Làm chủ công nghệ lõi: Động lực bứt phá từ 6 sản phẩm chiến lược

Quyết định số 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là một văn bản phê duyệt mang tính hành chính; đó là bản tuyên ngôn về khát vọng tự chủ công nghệ của dân tộc trong kỷ nguyên số. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, việc xác lập lộ trình làm chủ 6 nhóm sản phẩm công nghệ thông tin, điện tử và viễn thông trọng điểm đã trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Trao đổi về chiến lược này, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ KH&CN) nhấn mạnh: "Việc định danh 6 sản phẩm chiến lược - bao gồm thiết bị viễn thông 5G/6G, chip bán dẫn, thiết bị IoT, máy tính, nền tảng số và an toàn thông tin - không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế, mà còn là yếu tố sống còn để bảo đảm an ninh quốc phòng và chủ quyền số quốc gia trong tình hình mới."

Cơ chế đột phá để làm chủ công nghệ lõi và sản phẩm chiến lược

Sự thay đổi căn bản nhất trong chiến lược hành động của Bộ KH&CN hiện nay chính là chuyển dịch từ tư duy "hỗ trợ dàn trải" sang "đặt hàng bài toán lớn". Theo thông tin từ Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ không còn chờ đợi các đề xuất nhỏ lẻ mà chủ động mời gọi, lựa chọn các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Viettel, VNPT, FPT, CMC... phối hợp cùng các viện nghiên cứu, trường đại học trọng điểm để giải quyết các nút thắt công nghệ lõi then chốt.

Điểm đột phá thứ hai nằm ở cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Trong thế giới công nghệ thay đổi từng giờ, các quy định pháp luật thường không theo kịp tốc độ sáng tạo. Đối với các sản phẩm mới như thiết bị bay không người lái (UAV) chuyên dụng, các hệ thống AI phân tích dữ liệu lớn hay công nghệ chuỗi khối, Sandbox cho phép doanh nghiệp vận hành thực tế dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý. Cơ chế này giúp rút ngắn đáng kể thời gian từ phòng thí nghiệm ra thị trường, tạo lợi thế cạnh tranh về tốc độ - yếu tố quyết định sự sống còn trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Mô hình "Liên minh công nghệ chiến lược" cũng được Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ thúc đẩy mạnh mẽ. Tại đây, doanh nghiệp đóng vai trò "đầu tàu" định hướng thị trường, còn các viện nghiên cứu là "kho tri thức" cung cấp nền tảng lý thuyết. Sự kết hợp này đảm bảo các sản phẩm chiến lược không chỉ mạnh về kỹ thuật mà còn có tính thương mại hóa cao, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các sản phẩm ngoại nhập.

Dồn lực tài chính và hạ tầng cho 6 sản phẩm chiến lược trọng điểm

Để hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ lõi, nguồn lực tài chính phải được khơi thông một cách thực chất. Bộ KH&CN đã đưa ra cam kết mạnh mẽ: Ưu tiên dành ít nhất 15% tổng chi ngân sách sự nghiệp khoa học hàng năm để đầu tư trực tiếp cho danh mục 6 sản phẩm chiến lược này. Đây được coi là nguồn "vốn mồi" cực kỳ quan trọng, tiếp thêm sự tự tin để các tập đoàn lớn sẵn sàng đối ứng nguồn lực tài chính nội bộ khổng lồ (thường gấp nhiều lần ngân sách nhà nước) vào hoạt động R&D dài hạn.

Bên cạnh tài chính, hạ tầng kỹ thuật chuyên biệt chính là "bệ phóng" không thể thiếu. Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ đang phối hợp xây dựng các hệ thống tính toán hiệu năng cao (HPC) và trung tâm dữ liệu quốc gia đạt chuẩn quốc tế. Đặc biệt, việc thiết lập các phòng lab đo kiểm chuyên sâu cho thiết bị vô tuyến 5G/6G và trạm thử nghiệm IoT giúp các doanh nghiệp Việt Nam có thể kiểm định sản phẩm ngay tại nội địa.

Trước đây, để đạt được chứng nhận quốc tế, các doanh nghiệp thường phải mang mẫu ra nước ngoài với chi phí đắt đỏ và thời gian chờ đợi kéo dài hàng tháng. Giờ đây, với hạ tầng đo kiểm đồng bộ tại Việt Nam, quy trình này được rút ngắn tối đa, giúp các 6 sản phẩm chiến lược nhanh chóng đạt chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Nhật Bản. Song song đó, đội ngũ "Tổng công trình sư" và "Kiến trúc sư trưởng" do Bộ KH&CN tuyển chọn sẽ đóng vai trò nhạc trưởng, đảm bảo sự thống nhất và xuyên suốt về tiêu chuẩn kỹ thuật trong toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm.

Lộ trình làm chủ công nghệ lõi đến năm 2030 và khát vọng vươn tầm

Lộ trình thực hiện Quyết định 2815 được Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cụ thể hóa bằng các cột mốc định lượng khắt khe để đảm bảo tính khả thi. Giai đoạn đến năm 2027 được coi là giai đoạn "tích lũy nội lực". Mục tiêu then chốt là làm chủ hoàn toàn khâu thiết kế và tích hợp tối thiểu 60% công nghệ lõi cho các sản phẩm trong danh mục. Tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong giá bán sản phẩm phải đạt ít nhất 50%, đánh dấu bước chuyển mình từ lắp ráp sang sáng tạo tại Việt Nam.

Hướng tới năm 2030, năng lực làm chủ công nghệ lõi phải đạt mức đột phá 80%. Đây là thời điểm Việt Nam kỳ vọng hình thành được ít nhất 30 doanh nghiệp dẫn dắt đủ sức cạnh tranh toàn cầu. Những "sếu đầu đàn" này không chỉ sản xuất sản phẩm cuối cùng mà còn kéo theo hàng ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi cung ứng phụ trợ, tạo thành hệ sinh thái công nghệ bền vững.

Khát vọng cuối cùng của chiến lược không chỉ dừng lại ở những con số tăng trưởng. Đó là việc đảm bảo các hệ thống hạ tầng viễn thông, các nền tảng số quốc gia và hệ thống an toàn thông tin đều được vận hành dựa trên công nghệ do người Việt làm chủ. Khi chúng ta tự chủ được công nghệ lõi cho 6 sản phẩm chiến lược, Việt Nam sẽ thực sự thoát khỏi cái mác "công xưởng gia công" để trở thành một quốc gia công nghệ tự cường, đóng góp quan trọng vào sự thịnh vượng của nền kinh tế số và bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.