Khi Trung Quốc đưa robot hình người bước vào phòng khách
Từ chỗ chỉ xuất hiện trong các nhà máy và dây chuyền sản xuất, robot hình người đang được các doanh nghiệp Trung Quốc đưa vào phòng khách của người tiêu dùng.
Dù khả năng làm việc nhà còn rất hạn chế, hàng chục nghìn đơn đặt trước vẫn đã được ghi nhận. Điều mà khách hàng mua lúc này không chỉ là một cỗ máy, mà còn là tấm vé bước vào tương lai, nơi robot có thể trở thành bạn đồng hành, người chăm sóc và cuối cùng là "thành viên" mới trong gia đình.
Từ robot hình người ở công xướng đến "người bạn" trong gia đình
Khi nhà đầu tư Song (39 tuổi, Bắc Kinh) quyết định chi gần 160.000 nhân dân tệ (khoảng 23.700 USD) để mua một robot hình người U1 Pro của hãng UBTech Robotics, anh không kì vọng cỗ máy này sẽ nấu ăn hay dọn dẹp nhà cửa.
Điều khiến Song hào hứng hơn cả là được trở thành một trong những khách hàng đầu tiên sở hữu robot hình người dành cho người tiêu dùng tại Trung Quốc.
"Điều thú vị nhất đôi khi chính là khoảng thời gian chờ đợi", Song chia sẻ, ám chỉ cảm giác được chứng kiến một công nghệ mới dần trưởng thành.
Tâm lí đó cũng xuất hiện ở nhiều khách hàng khác. Yang, một người đam mê công nghệ 30 tuổi ở tỉnh Vân Nam, thừa nhận anh không đặt quá nhiều kì vọng vào khả năng của robot nhưng vẫn quyết định mua. "Tôi thường mua các thiết bị tự động và sản phẩm công nghệ mới. Tôi không mong đợi quá nhiều, nhưng đã mua rồi thì cũng không định trả lại".
Điều này phản ánh một thực tế đáng chú ý: Thế hệ robot hình người đầu tiên chưa được mua vì tính hữu dụng, mà chủ yếu vì giá trị trải nghiệm công nghệ và cảm giác được trở thành những người tiên phong.
Trong nhiều năm, robot hình người chủ yếu hoạt động trong các nhà máy hoặc môi trường được kiểm soát chặt chẽ, nơi mọi chuyển động đều được lập trình trước. Tuy nhiên, môi trường gia đình hoàn toàn khác.
Một căn hộ có trẻ em chạy nhảy, thú cưng, đồ đạc đặt ngẫu nhiên hay những tình huống phát sinh liên tục đòi hỏi robot phải có khả năng nhận thức môi trường, di chuyển linh hoạt, hiểu ngôn ngữ tự nhiên và tương tác giống con người. Đó là bài toán khó hơn rất nhiều so với việc lắp ráp linh kiện trên dây chuyền sản xuất.
UBTech đang là một trong những doanh nghiệp Trung Quốc đầu tiên thử nghiệm bước chuyển này. Theo công ty, tính đến cuối tháng 6, chỉ chưa đầy một tháng sau khi mở bán trước, dòng robot U1 đã nhận được hơn 13.000 đơn đặt hàng. Những chiếc robot đầu tiên dự kiến được giao từ giữa tháng 9. Dòng sản phẩm gồm ba phiên bản Lite, Pro và Ultra, với giá từ gần 120.000 đến gần một triệu nhân dân tệ.
Theo UBTech, điểm mạnh hiện nay của robot không nằm ở lao động chân tay mà ở khả năng giao tiếp. Robot có thể biểu cảm khuôn mặt, trò chuyện bằng giọng nói và tương tác thông qua các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).
Bán tương lai trước khi công nghệ hoàn thiện
Tuy nhiên, khoảng cách giữa kì vọng và thực tế vẫn rất lớn. Không phải khách hàng nào cũng hài lòng sau khi xem buổi giới thiệu sản phẩm. An, một khách hàng tại Chiết Giang đã đặt cọc 3.000 nhân dân tệ để mua U1 Pro, cho biết cô thất vọng khi robot thể hiện rất ít khả năng vận động trong buổi ra mắt.
Một khách hàng khác là Ma, ở tỉnh Giang Tô, thậm chí quyết định yêu cầu hoàn lại toàn bộ tiền đặt cọc. Ban đầu, cô bị thu hút bởi ý tưởng sở hữu một robot đồng hành về mặt cảm xúc. Nhưng sau khi xem trình diễn, cô nhận thấy công nghệ hiện tại vẫn còn cách khá xa hình dung của mình. Những phản ứng trái chiều này phản ánh thách thức lớn nhất của ngành robot hình người.
Trong nhiều thập kỉ, hình ảnh robot gia đình trong phim khoa học viễn tưởng luôn gắn với việc nấu ăn, dọn dẹp, chăm sóc người già hay hỗ trợ trẻ em. Trong khi đó, các sản phẩm thương mại đầu tiên mới chỉ có thể trò chuyện, biểu lộ cảm xúc và thực hiện một số thao tác đơn giản.
Nói cách khác, các doanh nghiệp đang bán tầm nhìn về tương lai trước khi sản phẩm có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Nhà sáng lập kiêm CEO UBTech Zhou Jian cũng thừa nhận điều này. Theo ông, điểm khởi đầu hợp lí nhất hiện nay là phát triển khả năng tương tác cảm xúc.
Khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và AI cảm xúc ngày càng hoàn thiện, robot có thể trở thành người bạn đồng hành trước, sau đó mới dần tích hợp các kĩ năng làm việc nhà như giặt quần áo, nấu ăn hay dọn dẹp. Chiến lược này khá tương đồng với cách ngành ô tô tự lái phát triển.
Ban đầu, các hãng không cố gắng tạo ra xe hoàn toàn tự lái ngay lập tức mà từng bước bổ sung các tính năng như giữ làn, kiểm soát hành trình hay hỗ trợ đỗ xe. Robot hình người cũng đang đi theo lộ trình tương tự: xây dựng năng lực giao tiếp trước, sau đó mới phát triển khả năng thao tác vật lí. Tuy nhiên, rào cản kĩ thuật vẫn rất lớn.
Một robot biết trò chuyện nhờ AI có thể được cải thiện nhanh chóng thông qua cập nhật phần mềm. Nhưng để robot cầm một chiếc cốc, gấp quần áo, nấu một bữa ăn hay hỗ trợ người già đứng dậy lại là câu chuyện của cơ khí chính xác, cảm biến, thị giác máy tính và điều khiển chuyển động. Đây đều là những công nghệ khó và tốn kém hơn rất nhiều.
Đằng sau cơn sốt là thị trường tỉ USD của "nền kinh tế đồng hành"
Dù sản phẩm còn nhiều hạn chế, giới đầu tư vẫn tin robot gia đình sẽ trở thành một trong những thị trường lớn nhất của AI trong thập kỉ tới. Động lực không chỉ đến từ tiến bộ công nghệ mà còn từ những thay đổi về nhân khẩu học.
Trung Quốc cũng như nhiều quốc gia châu Á đang đối mặt với già hóa dân số, tỉ lệ sinh thấp và số lượng hộ gia đình chỉ có một người ngày càng tăng. Những xu hướng này tạo ra nhu cầu lớn đối với các giải pháp chăm sóc và đồng hành.
Theo hãng nghiên cứu TrendForce, thị trường robot đồng hành có thể đạt quy mô khoảng 1,1 tỉ USD vào năm 2030. Khái niệm "nền kinh tế đồng hành" (companionship economy) cũng đang mở rộng nhanh chóng, bao gồm thú cưng thông minh, chatbot AI, bạn đồng hành ảo và giờ đây là robot hình người.
Các chuyên gia cho rằng nhu cầu của con người không chỉ là được hỗ trợ công việc mà còn là giảm cảm giác cô đơn, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc những người sống một mình. Ở góc độ đầu tư, robot gia đình còn được kì vọng có thể vượt qua nhiều rào cản mà lao động giúp việc truyền thống gặp phải.
Nếu một robot đủ đáng tin cậy để chăm sóc nhà cửa, người dùng sẽ không còn phải lo ngại về quyền riêng tư, xung đột cá nhân hay chi phí thuê nhân công ngày càng tăng.
Nhà quản lí đầu tư Zebin Wang của JG Investment cho rằng nếu robot thực sự có thể đảm nhiệm việc nhà, quy mô thị trường sẽ vô cùng lớn. Ông ví quá trình này giống với robot hút bụi. Những sản phẩm đầu tiên từng bị nghi ngờ vì hoạt động chưa hiệu quả, nhưng sau nhiều năm cải tiến, chúng đã trở thành thiết bị phổ biến trong nhiều gia đình. Robot hình người có thể sẽ lặp lại quỹ đạo đó, nhưng với quy mô lớn hơn nhiều.
Dẫu vậy, con đường phía trước vẫn còn dài. Robot hiện nay có thể trò chuyện lưu loát hơn bao giờ hết nhờ AI tạo sinh, nhưng vẫn chưa thể thay thế một người giúp việc hay người chăm sóc trong các công việc hằng ngày.
Có lẽ, điều mà những khách hàng đầu tiên như Song thực sự mua không phải là một robot hoàn chỉnh, mà là quyền được chứng kiến quá trình một công nghệ còn non trẻ dần trưởng thành.
Nếu robot hút bụi từng thay đổi cách con người làm sạch ngôi nhà, thì robot hình người có thể sẽ thay đổi cách con người sống cùng công nghệ. Câu hỏi chỉ còn là mất bao lâu để những lời hứa hôm nay trở thành hiện thực.