Kiện chống độc quyền DRAM tại Mỹ khó cản đà bùng nổ chip nhớ AI

Ba hãng chip nhớ bị cáo buộc hạn chế nguồn cung DRAM truyền thống để ưu tiên các sản phẩm bộ nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng vụ kiện khó tạo ra tác động lớn trong ngắn hạn, khi sự chuyển dịch sang bộ nhớ AI được xem là kết quả tất yếu của một thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

Ba “ông lớn” chip nhớ bị cáo buộc kiểm soát nguồn cung để chạy theo AI

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp bán dẫn, và bộ nhớ là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng mạnh nhất.

Tuần qua, 17 nguyên đơn gồm người tiêu dùng cá nhân và các doanh nghiệp nhỏ đã nộp đơn kiện tập thể tại Tòa án Quận Bắc California (Mỹ), cáo buộc ba nhà sản xuất DRAM hàng đầu thế giới đã cố tình hạn chế sản lượng các loại bộ nhớ truyền thống như DDR3 và DDR4 để chuyển năng lực sản xuất sang bộ nhớ băng thông cao HBM (High Bandwidth Memory), loại chip đang đóng vai trò quan trọng trong các hệ thống AI hiện đại.

Samsung Electronics, SK hynix và Micron Technology hiện chiếm khoảng 90% thị trường DRAM toàn cầu. Đây là ba công ty đang hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng đầu tư AI, khi các trung tâm dữ liệu cần lượng lớn bộ nhớ hiệu suất cao để vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Theo đơn kiện, việc giảm nguồn cung DRAM phổ thông trong khi ưu tiên HBM đã góp phần đẩy giá chip nhớ tăng mạnh, kéo theo chi phí cao hơn đối với các sản phẩm điện tử tiêu dùng như máy tính, điện thoại và thiết bị công nghệ.

Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành cho rằng vụ kiện đang ở giai đoạn rất sớm và sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức về bằng chứng.

Điểm khó nhất đối với các nguyên đơn là chứng minh việc chuyển đổi sản xuất sang HBM là hành vi phối hợp hạn chế nguồn cung, thay vì một quyết định kinh doanh hợp lý trước sự thay đổi của nhu cầu thị trường.

Khác với các vụ kiện chống độc quyền DRAM trước đây vào những năm 2000, khi các nhà sản xuất từng bị cáo buộc có thỏa thuận trực tiếp về giá và sản lượng, vụ kiện lần này tập trung vào một vấn đề phức tạp hơn: Liệu việc cả ngành cùng chuyển hướng sang bộ nhớ AI có vô tình tạo ra tình trạng thiếu hụt DRAM truyền thống hay không.

Thực tế, các hãng chip nhớ đã công khai kế hoạch tái phân bổ năng lực sản xuất sang HBM trong nhiều năm qua. Đây được xem là phản ứng trước nhu cầu tăng vọt từ các công ty phát triển AI, thay vì một chiến lược bí mật nhằm thao túng thị trường.

HBM có giá trị kinh tế cao hơn đáng kể so với DRAM thông thường nhưng cũng yêu cầu quy trình sản xuất phức tạp hơn và tiêu tốn nhiều năng lực wafer hơn. Khi AI trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành công nghệ, các nhà sản xuất buộc phải ưu tiên những sản phẩm có biên lợi nhuận cao hơn.

Đơn kiện cũng thừa nhận rằng tổng công suất sản xuất DRAM toàn cầu vẫn đang tiếp tục mở rộng và dự kiến tăng thêm đến năm 2026, dù tỉ trọng dành cho HBM ngày càng lớn.

Điều này khiến nhiều nhà phân tích nghiêng về khả năng vụ kiện khó làm thay đổi đáng kể chiến lược của các hãng chip trong thời gian tới.

AI tiếp tục thúc đẩy chu kỳ tăng trưởng mới của ngành chip nhớ

Trong khi vụ kiện tạo ra sự chú ý trên thị trường, các nhà sản xuất chip nhớ vẫn đang bước vào một trong những giai đoạn kinh doanh thuận lợi nhất trong nhiều năm.

Micron gần đây công bố kết quả kinh doanh quý kỷ lục nhờ nhu cầu liên quan đến AI, trong khi Samsung Electronics và SK hynix cũng được kỳ vọng ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận mạnh nhờ giá chip nhớ tăng và nhu cầu HBM từ các trung tâm dữ liệu.

Sự phát triển của các mô hình AI quy mô lớn như những hệ thống tạo sinh hiện nay đã làm thay đổi vai trò của bộ nhớ trong hạ tầng công nghệ.

Trước đây, chip xử lý như CPU hoặc GPU thường được xem là yếu tố quan trọng nhất. Nhưng với AI, khả năng truyền tải dữ liệu giữa bộ xử lý và bộ nhớ trở thành một điểm nghẽn lớn. HBM ra đời để giải quyết vấn đề này bằng cách xếp chồng nhiều lớp bộ nhớ, tạo ra tốc độ truyền dữ liệu cao hơn nhiều so với DRAM truyền thống.

Chính vì vậy, Nvidia và các công ty phát triển chip AI đang ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung HBM từ Samsung, SK hynix và Micron.

Các chuyên gia tại ngân hàng đầu tư Jefferies dự báo giá DRAM sẽ tiếp tục tăng đến năm 2027 khi nhu cầu từ AI vượt tốc độ mở rộng nguồn cung. Điều này cho thấy ngay cả khi vụ kiện kéo dài, động lực chính của thị trường vẫn đến từ sự mất cân bằng giữa nhu cầu AI và năng lực sản xuất.

Vấn đề lớn hơn mà ngành bán dẫn đang đối mặt không phải chỉ là câu chuyện pháp lý, mà là quá trình tái cấu trúc toàn bộ chuỗi cung ứng.

Khi AI trở thành trung tâm của nền kinh tế công nghệ, các hãng chip không còn chỉ cạnh tranh bằng việc sản xuất nhiều linh kiện hơn, mà phải lựa chọn những phân khúc có giá trị cao hơn. Điều này khiến những dòng sản phẩm truyền thống có thể bị ảnh hưởng về nguồn cung trong ngắn hạn.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, việc chuyển năng lực sang HBM là một quyết định chiến lược nhằm đáp ứng xu hướng dài hạn. Nhưng từ góc nhìn người tiêu dùng, việc giá thiết bị tăng do thiếu chip nhớ phổ thông lại tạo ra những lo ngại về quyền lợi thị trường.

Vụ kiện tại Mỹ vì thế phản ánh một mâu thuẫn lớn trong thời đại AI: Khi một công nghệ mới tạo ra nhu cầu khổng lồ và thúc đẩy tăng trưởng, nó cũng có thể làm thay đổi cán cân cung cầu của những thị trường truyền thống.

Dù kết quả pháp lý vẫn còn dài phía trước, một điều gần như chắc chắn là cuộc đua AI sẽ tiếp tục định hình ngành bán dẫn. Và trong cuộc đua đó, bộ nhớ, từng là một thành phần ít được chú ý, đang trở thành một trong những tài nguyên chiến lược quan trọng nhất của nền kinh tế số.