JICA hỗ trợ Việt Nam công nghệ để nâng độ chính xác dự báo mưa lớn cục bộ
Dự án hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản sẽ tập trung khai thác dữ liệu radar, trạm đo mưa tự động và các phương pháp đồng hóa số liệu để nâng cao chất lượng dự báo định lượng mưa, đặc biệt với những trận mưa lớn cục bộ diễn biến nhanh.
Hỗ trợ phát triển công nghệ dự báo mưa lớn
Mới đây, tại Hà Nội, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức cuộc họp triển khai dự án “Cố vấn phát triển công nghệ dự báo định lượng mưa cho Việt Nam”.
Dự án được triển khai từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2028 tại Hà Nội và trên phạm vi cả nước, với mục tiêu nâng cao năng lực dự báo định lượng mưa, nhất là khả năng dự báo các hiện tượng mưa lớn cực đoan trong khoảng thời gian vài giờ trước khi xảy ra.
Ông Kobayashi Kenichi, Phó Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam, cho biết dự án là bước tiếp theo trong quá trình hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam nhằm nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn, trong đó có dự báo định lượng mưa.
Với các trận mưa lớn cục bộ có cường độ cao, diễn biến nhanh và khó dự báo chính xác, việc có được thông tin cảnh báo sớm trước vài giờ có ý nghĩa quan trọng trong phòng chống thiên tai, giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm.
Theo kế hoạch, các chuyên gia Nhật Bản sẽ phối hợp với Cục Khí tượng Thủy văn và Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia để hỗ trợ kỹ thuật, trao đổi kinh nghiệm và chuyển giao kiến thức về công nghệ dự báo mưa cực ngắn.
Đưa dữ liệu radar vào dự báo theo thời gian thực
Một trong những trọng tâm của dự án là nâng cao khả năng khai thác dữ liệu radar và dữ liệu từ mạng lưới trạm đo mưa tự động.
Các dữ liệu quan trắc này sẽ được tích hợp liên tục vào hệ thống dự báo, qua đó tạo nguồn dữ liệu đầu vào đồng bộ hơn cho các mô hình dự báo số trị.
Đây cũng là hướng tiếp cận quan trọng để cải thiện điều kiện ban đầu của mô hình. Khi dữ liệu quan trắc được cập nhật thường xuyên và chính xác hơn, hệ thống có thêm cơ sở để mô phỏng sự hình thành, phát triển và dịch chuyển của các vùng mưa.
Dự án đồng thời đặt mục tiêu nâng cao chất lượng dự báo định lượng mưa cả về không gian và thời gian; cải tiến khai thác dữ liệu radar; phát triển dự báo tổ hợp; hoàn thiện hệ thống dự báo mưa cực ngắn và nâng cao chất lượng ước lượng mưa, số liệu quan trắc.
Về dài hạn, các chuyên gia hai nước sẽ nghiên cứu định hướng phát triển hệ thống dự báo trong trung và dài hạn.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Phó cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, dự án mới kế thừa những kết quả từ quá trình hợp tác kĩ thuật Việt Nam - Nhật Bản trước đây, trong đó có dự án “Tăng cường năng lực dự báo thời tiết và hệ thống cảnh báo sớm lũ lụt tại Việt Nam” được triển khai trong giai đoạn 2018-2023.
Từ kết quả hợp tác này, cơ quan khí tượng thủy văn Việt Nam đã bước đầu thử nghiệm cảnh báo, dự báo mưa dông trước khoảng 30 phút đến 2-3 giờ. Một số hệ thống cảnh báo dông trực tuyến như hymetnet, iWether hiện đang được vận hành.
Mục tiêu tiếp theo là tiếp tục nâng cao chất lượng dự báo và mở rộng thời hạn dự báo lên khoảng 3-24 giờ.
“Muốn làm được điều này cần đồng hóa dữ liệu để tận dụng tất cả dữ liệu quan trắc từ mạng lưới địa phương, từ đó đưa ra dự báo hạn dài tốt hơn”, ông Mai Văn Khiêm cho biết.
Không chỉ chuyển giao công nghệ
Bên cạnh hỗ trợ kĩ thuật, dự án hướng tới xây dựng đội ngũ cán bộ Việt Nam có khả năng tự nghiên cứu, phát triển và vận hành các hệ thống dự báo định lượng mưa trong tương lai.
Theo đó, các nhóm nghiên cứu và nhóm kĩ thuật chuyên sâu sẽ được hình thành, tập trung vào những lĩnh vực như mô hình số trị, đồng hóa số liệu, dự báo tổ hợp, dự báo mưa ngắn hạn và kiểm soát chất lượng dữ liệu.
Các hoạt động hội thảo, đào tạo, trao đổi chuyên gia và nghiên cứu tại Nhật Bản được kì vọng giúp cán bộ Việt Nam tiếp cận các phương pháp, công nghệ và kinh nghiệm vận hành hệ thống dự báo tiên tiến.
TS. Kazuo Saito, Trưởng nhóm chuyên gia Nhật Bản, cho biết dự án sẽ tập trung vào việc phát triển công nghệ phù hợp với điều kiện dữ liệu và nhu cầu dự báo của Việt Nam, đồng thời tăng cường năng lực nghiên cứu và vận hành cho đội ngũ trong nước.
Dự án cũng thúc đẩy chia sẻ các kết quả nghiên cứu ở trong nước và quốc tế, tham gia hội nghị khoa học và công bố kết quả trên các tạp chí chuyên ngành quốc tế.
Qua đó, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản không chỉ hướng tới cải thiện chất lượng dự báo mưa trong ngắn hạn mà còn xây dựng nền tảng về công nghệ và nhân lực để Việt Nam từng bước chủ động phát triển hệ thống dự báo định lượng mưa.
Việc nâng cao năng lực dự báo mưa trong khoảng thời gian từ vài giờ đến 24 giờ được kì vọng sẽ hỗ trợ tốt hơn cho công tác cảnh báo sớm mưa lớn, lũ và các nguy cơ thiên tai liên quan, đặc biệt trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống dự báo khí tượng thủy văn.
