Làm sao để lưới điện quốc gia không bị 'tê liệt' vì xe điện?

Khi 100.000 xe có thể "ngốn" 1/4 hệ thống

Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ của những chiếc xe điện là một áp lực khổng lồ đang đè nặng lên hạ tầng năng lượng. Bộ Công Thương đang nghiên cứu cơ chế giá điện linh hoạt để ngăn chặn nguy cơ "gãy" lưới điện cục bộ trước làn sóng điện hóa đang đến gần.

Trong các báo cáo gần đây, Bộ Công Thương cho biết: Tổng sản lượng điện tiêu thụ cho xe điện chưa phải là gánh nặng lớn, nhưng công suất phụ tải tức thời lại là một "quả bom nổ chậm".

Theo ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), tính đến hết năm 2025, nhu cầu điện cho giao thông vận tải chỉ chiếm khoảng 0,2-0,3% tổng nhu cầu điện thương phẩm toàn quốc.

Ngay cả khi tiến đến năm 2030, với kịch bản có khoảng 1,6 triệu ô tô điện và 13 triệu xe máy điện, con số này cũng chỉ chạm ngưỡng 1,1%. Xét trên biểu đồ tổng cung - cầu, đây là tỷ trọng hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, giới chuyên gia năng lượng lại nhìn thấy một kịch bản khác ở quy mô công suất đỉnh. Một chiếc ô tô điện sạc nhanh có thể tiêu thụ công suất từ 60kW đến 120kW. Nếu 100.000 chiếc ô tô cùng cắm sạc vào khung giờ cao điểm, tổng công suất tức thời sẽ vọt lên mức 6-12GW.

Cục Điện lực xác định rằng áp lực lên hệ thống không dàn đều mà phụ thuộc vào 4 yếu tố: quy mô phương tiện, mức tiêu hao năng lượng, hành vi sạc và mật độ khu vực. Trong đó, hành vi sạc và mức độ tập trung theo khu vực là hai biến số khó lường nhất.

Thực tế cho thấy, người dùng có xu hướng sạc xe ngay khi trở về nhà sau giờ làm việc, trùng khớp với khung giờ cao điểm sinh hoạt (từ 18 giờ đến 21 giờ).

Cơ chế giá theo giờ: Điều tiết bằng "bàn tay thị trường"

Để giải quyết bài toán này, Bộ Công Thương đang nghiên cứu áp dụng cơ chế giá điện theo khung giờ. Đây không đơn thuần là một giải pháp tài chính, mà là công cụ điều tiết hành vi mang tính chiến lược.

Bằng cách áp giá cao vào giờ cao điểm và giảm sâu vào giờ thấp điểm (đặc biệt là ban đêm), ngành điện sẽ tạo ra động lực kinh tế để người dân tự nguyện dịch chuyển thời gian sạc xe.

Việc sạc xe vào đêm muộn không chỉ giúp san phẳng biểu đồ phụ tải mà còn giúp hệ thống tận dụng tối đa nguồn điện gió - vốn thường dư thừa vào ban đêm nhưng khó lưu trữ. Đây chính là giải pháp "kép": vừa bảo vệ lưới điện, vừa tối ưu hóa nguồn năng lượng tái tạo.

Thách thức dài hạn mà ngành công thương nhận diện chính là sự đồng bộ giữa lưới điện trung, hạ áp với hạ tầng trạm sạc. Trong nhiều thập kỷ, lưới điện phân phối tại các khu dân cư được thiết kế dựa trên nhu cầu sinh hoạt cơ bản. Sự xuất hiện của các trạm sạc công suất lớn đòi hỏi một cuộc "đại tu" về hạ tầng truyền tải.

Song song với việc rà soát quy hoạch điện lực tại các khu vực có tốc độ điện hóa cao, hướng đi mới sẽ là thúc đẩy hệ thống trạm sạc thông minh. Các trạm sạc này sẽ tích hợp công nghệ AI để tự động điều chỉnh công suất sạc dựa trên trạng thái thực tế của lưới điện.

Thậm chí, công nghệ sạc hai chiều (V2G) sẽ biến xe điện thành những "viên pin dự phòng", có thể phát điện ngược lại cho hệ thống khi cần thiết, biến gánh nặng phụ tải thành nguồn dự phòng quý giá.

Quá trình chuyển đổi sang xe điện tại Việt Nam đang đứng trước ngã ba đường giữa khát vọng xanh và năng lực hạ tầng. Các chuyên gia khẳng định, nếu chỉ tập trung vào việc gia tăng số lượng phương tiện mà quên mất việc củng cố "xương sống" năng lượng thì sẽ sớm đối mặt với những hệ lụy về ổn định hệ thống.

Kế hoạch của Bộ Công Thương trong việc ưu tiên lưới điện phân phối tại các vùng kinh tế trọng điểm và nghiên cứu giá điện linh hoạt là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, điều này cần sự phối hợp liên ngành: Từ quy hoạch đô thị, tiêu chuẩn kỹ thuật thiết bị sạc đến các chính sách khuyến khích đầu tư nguồn điện phân tán.