bao quát khắp khuôn viên rộng lớn phủ kín sắc xanh ngọc bích mượt mà như nhung rồi thốt lên rằng khu vườn trông đã hoàn hảo tuyệt đối rồi. Người thợ làm vườn khẽ lắc đầu, giải thích rằng nếu cúi xuống nhìn thật kĩ, vẫn còn lẫn những cọng rêu đã chết cần phải nhặt bỏ để thảm rêu luôn giữ được vẻ tinh khôi. Nhìn chiếc nhíp tre bé xíu trên tay ông rồi lại nhìn mênh mông diện tích khu vườn cổ tự, Jensen không khỏi băn khoăn: "Nhưng khu vườn của ông rộng lớn đến thế này cơ mà". Người thợ mỉm cười bình thản và buông ra bốn chữ nhẹ tênh nhưng vang vọng như một tiếng chuông chùa đánh thức toàn bộ tâm thức của Jensen Huang: "Tôi có vô vàn thời gian".

Khoảnh khắc đối thoại ngắn ngủi dưới nắng hè Kyoto ấy đã chạm tới tầng sâu thẳm nhất trong thế giới nội tâm của Jensen. Từ thuở thiếu thời làm chân rửa bát ở quán ăn Denny's cho đến khi trở thành nhà sáng lập một tập đoàn tỉ đô, những con người truyền cảm hứng mãnh liệt nhất cho ông chưa bao giờ là các nhà tài phiệt hào nhoáng, mà luôn là những người lao động bình dị, từ những người làm vườn, đầu bếp, họa sĩ hay người dọn dẹp... ngày ngày nâng tầm công việc mưu sinh thành một thứ nghệ thuật thiêng liêng bằng sự tận tụy tuyệt đối. Người thợ vườn ở Ngân Cát Tự không hề chạy đua với kim đồng hồ; ông hoàn toàn hòa làm một với sứ mệnh của mình, chăm chút một kiệt tác khổng lồ bằng cách kiên nhẫn nhặt từng cọng rêu chết một cách trọn vẹn nhất.

Trở về từ Kyoto, câu nói "Tôi có vô vàn thời gian" trở thành một phần máu thịt trong triết lí sống và lãnh đạo của Jensen Huang. Suốt nhiều năm sau đó, mỗi khi các cộng sự hay giới truyền thông nhìn vào lịch trình làm việc khổng lồ của ông và thốt lên rằng hẳn ông phải bận rộn kinh khủng lắm, Jensen luôn mỉm cười đáp lại bằng đúng câu nói ấy. Thậm chí, ông duy trì thói quen không bao giờ đeo đồng hồ trên tay.

Với Jensen, việc không đeo đồng hồ không phải là sự phớt lờ kỷ luật, mà là tuyên ngôn của sự hiện diện tuyệt đối: khoảnh khắc hiện tại và công việc đang nằm ngay trước mắt luôn là điều quan trọng nhất trên thế giới này. Ông nhận ra rằng con người chỉ cảm thấy thiếu thời gian khi họ tự chất lên vai quá nhiều thứ phù phiếm; một khi biết gạt bỏ mọi nhiễu động bên lề để dồn toàn bộ sinh lực vào sự nghiệp cốt lõi của đời mình, thời gian bỗng trở nên thênh thang vô tận.

Chính nội lực tĩnh tại mang tinh thần Thiền tông ấy đã chuẩn bị tâm thế cho Jensen Huang trước bước ngoặt táo bạo và cô độc nhất trong lịch sử Nvidia. Khi cả ngành bán dẫn vẫn đang say sưa với những con chip đồ họa phục vụ trò chơi điện tử, Jensen đã nhìn thấy một "khu vườn" rộng lớn hơn gấp vạn lần: Tương lai của toàn bộ nền điện toán khoa học và trí tuệ nhân tạo. Để biến tầm nhìn ấy thành hiện thực, ông chuẩn bị đặt cược toàn bộ gia sản và uy tín của tập đoàn vào một canh bạc kéo dài hàng thập kỉ mang tên CUDA, một hành trình đòi hỏi sự kiên nhẫn của người thợ nhặt rêu giữa sa mạc hoài nghi của Phố Wall.

Từ đồ họa máy tính đến mô phỏng vật lí và sự ra đời của CUDA

Mang theo tâm thế tĩnh tại của người thợ vườn Kyoto, Jensen Huang bắt đầu nhìn vượt qua ranh giới của những khung hình trò chơi điện tử rực rỡ sắc màu. Trong thâm tâm người đứng đầu Nvidia, việc kiến tạo nên một thế giới ảo đẹp đẽ đến mấy cũng chỉ mới đi được một nửa chặng đường, bởi nếu vạn vật bên trong đó đều bất động và vô hồn thì thế giới ấy vẫn chưa thực sự sống. Muốn thổi sự sống vào không gian số, máy tính không chỉ cần mô phỏng ánh sáng hay sóng điện từ, mà còn phải tái hiện được các định luật vật lí của tự nhiên, từ chuyển động của từng hạt vật chất, những dòng chảy chất lưu cho đến tương tác ở cấp độ nguyên tử. Nhận thức mang tính triết học ấy đã mở ra chương tiếp theo trong hành trình của Nvidia. Đó là biến những bộ xử lí đồ họa (GPU) từ công cụ vẽ điểm ảnh trở thành cỗ máy mô phỏng thế giới vật lí.

Khát vọng của Jensen Huang nảy mầm đúng vào thời điểm nền công nghiệp bán dẫn thế giới đang chạm tới một bức tường vật lí nghiệt ngã giữa thập niên 2000. Suốt nhiều thập kỉ, ngành máy tính vận hành êm ái dựa trên Định luật Moore và quy tắc thu nhỏ Dennard, nơi các hãng sản xuất chip liên tục tăng xung nhịp bộ vi xử lí trung tâm (CPU) mà không làm tăng mật độ công suất tiêu thụ. Thế nhưng, khi kích thước bóng bán dẫn thu nhỏ tới ngưỡng giới hạn, quy tắc Dennard bắt đầu chững lại, đẩy các thế hệ CPU truyền thống va phải bức tường nhiệt không thể vượt qua. Trong khi những con chip xử lí tuần tự dần hụt hơi, các GPU của Nvidia lại sở hữu kiến trúc tính toán song song khổng lồ với hàng trăm lõi xử lí dấu phẩy động hoạt động đồng thời. Một số nhà khoa học máy tính nhạy bén bắt đầu nhận ra sức mạnh tiềm ẩn này, nhưng để khai thác nó, họ buộc phải dùng những thủ thuật khổ sở: Ngụy trang các phương trình toán học thành điểm ảnh và hình tam giác thông qua các giao diện đồ họa như OpenGL.

Chứng kiến sự loay hoay ấy, Jensen Huang hiểu rằng Nvidia cần mở cánh cửa lập trình cho chính những kỹ sư của mình lẫn giới nghiên cứu bên ngoài. Bước đi thăm dò đầu tiên diễn ra khi công ty phát triển ngôn ngữ Cg (C for Graphics) vận hành trên các đơn vị dấu phẩy động 32-bit, cho phép lập trình viên diễn đạt những thuật toán phức tạp bằng ngôn ngữ C quen thuộc thay vì các mã đổ bóng gò bó trước kia. Ngay lập tức, những tín hiệu phản hồi ngoài sức tưởng tượng đã dội về trụ sở Nvidia. Bên cạnh việc giúp các nhà làm game tạo ra hiệu ứng vật lí chân thực hơn, các nhà khoa học bên ngoài bắt đầu tận dụng kiến trúc này cho những lĩnh vực hoàn toàn xa lạ với giải trí. Đó là tái tạo hình ảnh chụp cắt lớp y tế (CT), xử lí ảnh chuyên sâu và đặc biệt là xử lí dữ liệu địa chấn ngược trong ngành thăm dò dầu khí.

Những phản hồi sơ khai ấy đã thắp lên ngọn lửa tham vọng mãnh liệt trong nội tâm Jensen Huang. Ông nhận ra rằng bài toán mô phỏng thế giới thực đòi hỏi một bước nhảy vọt triệt để hơn nhiều so với một lớp ngôn ngữ bọc ngoài đồ họa. Bên trong Nvidia, đội ngũ kiến trúc sư tinh nhuệ dưới sự dẫn dắt của nhà khoa học trưởng David Kirk cùng tài năng trẻ Ian Buck (người từng tiên phong nghiên cứu điện toán GPU tại Đại học Stanford) đã bắt tay vào cuộc đại phẫu kiến trúc lớn nhất lịch sử công ty.

ceo-signed-geforce-8800-ultra-1.jpg
Năm 2006, Nvidia chính thức trình làng kiến trúc G80 cùng nền tảng lập trình song song mang tên CUDA.

Năm 2006, Nvidia chính thức trình làng kiến trúc G80 cùng nền tảng lập trình song song mang tên CUDA. Bằng cách hợp nhất các bộ đổ bóng rời rạc thành những bộ đa xử lí luồng (Streaming Multiprocessors) và tích hợp bộ nhớ chia sẻ (shared memory) ngay trên chip, CUDA cho phép các nhà khoa học giao tiếp trực tiếp với sức mạnh tính toán của GPU bằng ngôn ngữ C tiêu chuẩn mà không cần phải đánh lừa phần cứng bằng những khái niệm đồ họa nữa.

Đằng sau bước ngoặt mang tên CUDA là một nghệ thuật cân bằng đầy tinh tế mà Jensen Huang luôn coi là tinh hoa của Nvidia. Trong suốt quá trình thiết kế, ông và các kỹ sư phải bước đi trên một sợi dây mỏng manh giữa hai thái cực đối lập. Một mặt, họ phải mở rộng khả năng lập trình tổng quát để GPU có thể giải quyết hàng loạt bài toán khoa học khác nhau; mặt khác, họ tuyệt đối không được biến GPU thành một bộ vi xử lí đa năng chậm chạp như CPU, bởi điều đó sẽ đánh mất đặc tính tăng tốc gấp hàng chục lần cùng hiệu quả năng lượng và chi phí vượt trội.

Để giải quyết bài toán kinh điển "con gà và quả trứng" của mọi nền tảng điện toán mới (nơi lập trình viên không chịu viết phần mềm nếu thiếu thiết bị, còn người dùng không mua thiết bị vì thiếu phần mềm) Jensen đã đưa ra một quyết định táo bạo đến mức ngông cuồng. Ông yêu cầu tích hợp trọn vẹn kiến trúc phần cứng CUDA vào từng chiếc card đồ họa phổ thông bán ra cho cộng đồng game thủ toàn cầu. Chỉ sau một quyết định, hàng triệu máy tính cá nhân trên khắp hành tinh bỗng biến thành những cỗ máy tính song song sẵn sàng chạy mã CUDA, tạo nên một cơ sở người dùng khổng lồ chưa từng có tiền lệ cho một công nghệ tăng tốc. Thế nhưng, cái giá phải trả cho tầm nhìn đi trước thời đại ấy là vô cùng đắt đỏ: Biên lợi nhuận của Nvidia lập tức bị bào mòn vì chi phí silicon tăng thêm, đẩy Jensen Huang bước vào cuộc chiến cô độc nhất sự nghiệp trước cơn thịnh nộ của Phố Wall.

Cú đặt cược cô đơn và siêu máy tính Titan

Quyết định cấy thẳng kiến trúc phần cứng CUDA vào từng con chip đồ họa phổ thông ngay lập tức đẩy Jensen Huang vào tâm bão của những đòn trừng phạt khốc liệt từ Phố Wall. Với giới phân tích tài chính giai đoạn 2006–2008, đó là một hành động đốt tiền phi lí. Bởi lẽ mỗi bộ xử lí bán ra cho game thủ đều phải gánh thêm diện tích bán dẫn đắt đỏ dành cho những tính năng khoa học chưa mang lại một xu doanh thu, khiến biên lợi nhuận của công ty bị bào mòn nghiêm trọng. Giữa lúc canh bạc tỉ đô vẫn mịt mù đầu ra, cơn bão khủng hoảng tài chính năm 2008 ập xuống cùng những trục trặc kĩ thuật phần cứng đã thổi bay hơn 80% giá trị vốn hóa của Nvidia. Từ ngôi sao sáng của Thung lũng Silicon, Nvidia bỗng bị giới đầu tư quay lưng, xem như một tập đoàn đang tự suy yếu vì nỗi ám ảnh viển vông của người sáng lập.

Những tháng năm ấy là quãng thời gian cô độc nhất trong sự nghiệp cầm quân của Jensen Huang. Hết quý này sang quý khác, các cuộc họp tài chính biến thành những phiên chất vấn căng thẳng, nơi các cổ đông lớn liên tục gây sức ép buộc ông phải cắt bỏ phần cứng CUDA để tối ưu hóa lợi nhuận ngắn hạn. Đứng giữa bốn bề hoài nghi, thế giới nội tâm của Jensen lại tĩnh lặng một cách lạ thường. Ông mang trọn vẹn tâm thế của người thợ nhặt rêu ở Ngân Cát Tự bước vào phòng họp. Jensen không hoảng loạn trước những biến động giá cổ phiếu từng ngày, cũng không đánh đổi tương lai mười năm lấy một bản báo cáo đẹp mắt trong ba tháng. Hơn ai hết, Jensen thấm thía rằng những kiến trúc làm thay đổi thế giới chưa bao giờ được định giá đúng ngay từ đầu và ông chấp nhận gánh lấy sự cô đơn của người đi trước thời đại.

Ánh sáng đầu tiên xuyên qua màn sương hoài nghi ấy lại đến từ lòng đất sâu thẳm của ngành dầu khí. Trong cuộc đua tìm kiếm các mỏ năng lượng mới, những tập đoàn dịch vụ mỏ dầu khổng lồ như Schlumberger và WesternGeco phải xử lí khối lượng dữ liệu địa chấn khổng lồ trên các trang trại siêu máy tính CPU vô cùng tốn kém. Khi tiếp cận nền tảng CUDA, các kỹ sư địa vật lí nhận ra GPU có thể tăng tốc bài toán xử lí ảnh địa chấn lên gấp năm mươi đến một trăm lần, cắt giảm chi phí vận hành một cách ngoạn mục. Những hợp đồng thương mại đầu tiên từ ngành năng lượng đã tiếp thêm niềm tin sắt đá cho Jensen Huang rằng con đường điện toán tăng tốc hoàn toàn có thực.

Cú hích mang tính bước ngoặt thực sự bùng nổ khi Jensen Huang cùng đội ngũ Nvidia gõ cửa Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge, một trong những trung tâm điện toán khoa học mở lớn nhất nước Mỹ. Thời điểm đó, ngành siêu máy tính toàn cầu đang va phải bức tường năng lượng không lối thoát. Do quy tắc thu nhỏ Dennard đã chững lại, việc mở rộng các siêu máy tính chạy thuần CPU đòi hỏi lượng điện năng tiêu thụ tăng theo cấp số nhân đến mức phi thực tế. Thấu hiểu nỗi bế tắc ấy, Nvidia đã thuyết phục thành công Oak Ridge đặt niềm tin vào sự kết hợp giữa GPU và CUDA cho thế hệ siêu máy tính tiếp theo. Đó là lời khẳng định đanh thép trước toàn giới khoa học rằng kiến trúc của Nvidia chính là chìa khóa phá vỡ giới hạn vật lí của kỉ nguyên hậu Định luật Moore.

tesla.jpg
Jensen Huang ra mắt sản phẩm năm 2012.

Năm 2012, siêu máy tính Titan chính thức vận hành tại Oak Ridge với sức mạnh từ hơn 18.000 bộ xử lí đồ họa Nvidia Tesla, trở thành cỗ máy tính nhanh nhất hành tinh lúc bấy giờ. Sự ra đời của Titan mở toang cánh cửa đưa Nvidia bước vào hầu hết mọi lĩnh vực mũi nhọn của khoa học nhân loại. Từ động lực học phân tử, hóa học lượng tử, cơ học chất lưu cho đến sinh học, khoa học vật liệu và mô hình hóa biến đổi khí hậu, hàng loạt thuật toán phức tạp nhất thế giới đều tìm thấy bệ phóng tăng tốc trên kiến trúc của Nvidia. Khu vườn rêu mà Jensen kiên nhẫn chăm chút suốt nhiều năm trời cuối cùng đã phủ sắc xanh trù phú khắp các phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới.

Nhìn lại chặng đường đầy giông bão ấy, Jensen Huang đã làm được điều chưa từng có tiền lệ trong lịch sử ngành máy tính. Đó là giải trọn vẹn bài toán "con gà và quả trứng" cho một nền tảng điện toán tăng tốc. Bằng cách kiên trì mở rộng cơ sở thiết bị cài đặt trên hàng triệu máy tính cá nhân song song với việc nâng cao tính ứng dụng cho giới nghiên cứu, kiến trúc của Nvidia đã chạm tới điểm bùng phát lịch sử. Thế giới bắt đầu nhận ra kỉ nguyên của bộ vi xử lí đa năng thuần túy đang khép lại, nhường chỗ cho tương lai nơi mọi cỗ máy tính đều vận hành dựa trên điện toán tăng tốc. Và ngay trong khoảnh khắc Titan thắp sáng ngọn đèn khoa học năm 2012 ấy, tại một phòng thí nghiệm ở Toronto, một nhóm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo cũng vừa dùng chính những chiếc card đồ họa Nvidia để châm ngòi cho cuộc cách mạng làm rung chuyển cả nhân loại.

Đón đọc kì tiếp theo: Cuộc cách mạng AI

Nổi bật
      Mới nhất
      Jensen Huang (kì 3): Lĩnh hội triết lí người Nhật khi nhặt rêu để tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO