Jim Chanos: IPO SpaceX được thổi phồng, định giá bằng hy vọng và giấc mơ

Ông cho rằng thương vụ này đang được thúc đẩy bởi những “hy vọng và giấc mơ” hơn là các yếu tố kinh doanh thực tế đủ sức biện minh cho mức định giá khổng lồ của SpaceX.

SpaceX dự kiến niêm yết trên sàn Nasdaq (thành phố New York, Mỹ) vào ngày 12/6 sau đợt chào bán cổ phiếu trị giá 75 tỉ USD, với mức định giá khoảng 1.750 - 1.800 tỉ USD. Nếu thành công, đây sẽ là thương vụ IPO lớn nhất lịch sử, lớn gấp gần 3 lần đợt IPO của Saudi Aramco năm 2019.

Phát biểu tại hội nghị Global Alts New York 2026 của iConnections ở New York hôm 10/6, Jim Chanos cho biết: “Theo quan điểm của tôi, SpaceX không đáng giá 1.750 tỉ USD nếu dựa trên bất kỳ giả định hợp lý nào về hoạt động kinh doanh trong 5 năm tới”.

Sự hoài nghi về mức định giá mục tiêu 1.750 tỉ USD, cùng những lo ngại về quản trị doanh nghiệp, khiến một số nhà phân tích cho rằng SpaceX là ứng viên phù hợp để bán khống.

Tuy nhiên, nhiều nhà bán khống khác vẫn tỏ ra thận trọng và chọn cách đứng ngoài quan sát. Lý do là nhóm cổ phiếu công nghệ vốn hóa nghìn tỉ USD đã tăng rất mạnh trong thời gian qua, khiến nhiều nhà đầu tư đặt cược vào chiều giảm giá phải chịu thua lỗ nặng. SpaceX có thể sớm gia nhập nhóm doanh nghiệp này sau IPO.

Nếu đạt mức định giá khoảng 1.770 tỉ USD, công ty do Elon Musk điều hành sẽ ngay lập tức trở thành doanh nghiệp niêm yết lớn thứ 7 tại Mỹ, vượt qua Tesla - hiện có vốn hóa khoảng 1.600 tỉ USD.

Khi được hỏi liệu có bán khống SpaceX hay không, Jim Chanos trả lời rằng thị trường hiện định giá công ty dựa trên những câu chuyện đầy tham vọng hơn là kết quả kinh doanh thực tế.

“Chúng ta có thể dựng lên bất kỳ câu chuyện nào để biện minh cho mức định giá này, từ việc xây thuộc địa trên sao Hỏa, đào đường hầm dưới lòng đất cho đến đưa trung tâm dữ liệu AI lên không gian. Trong thị trường giá lên, nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao cho những lời hứa hẹn. Còn trong thị trường giá xuống, họ lại đánh giá thấp cả những gì đang thực sự tồn tại”, ông nhận định.

SpaceX khác Tesla như thế nào?

Việc bán khống cổ phiếu Tesla, hãng ô tô điện Mỹ do Elon Musk điều hành, trong nhiều năm qua nhìn chung là một chiến lược thất bại.

Theo dữ liệu từ S3 Partners, những người bán khống Tesla đã lỗ khoảng 27 tỉ USD kể từ tháng 6/2021, gồm cả các vị thế đặt cược trực tiếp vào sự giảm giá của cổ phiếu Tesla lẫn các giao dịch phòng ngừa rủi ro liên quan đến việc hãng ô tô điện này được đưa vào chỉ số S&P 500.

Trong 10 năm qua, cổ phiếu Tesla đã tăng hơn 2.500%.

Tuy nhiên, Jim Chanos cho rằng SpaceX là trường hợp hoàn toàn khác Tesla. Ông chỉ ra rằng SpaceX hiện được định giá ở mức tương đương khoảng 90 lần doanh thu hằng năm, trong khi tỷ lệ này của Tesla chỉ khoảng 14 lần.

Nói cách khác, thị trường đang trả giá cao hơn rất nhiều cho mỗi USD doanh thu mà SpaceX tạo ra so với Tesla.

Jim Chanos bi quan về ngành trung tâm dữ liệu AI

Không chỉ nghi ngờ SpaceX, Jim Chanos còn tiếp tục bày tỏ quan điểm bi quan về lĩnh vực trung tâm dữ liệu AI. Ông gọi đây là một ngành kinh doanh “tồi”, với tỉ suất sinh lời trên vốn đầu tư chỉ ở mức vài phần trăm.

Từ năm 2022, Jim Chanos đã liên tục cho rằng các hãng vận hành trung tâm dữ liệu truyền thống cũng như cung cấp hạ tầng điện toán đám mây thế hệ mới (neocloud) thực chất giống công ty cho thuê thiết bị hoặc quỹ đầu tư bất động sản hơn là doanh nghiệp công nghệ tăng trưởng cao.

Theo ông, mô hình kinh doanh của họ khá đơn giản: mua lượng lớn chip AI đắt đỏ từ Nvidia, AMD rồi cho các tập đoàn công nghệ lớn thuê lại năng lực tính toán. Điều này khiến họ phải đối mặt với rủi ro khấu hao tài sản rất lớn, trong khi khả năng tăng giá dịch vụ lại hạn chế.

Jim Chanos đánh giá rằng những công ty như vậy thực chất là bên phải chấp nhận mức giá do thị trường quyết định, thay vì có quyền định giá sản phẩm của mình. Vì thế, theo ông, họ không nên được giao dịch với mức định giá cao hơn các hãng sản xuất chip, vốn đang nắm quyền kiểm soát nguồn cung phần cứng AI.

Jim Chanos là ai?

Jim Chanos là nhà quản lý quỹ đầu tư người Mỹ và là người sáng lập quỹ đầu tư Kynikos Associates. Ông nổi tiếng nhất nhờ dự báo chính xác và kiếm lợi nhuận lớn từ sự sụp đổ của Enron năm 2001 - một trong những vụ bê bối kế toán lớn nhất lịch sử doanh nghiệp Mỹ.

Từ đó đến nay, Jim Chanos được xem là một trong những nhà bán khống có ảnh hưởng nhất trên Phố Wall, thường xuyên đưa ra các quan điểm trái chiều với những cổ phiếu hoặc lĩnh vực đang được thị trường định giá rất cao.

5 thương vụ IPO lớn nhất thế giới trước SpaceX

1. Saudi Aramco: 29,4 tỉ USD

Đến nay, Saudi Aramco giữ vị trí số một trong bảng xếp hạng các thương vụ IPO lớn nhất lịch sử sau khi niêm yết vào tháng 12/2019. Gã khổng lồ dầu khí Ả Rập Saudi đã huy động được 29,4 tỉ USD trên sàn giao dịch Tadawul.

Đợt IPO này là một phần quan trọng trong chương trình "Tầm nhìn 2030" của Thái tử Ả Rập Saudi Mohammed bin Salman nhằm đa dạng hóa nền kinh tế và củng cố tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 1,5% cổ phần Saudi Aramco được đưa ra thị trường. Phần lớn nhu cầu mua đến từ các nhà đầu tư trong nước và khu vực Trung Đông, trong khi nhiều quỹ đầu tư quốc tế vẫn thận trọng với mức định giá và triển vọng tăng trưởng dài hạn của công ty này.

2. Alibaba: 25 tỉ USD

Alibaba đã huy động 25 tỉ USD trong đợt IPO trên NYSE (Sàn giao dịch chứng khoán New York) vào tháng 9/2014. Thương vụ này cho thấy sức hút rất lớn của lĩnh vực Internet Trung Quốc với các nhà đầu tư toàn cầu.

Ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu Alibaba tăng hơn 38%, giúp giá trị vốn hóa thị trường của công ty đạt khoảng 231 tỉ USD.

Thời điểm đó, Alibaba trở thành công ty internet lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau Google, theo truyền thông Trung Quốc.

3. SoftBank: 23,6 tỉ USD

SoftBank, đơn vị viễn thông thuộc đế chế kinh doanh của tỉ phú Masayoshi Son, đã huy động 23,6 tỉ USD tại Tokyo (thủ đô Nhật Bản) vào tháng 12/2018.

Đợt IPO này là một phần trong tham vọng của Masayoshi Son nhằm biến SoftBank từ một nhà mạng viễn thông thành tập đoàn đầu tư công nghệ toàn cầu thông qua các khoản rót vốn vào những công ty tăng trưởng nhanh trên thế giới.

Tuy nhiên, sự hứng khởi của nhà đầu tư nhanh chóng biến mất. Cổ phiếu SoftBank giảm hơn 14% ngay ngày giao dịch đầu tiên, trở thành màn ra mắt tệ nhất của một thương vụ IPO lớn ở Nhật Bản trong ít nhất một thập niên.

Nguyên nhân là sự cố mất mạng trên toàn quốc và lo ngại về cạnh tranh ngày càng gay gắt từ nhà mạng mới gia nhập thị trường là Rakuten Mobile.

4. General Motors: 23,1 tỉ USD

Hãng ô tô General Motors huy động được 23,1 tỉ USD thông qua niêm yết đồng thời tại thành phố New York (Mỹ) và Toronto (Canada) vào tháng 12/2010.

Đây là sự trở lại đầy ấn tượng của General Motors chỉ 17 tháng sau khi thoát khỏi quá trình tái cấu trúc phá sản trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Công ty từng bị hủy niêm yết khỏi NYSE năm 2009 khi doanh số xe sụt giảm mạnh do suy thoái kinh tế và giá nhiên liệu tăng cao. Sau đó, chính phủ Mỹ đã hỗ trợ gần 50 tỉ USD để giúp General Motors tái cơ cấu hoạt động.

5. Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc: 22,1 tỉ USD

Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc huy động được 22,1 tỉ USD thông qua niêm yết đồng thời tại thành phố Thượng Hải và Hồng Kông vào tháng 7/2010.

Thương vụ diễn ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán Trung Quốc và Hồng Kông biến động mạnh, đồng thời nhà đầu tư lo ngại về cuộc khủng hoảng nợ công ở châu Âu.

Đợt IPO này cũng đánh dấu việc hoàn tất quá trình niêm yết của 4 ngân hàng thương mại quốc doanh lớn nhất Trung Quốc, sau Ngân hàng Công thương Trung Quốc, Ngân hàng Trung Quốc và Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc.

SpaceX sẽ phá vỡ mọi kỷ lục?

Nếu huy động thành công khoảng 75 tỉ USD như kế hoạch, SpaceX sẽ vượt xa tất cả những cái tên kể trên, với quy mô IPO lớn gấp 3 lần Alibaba.

Điều đó phản ánh sức hút từ Elon Musk và cho thấy nhà đầu tư đang đặt cược rất lớn vào tương lai AI, Starlink cùng các tham vọng không gian của SpaceX.