Lần đầu tiên sẽ có hội thảo về Luật Ngôn ngữ Quốc gia
Hội Ngôn ngữ học Việt Nam và Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQG Hà Nội vừa có thông báo chính thức về việc sẽ tổ chức hội thảo trong tháng 1/2027 để thảo luận về sự cần thiết phải xây dựng Luật Ngôn ngữ Quốc gia.
PGS.TS Nguyễn Lân Trung - Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Việt Nam cho biết, sự cần thiết phải có luật này đã được đặt ra từ nhiều năm trước và xuất phát từ những bức xúc không chỉ của riêng cách chuyên gia trong ngành trước những sự lộn xộn của ngôn ngữ ở Việt Nam và không có cơ quan nhà nước nào được giao trách nhiệm quản lý.
Còn theo GS.TS Nguyễn Minh Thuyết - nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục của Quốc hội, luật này cần xây dựng với 3 nội dung chính yếu:
- Thứ nhất là bảo vệ và phát triển tiếng Việt. Trong tiến trình hội nhập hiện nay thì đây là một thực tế không đơn giản. Trước đây, cá nhân ông đã tham gia xây dựng một thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chính tả tiếng Việt trong chương trình, sách giáo khoa phổ thông. Theo thông tư này, từ cấp trung học cơ sở trở lên, các tên người, tên địa lý nước ngoài được viết nguyên dạng, trừ những tên riêng phiên âm qua âm Hán Việt đã phổ biến. Thuật ngữ khoa học cũng cần viết nguyên dạng, trừ những trường hợp tiếng Việt có thuật ngữ đã quen dùng. Việc sử dụng hình thức phiên âm có gạch nối giữa các tiếng có thể tiếp tục được sử dụng trong một số sách báo phổ cập. Còn trong giáo dục thì không nên dùng, vì điều đó gây trở ngại cho học sinh khi tra cứu, tham khảo tài liệu nước ngoài hoặc tham gia các kỳ thi quốc tế. Nếu học sinh chỉ biết dạng phiên âm thì khi làm bài, đọc sách nước ngoài không tránh khỏi lúng túng, thiệt thòi.
- Thứ hai là chính sách bảo vệ, phát triển ngôn ngữ và chữ viết của các dân tộc thiểu số. Việt Nam chúng ta có 54 dân tộc, với 53 dân tộc thiểu số. Hiến pháp đã quy định quyền của đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng ngôn ngữ dân tộc mình trong giao tiếp, giáo dục, pháp luật… Vì thế, chúng ta phải có chính sách rõ ràng để bảo đảm thực hiện được quy định của Hiến pháp, bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dân tộc thiểu số anh em.
- Thứ ba là chính sách về ngoại ngữ. Có thể lấy một ví dụ đơn giản: Thời gian qua, đã có những đề xuất đưa tiếng Anh thành “ngôn ngữ thứ hai” hoặc “ngoại ngữ thứ nhất” ở Việt Nam nhưng các khái niệm này cũng như tiêu chí để xác lập vị trí “ngôn ngữ thứ hai” hoặc “ngoại ngữ thứ nhất” chưa hề được pháp luật quy định.
GS.TS Nguyễn Minh Thuyết cũng đề cập: Về góc độ xã hội thì Hội Ngôn ngữ học Việt Nam nên là cơ quan đại diện để đề xuất với một đại biểu Quốc hội, hoặc chính thức đặt vấn đề với Uỷ ban Thường vụ Quốc hội để vấn đề này sớm được thảo luận chính thức và sau đó giao trách nhiệm cho một cơ quan nào đó cùng phối hợp với Hội Ngôn ngữ học Việt Nam để cùng xây dựng dự thảo chính thức.
Theo Ban tổ chức Hội thảo, sẽ có 10 nội dung chính yếu để thu thập báo cáo tham gia gồm:
1. Những cơ sở lý luận trong việc xây dựng luật, trong đó có Luật Ngôn ngữ Quốc gia nói chung và Luật Ngôn ngữ ở Việt Nam.
2. Kinh nghiệm xây dựng Luật Ngôn ngữ, Luật Ngôn ngữ Quốc gia/ngôn ngữ chính thức trên thế giới và những gợi ý cho Việt Nam.
3. Các quy định về ngôn ngữ sử dụng và sử dụng ngôn ngữ tại các bộ luật/luật tại các nước trên thế giới và của Việt Nam.
4. Những tiền đề xây dựng Luật Ngôn ngữ Quốc gia.
5. Những vấn đề của tiếng Việt liên quan đến Luật Ngôn ngữ Quốc gia.
6. Mối quan hệ về vị thế chức năng của các ngôn ngữ dân tộc thiểu số trong mối quan hệ với tiếng Việt.
7. Tiếng Anh ở Việt Nam với tư cách là ngoại ngữ, ngôn ngữ thông dụng quốc tế và là ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, xét trong mối quan hệ với tiếng Việt.
8. Các ngôn ngữ nước ngoài (ngoại ngữ) ở Việt Nam trong mối quan hệ với tiềng Việt trong sử dụng và giáo dục.
9. Tiếng Việt trong sử dụng và vấn đề chuẩn hoá tiếng Việt xét trong tổng thể ở từng bình diện.
10. Những vấn đề khác có liên quan trong ngôn ngữ mà không thể không đề cập đến công nghệ thông tin để phục vụ cho việc xây dựng Luật Ngôn ngữ Quốc gia.
PGS.TS Nguyễn Lân Trung kỳ vọng sẽ thu được những báo cáo có giá trị để xuất bản kỷ yếu theo hình thức điện tử. Căn cứ vào đó, ông tin tưởng sự thành công của Hội thảo để xây dựng văn bản trình Quốc hội trong thời gian sớm nhất có thể.
