Khi bom đạn hóa ‘meme’: Nước cờ truyền thông gây sốc của Nhà Trắng trong xung đột Trung Đông
Nhà Trắng đang gây chú ý khi kết hợp cảnh không kích thực tế tại Iran với văn hóa giải trí đại chúng.
Khi cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục có những diễn biến phức tạp, mặt trận thông tin cũng đang chứng kiến một sự chuyển dịch chưa từng có.
Thay vì những bản tin quân sự khô khan truyền thống, giới chức truyền thông của Nhà Trắng đang triển khai một chiến dịch kỹ thuật số mang phong cách mạng xã hội, sử dụng những đoạn phim cắt ghép có tính lan truyền cao để thông tin về các hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Chiến lược này đang tạo ra một lằn ranh phân hóa sâu sắc trong dư luận Mỹ giữa việc tôn vinh sức mạnh quân sự và những lo ngại về việc bình thường hóa sự khốc liệt của chiến tranh.
Bức tranh truyền thông kết hợp giữa hiện thực và giải trí
Theo Washington Post, trung tâm của cuộc tranh luận xuất phát từ hàng loạt video được định dạng theo phong cách truyền thông trên TikTok và X (trước đây là Twitter) do văn phòng báo chí Nhà Trắng phát hành. Một trong những ấn phẩm gây chú ý nhất mang tiêu đề "Công lý theo cách của người Mỹ" (Justice the American Way), trong đó các biên tập viên đã lồng ghép khéo léo những cảnh quay ném bom chưa được phân loại từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) với các trích đoạn từ những thương hiệu phim ảnh và trò chơi điện tử nổi tiếng thế giới. Người xem có thể dễ dàng nhận ra sự hiện diện của các yếu tố từ phim Top Gun, trò chơi "Halo" hay bộ phim hoạt hình Dragon Ball Z.
Chiến lược lồng ghép này được đẩy lên cao trào khi một đoạn video khác hiển thị dòng chữ "WASTED" (bị tiêu diệt) - một hiệu ứng hình ảnh mang tính biểu tượng của tựa game hành động "Grand Theft Auto: San Andreas" - đè lên cảnh quay các phương tiện quân sự đang chìm trong biển lửa. Trong một video khác, âm thanh của những vụ nổ thực tế lại được đồng bộ hóa với giai điệu của bài hát nhạc rap "Bazooka" và các hình ảnh từ loạt phim hoạt hình SpongeBob SquarePants.
Đội ngũ truyền thông Nhà Trắng không hề giấu giếm mục tiêu của chiến dịch này. Kaelan Dorr, Phó giám đốc truyền thông Nhà Trắng cho rằng sự lan truyền mạnh mẽ của các video sẽ giúp củng cố các mục tiêu chính sách của chính quyền Trump, thu hút sự chú ý của giới trẻ và đối trọng lại với các thông điệp từ phe đối lập.
Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung cũng thể hiện sự cộng hưởng với văn hóa mạng khi sử dụng thuật ngữ quen thuộc của cộng đồng phát trực tuyến trò chơi điện tử để ăn mừng các đòn không kích thành công. Nữ phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly tái khẳng định lập trường của chính quyền khi nhấn mạnh rằng họ sẽ không đưa ra lời xin lỗi vì đã làm nổi bật sức mạnh và sự thành công của quân đội Mỹ trong việc phá hủy các cơ sở tên lửa của đối phương.
Cú va chạm với hiện thực khốc liệt trên chiến trường
Tuy nhiên, chiến dịch truyền thông mang đậm tính giải trí này đang vấp phải sự phản đối từ nhiều phía. Các đoạn video lan truyền xuất hiện chỉ chưa đầy một tuần sau khi các báo cáo quốc tế ghi nhận thương vong dân sự tại một trường tiểu học ở Iran do không kích, và ngay sau khi Lầu Năm Góc chính thức xác nhận 6 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng trong các đòn đáp trả bằng máy bay không người lái của đối phương.
Hiện có hơn 50.000 lính Mỹ đang trực tiếp tham gia vào các hoạt động liên quan đến cuộc xung đột này, và chính Tổng thống Trump cũng đã thừa nhận khả năng sẽ có thêm thương vong trong tương lai.
Giới phê bình và các nhà phân tích quân sự cho rằng việc sử dụng "meme" để nói về chiến tranh có thể gây ra những hệ lụy sâu sắc về nhận thức xã hội. Giáo sư Roger Stahl từ Đại học Georgia, một chuyên gia nghiên cứu về chiến tranh và truyền thông, nhận định chính quyền đang sử dụng những hình ảnh được cách điệu hóa cao độ để xây dựng một tính thẩm mỹ xoay quanh bạo lực. Theo ông, cách làm này đang cung cấp cho công chúng một phiên bản chiến tranh giống như phim ảnh của Hollywood hay các trò chơi điện tử, từ đó làm giảm sự đồng cảm và làm mờ đi những tổn thất nhân đạo vốn luôn gắn liền với các hành động quân sự.
Meme là các hình ảnh, video, câu nói hoặc hành vi hài hước, châm biếm được lan truyền rộng rãi trên Internet. Chúng thường được cư dân mạng sáng tạo, chỉnh sửa (chế) để thể hiện cảm xúc, thái độ, hoặc phản ánh một hiện tượng xã hội một cách dí dỏm, ngắn gọn.
Những lo ngại này cũng được chia sẻ bởi chính những người từng khoác áo lính. Connor Crehan, một cựu binh Lục quân Mỹ từng tham chiến tại Iraq, nhấn mạnh trên mạng xã hội rằng hậu quả của chiến tranh là vĩnh viễn và hoàn toàn không giống như một trò chơi điện tử có thể làm lại. Sự phản đối từ giới cựu binh cho thấy một góc nhìn thực tế: việc tiếp cận chiến tranh bằng thái độ cợt nhả có thể hạ thấp sự hy sinh của các quân nhân.
Sự dịch chuyển của tổ hợp quân sự và rào cản bản quyền
Về mặt lịch sử, Lầu Năm Góc đã duy trì mối quan hệ hợp tác lâu dài với ngành công nghiệp giải trí Hollywood kể từ thập niên 1940. Sự hợp tác này thường nhằm định hình quan điểm của công chúng về chiến tranh và thúc đẩy công tác tuyển quân. Tuy nhiên, sự khác biệt cốt lõi ở thời điểm hiện tại là thông điệp "chiến tranh như một màn trình diễn" lại được phát đi trực tiếp từ cơ quan hành pháp cao nhất của quốc gia, thay vì từ các hãng phim tư nhân.
Điều này tạo ra một sự tương phản rõ rệt ngay trong chính nội bộ các cơ quan quân sự Mỹ. Trong khi Nhà Trắng liên tục tung ra các video mang tính lan truyền, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tại Tampa vẫn duy trì cách truyền thông truyền thống và lạnh lùng. Các báo cáo từ cơ quan này chủ yếu bao gồm những đoạn phim đen trắng, tĩnh lặng được quay từ camera cảm biến nhiệt của máy bay không người lái, nhấn mạnh vào khía cạnh kỹ thuật thay vì cảm xúc.
Bên cạnh yếu tố đạo đức, chiến lược mới của Nhà Trắng còn đối diện với những rào cản về pháp lý và bản quyền. Việc sử dụng hình ảnh từ các thương hiệu khổng lồ thuộc sở hữu của Microsoft, Paramount, Disney hay Warner Bros. Discovery trong các thông điệp chính trị đang gây ra những phản ứng trái chiều. Nam diễn viên Ben Stiller đã công khai yêu cầu Nhà Trắng gỡ bỏ hình ảnh từ bộ phim Tropic Thunder của ông, tuyên bố không muốn trở thành một phần trong bộ máy tuyên truyền chiến tranh.
Tương tự, đại diện của The Pokémon Company cũng lên tiếng khẳng định không cấp phép cho việc sử dụng tài sản trí tuệ của họ, nhấn mạnh sứ mệnh của công ty là gắn kết thế giới chứ không liên kết với bất kỳ chương trình nghị sự chính trị nào.
Dù gây ra nhiều tranh cãi, sự tiến hóa trong cách thức truyền đạt thông điệp của Nhà Trắng cho thấy một thực tế không thể đảo ngược của nền chính trị hiện đại. Trong một kỷ nguyên mà sự chú ý của công chúng bị phân mảnh bởi hàng tỷ nội dung kỹ thuật số, ranh giới giữa việc cung cấp thông tin chiến sự một cách nghiêm túc và việc biến các hành động quân sự thành sản phẩm tiêu dùng trên không gian mạng đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
