Lấy AI lừa AI, quân đội Mỹ tìm cách giấu lính khỏi drone
Lục quân Mỹ đang dạy drone AI nhận ra mục tiêu nấp dưới lớp ngụy trang. Cùng lúc, quân chủng này dùng chính AI để thiết kế hoa văn đánh lừa máy dò.
Hai hướng tưởng như trái ngược được nêu trong thông cáo ngày 26/10 và ngân sách nghiên cứu năm 2027.
Lục quân Mỹ dạy drone AI nhìn xuyên lớp ngụy trang
Thông cáo ngày 26/10 đến từ Trung tâm C5ISR. Đây là đơn vị thuộc Bộ Tư lệnh Phát triển năng lực tác chiến (DEVCOM) của Lục quân Mỹ. Trọng tâm là công nghệ hỗ trợ nhận dạng mục tiêu (AiTR) đang được tích hợp lên drone.
Theo thông cáo, các mô hình AiTR thương mại thường được xây dựng với giả định điều kiện quan sát thuận lợi. Ngoài chiến trường, mục tiêu có thể ở xa, phủ ngụy trang hoặc bị địa hình che khuất. Vì thế, Lục quân Mỹ thu thập, chọn lọc ảnh mục tiêu chiến thuật ở nhiều vùng sinh thái. Kho ảnh này dùng để huấn luyện mô hình trước khi chuyển cho các đơn vị.
Kĩ sư điện tử Grace Hummel của Trung tâm C5ISR mô tả cách máy học từ kho ảnh ấy. “Dần dần, thuật toán tự nhận ra những đặc điểm hình ảnh riêng của các vật thể này”, bà nói. Bà ví quá trình ấy với cảnh người lính học thẻ ghi nhớ trước bài kiểm tra nhận dạng xe. Huấn luyện xong, phần mềm quét video trực tiếp từ drone. Vật thể đáng ngờ được đánh dấu để binh sĩ xem xét.
Công nghệ vừa được thử với một đơn vị tác chiến chưa nêu tên. Ý kiến của binh sĩ được đưa ngược vào quá trình phát triển. Đây không phải lần đầu AiTR ra thực địa. Tháng 8/2025, Lục quân cho biết AiTR đã được thử trên drone tại tập trận Project Convergence Capstone 5. Đơn vị tham gia là Lữ đoàn chiến đấu số 1 thuộc Sư đoàn Thiết giáp số 1.
Bước tiếp theo là bay thử thật tại trường thử Yuma, bang Arizona. AiTR sẽ được ghép với phần mềm điều phối nhóm và tự hành của Trung tâm Hàng không và Tên lửa. Lục quân muốn đánh giá công nghệ trên một nhóm drone và các khí tài phóng từ xa. Ngày bay thử chưa được công bố.
Dùng AI thiết kế ngụy trang để lừa chính AI
Trong khi dạy drone tinh mắt hơn, Lục quân Mỹ cũng tìm cách che mắt nó. Theo Stars and Stripes, ngân sách nghiên cứu năm tài khóa 2027 có một dự án đi theo hướng này. Tài liệu gọi đó là phát triển “mẫu chống nhận dạng mục tiêu có hỗ trợ bằng AI và học máy”. Dự án dùng AI tạo hoa văn mới, kèm vật liệu thử nghiệm để gây rối drone săn mục tiêu.
Lãnh đạo Lục quân đã lường trước kịch bản này. Tháng 2/2023, đại tướng James McConville, khi đó là Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, nhắc tới “kiểu ngụy trang của tương lai”. Ông lấy ví dụ một chiếc xe tăng được hóa trang thành xe buýt. Theo ông, quân đội cần lập trình viên sửa thuật toán thật nhanh để máy vẫn nhận ra xe tăng.
Tháng 3/2026, một nghiên cứu của Mỹ đưa ý tưởng ấy vào phòng thí nghiệm. Nhóm tác giả đến từ Đại học Carnegie Mellon, Đại học bang Florida và Phòng thí nghiệm nghiên cứu Lục quân Mỹ. Họ tinh chỉnh mô hình ControlNet trên nền Stable Diffusion v1.5 để thay đổi bề ngoài những chiếc xe trong ảnh. Hoa văn mới bắt chước vùng ngay quanh xe hoặc một đặc điểm tiêu biểu của cảnh.
Con số đáng chú ý đến từ phép thử đổi môi trường cho lớp ngụy trang. Với mỗi loại cảnh như đô thị, nông thôn hay mặt hồ, nhóm chọn hai chiếc xe. Mỗi xe được ghép vào năm phông nền mới, khác nhau cả về thời tiết lẫn mùa. Với xe bình thường, mô hình Faster R-CNN đạt chỉ số phát hiện AP50 là 99,5%. Sau khi phủ lớp ngụy trang, con số này còn 38,2%. Dù vậy, toàn bộ vẫn là ảnh chỉnh sửa kĩ thuật số.
Nhóm cũng thử đưa kết quả ra môi trường vật lí. Với bộ ảnh chụp từ trên không, ảnh được chiếu lên bảng trắng, kèm mô hình xe in 3D đặt đúng vị trí. Với bộ ảnh mặt đất, ảnh được chiếu thẳng lên các cảnh in 3D. Các mô hình dài 180 mm, được chụp trong phòng gần như tối để tăng độ tương phản. Điều kiện ấy còn rất xa một chiếc xe thật ngoài chiến trường.
Nhóm tác giả đặt ra tiêu chuẩn kép. “Ngụy trang hiệu quả phải đánh lừa được máy dò, đồng thời vẫn đủ thuyết phục với người quan sát”, bài báo viết. Trong khảo sát người dùng, hoa văn của nhóm được đánh giá khớp với vùng xung quanh hơn hai phương pháp đối chứng.
Cuộc đấu giữa mắt máy và ngụy trang đã ra chiến trường
Trên chiến trường, Nga từ lâu đã dùng nhiều mẹo đánh lừa đòn tấn công từ xa. Năm 2023, máy bay ném bom Nga ở căn cứ Engels-2 bị chụp ảnh với lốp xe phủ trên cánh. Năm 2024, bà Schuyler Moore, khi đó là Giám đốc công nghệ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, gọi đây là “ví dụ kinh điển” về che giấu. Nga còn vẽ hình tàu ngầm và máy bay ở một số căn cứ để thu hút tên lửa.
Năm nay, mẹo mới xuất hiện trên xe tải. Ngày 4/6, RFE/RL đưa tin xe hậu cần của Nga xuất hiện với các sọc vằn sặc sỡ. Drone Ukraine đang săn loại xe này ở khoảng cách tới 200km sau tiền tuyến. Chuyên gia được hãng tin dẫn lời cho rằng lớp sơn này có thể làm giảm hiệu quả drone dùng AI.
Hãng tin này cũng nhắc tới drone cảm tử Hornet do Mỹ sản xuất, được Ukraine dùng từ mùa xuân năm nay. Mỗi chiếc có giá khoảng 6.000 USD. Người điều khiển chọn một vật thể, có thể đã được AI đánh dấu, rồi drone tự lao tới. Sáng kiến Brave1 của Ukraine khẳng định đòn tấn công “luôn được con người phê duyệt”.
Giáo sư Todd Humphreys của Đại học Texas tại Austin giải thích vì sao sọc vằn có tác dụng. Lớp sơn đẩy chiếc xe ra “ngoài phân phối” của dữ liệu huấn luyện. Bộ phân loại vì thế không còn thấy nó giống những gì đã học. Nhưng theo ông, hiệu quả ấy ngắn ngủi. Con người nhận ra trò ngụy trang dễ dàng. Máy có thể được huấn luyện lại bằng hàng nghìn ảnh mới. Khi đó, bên bị săn đổi hoa văn và vòng lặp bắt đầu lại.
Hai chương trình của Lục quân Mỹ vì thế bổ trợ cho nhau. Mẫu ngụy trang đánh lừa được AiTR có thể thành dữ liệu huấn luyện mô hình thế hệ sau. Ngược lại, hiểu cách AI nhận diện mục tiêu giúp quân đội biết cần che giấu những đặc điểm nào.
Trong hai hệ thống được nhắc tới ở đây, con người vẫn giữ quyền quyết định cuối cùng. AiTR chỉ gắn cờ mục tiêu để binh sĩ xem xét, còn Hornet chờ người điều khiển phê duyệt. Nhưng khi video từ drone ngày càng nhiều, con người sẽ phụ thuộc hơn vào khâu lọc tự động. Một mục tiêu AI không nhận ra vì thế có nguy cơ ít được người vận hành chú ý.
