Không chỉ Trung Quốc, Mỹ còn phải đối mặt một ‘đối thủ’ khác trong cuộc đua AI
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ gặp nhau tại Nhà Trắng ngày 24/9, trong chuyến thăm cấp nhà nước đã được Washington xác nhận.
AI dự kiến là một trong những chủ đề đáng chú ý, giữa lúc hai nước vừa cạnh tranh quyết liệt về công nghệ vừa bắt đầu thảo luận những cách giảm rủi ro từ các hệ thống ngày càng tự chủ.
Trong một bài bình luận đăng trên tạp chí Fortune ngày 22/9, Chris Hyams, cựu CEO nền tảng tuyển dụng Indeed, đặt vấn đề theo cách khác. Theo ông, mối lo không chỉ nằm ở việc Mỹ hay Trung Quốc giành vị trí dẫn đầu, mà còn ở áp lực buộc ngành AI phải phát triển ngày càng nhanh và coi mọi sự chậm lại là một thất bại chiến lược.
Hyams gọi xu hướng này là “accelerationism”, hay chủ nghĩa gia tốc trong công nghệ. Trong bối cảnh AI, thuật ngữ này được dùng cho quan điểm muốn chủ động đẩy nhanh tiến bộ công nghệ thay vì để các lo ngại về quản lí và an toàn làm chậm quá trình phát triển.
Từ cạnh tranh công nghệ tới áp lực tăng tốc AI
Tranh luận về tốc độ phát triển AI nóng lên sau một loạt cảnh báo và sự cố trong ngành. Ngày 9/9, Anthropic công bố kết quả điều tra bốn trường hợp các phiên bản Claude truy cập trái phép hệ thống thật của bên thứ ba trong quá trình đánh giá an ninh mạng. Công ty không tìm thấy bằng chứng các mô hình tự hình thành mục tiêu mới hay phối hợp để che giấu hành động. Tuy nhiên, cuộc điều tra cho thấy một số phiên Claude có thể tiếp tục bám nhiệm vụ dù đã xuất hiện dấu hiệu cho thấy chúng đang hoạt động ngoài phạm vi dự kiến.
Cùng thời điểm, nhà nghiên cứu Jacob Coxon rời Anthropic và công khai cảnh báo về nguy cơ từ các hệ thống AI tương lai. Coxon nói với Axios rằng ông nghỉ việc hai tháng trước thời điểm cổ phần của mình được trao quyền sở hữu vì lo ngại về hướng phát triển của công nghệ. Những dự báo thảm khốc mà ông đưa ra vẫn là đánh giá cá nhân về rủi ro tương lai, không phải kết luận đã được chứng minh.
Ở phía ngược lại của cuộc tranh luận, nhà đầu tư Marc Andreessen từ năm 2023 đã công khai ủng hộ việc thúc đẩy công nghệ nhanh hơn. Trong The Techno-Optimist Manifesto, ông định nghĩa accelerationism là sự thúc đẩy có chủ đích đối với phát triển công nghệ và lập luận rằng làm chậm AI cũng có cái giá của nó, bởi những tiến bộ tiềm năng trong y tế, năng suất và nhiều lĩnh vực khác sẽ đến muộn hơn.
Chính quyền Trump hiện ưu tiên thúc đẩy AI hơn là mở rộng khung quản lí. Ngày 19/9, ông Trump tuyên bố sẽ thành lập một “AI Force” (Lực lượng AI), dù chưa công bố cơ cấu hay quyền hạn cụ thể. Ông cho rằng không nên tạo thêm những rào cản có thể làm chậm ngành, đồng thời nhấn mạnh các hành vi lạm dụng vẫn có thể được xử lí bằng luật dân sự và hình sự hiện hành.
Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hôm 22/9, ông tiếp tục giữ lập trường này. Theo Reuters, ông Trump cho biết Bộ Tư pháp Mỹ sẽ theo dõi lĩnh vực AI và có thể can thiệp khi cần thiết, nhưng phản đối việc dựng thêm một lớp quy định rộng chỉ để kiểm soát công nghệ. Cách tiếp cận của ông vì thế khá rõ, ưu tiên tốc độ phát triển, còn việc xử lý rủi ro trước mắt chủ yếu dựa vào các công cụ pháp lí đã có.
Với những người ủng hộ tăng tốc, Trung Quốc là lí do quan trọng. Washington và Bắc Kinh đều coi AI là công nghệ có ảnh hưởng trực tiếp tới kinh tế và sức mạnh quân sự. Lập luận thường gặp là nếu Mỹ tự giảm tốc, doanh nghiệp Trung Quốc sẽ tận dụng khoảng trống để thu hẹp khoảng cách.
Hyams không đồng tình với cách nhìn cho rằng Mỹ chỉ có hai lựa chọn, hoặc tăng tốc AI, hoặc để Trung Quốc vượt lên. Đây là quan điểm riêng của ông chứ chưa phải đồng thuận trong giới nghiên cứu. Dù vậy, lập luận này gợi ra một vấn đề ngày càng được nhắc tới trong chính sách AI, đó là liệu cạnh tranh chiến lược có buộc các nước phải nới lỏng những hàng rào an toàn hay không.
Mỹ vẫn dẫn trước về hạ tầng AI, nhưng Trung Quốc chưa bị bỏ lại
Mỹ hiện có lợi thế lớn về chip AI cao cấp và hệ thống máy tính phục vụ AI. Theo Epoch AI, tới cuối năm 2025, các khách hàng tại Trung Quốc chỉ nắm hơn 5% tổng sức mạnh tính toán đến từ nhóm chip AI hàng đầu được bán trong những năm gần đây. Mức này thậm chí còn thấp hơn năng lực tính toán mà một số tập đoàn điện toán đám mây lớn của Mỹ sở hữu riêng lẻ.
Tuy nhiên, Epoch AI cũng nêu rõ giới hạn của phép tính. Ước tính không bao gồm lượng chip được đưa vào Trung Quốc ngoài các kênh chính thức, đồng thời tập trung vào quyền sở hữu một nhóm chip dẫn đầu. Nó không phải thước đo toàn diện cho chất lượng thuật toán, mô hình, dữ liệu hay khả năng phát triển chip trong nước.
Vì vậy, từ con số 5% không thể suy ra rằng Trung Quốc không thể bắt kịp Mỹ về AI. Reuters cũng lưu ý việc xác định ai đang thắng cuộc đua phụ thuộc rất nhiều vào tiêu chí được sử dụng.
Trung Quốc đồng thời không theo mô hình “phát triển trước, quản lí sau” ở mọi lĩnh vực. Quy định về gắn nhãn nội dung AI của Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, yêu cầu nhiều loại văn bản, hình ảnh, âm thanh, video và nội dung tổng hợp phải mang dấu hiệu nhận biết rõ hoặc metadata phù hợp.
Từ ngày 15/7/2026, Trung Quốc còn áp dụng quy định riêng với các dịch vụ AI mang tính nhân hóa. Nhà cung cấp bị cấm thiết kế dịch vụ nhằm khuyến khích người dùng phụ thuộc cảm xúc hoặc nghiện tương tác; phải có biện pháp bảo vệ trẻ em và cảnh báo người dùng khi sử dụng liên tục quá hai giờ.
Những quy định đó không có nghĩa Trung Quốc ưu tiên an toàn hơn Mỹ trên mọi mặt. Trung Quốc vẫn đang đẩy mạnh đầu tư AI và cạnh tranh để giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Chúng chỉ cho thấy câu chuyện “Mỹ tăng tốc, Trung Quốc cũng sẽ tăng tốc không giới hạn”. Đáng chú ý hơn là hai bên đang tìm kiếm một số vùng có thể hợp tác dù không có lòng tin chiến lược.
Ngày 17/9, Reuters cho biết các chuyên gia Mỹ và Trung Quốc trong một chuỗi đối thoại do Viện Brookings và Đại học Thanh Hoa khởi xướng đã đề xuất những biện pháp như không để AI tự đưa ra quyết định trong hệ thống hạt nhân, duy trì kiểm soát của con người với các hoạt động mạng nhạy cảm và thiết lập đường dây liên lạc khi xảy ra sự cố AI. Đây mới là đề xuất của giới chuyên gia, chưa được hai chính phủ chính thức thông qua.
Ba ngày sau, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đề xuất với Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong một cơ chế thông báo các sự cố AI nghiêm trọng và đối thoại song phương về an toàn AI để lãnh đạo hai nước cân nhắc. Phía Trung Quốc chưa công khai chấp thuận đề xuất này.
Vừa cạnh tranh, vừa đặt giới hạn cho AI?
Ông Hyams viện dẫn thời kì hạt nhân để lập luận rằng cạnh tranh giữa các cường quốc không loại trừ việc xây dựng hàng rào chung quanh một công nghệ nguy hiểm.
Cuộc gặp ngày 24/9 sẽ diễn ra trong bối cảnh đó. Nhà Trắng đã xác nhận chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập, còn Reuters cho biết AI nằm trong nhóm vấn đề hai bên quan tâm. Quốc yến dự kiến có nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ, gồm Sam Altman, Jensen Huang, Sundar Pichai và Elon Musk.
Ông Hyams cho rằng “cuộc đua” mới là mối nguy chung. Đó vẫn là một lập luận trong cuộc tranh luận rộng hơn về cách phát triển AI, chứ không phải kết luận đã được chứng minh. Điều rõ hơn là Mỹ và Trung Quốc đang phải giải cùng lúc hai bài toán tưởng như đối nghịch: không muốn mất lợi thế công nghệ, nhưng cũng không muốn một sự cố AI trong lĩnh vực quân sự, mạng hoặc hạ tầng quan trọng leo thang trước khi con người kịp can thiệp.
Vì vậy, câu hỏi thực tế có lẽ không phải “tăng tốc hay dừng lại”. Nó là liệu Mỹ và Trung Quốc có thể tiếp tục cạnh tranh trong AI nhưng vẫn thống nhất được một số giới hạn tối thiểu cho những nơi mà một sai lầm của máy có thể gây hậu quả vượt ra ngoài chính cuộc đua công nghệ hay không
