Luật Thương mại điện tử kiến tạo không gian số minh bạch, an toàn
Luật Thương mại điện tử (TMĐT) cùng Nghị định số 248/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện hành lang pháp lí cho nền kinh tế số và thiết lập những nguyên tắc mới nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Thị trường phát triển nhanh, pháp lí phải theo kịp
Theo Bộ Công Thương, trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh số trên các sàn TMĐT lớn ước đạt hơn 290.000 tỉ đồng. Riêng quý I đạt 148,6 nghìn tỉ đồng, tăng 46,6% so với cùng kỳ năm trước. Dự kiến cả năm 2026, quy mô thị trường sẽ đạt khoảng 33,6 tỉ USD, duy trì mức tăng trưởng khoảng 20-21%.
Thị trường cũng chứng kiến sự thay đổi nhanh về phương thức kinh doanh. Shopee vẫn giữ vị trí dẫn đầu, trong khi TikTok Shop tăng trưởng mạnh nhờ mô hình mua sắm kết hợp giải trí. Livestream bán hàng và tiếp thị liên kết (affiliate marketing) trở thành những kênh phân phối quan trọng, thu hút lượng lớn người bán lẫn người tiêu dùng.
Đáng chú ý, các gian hàng chính hãng (Shop Mall) ngày càng khẳng định vai trò trên thị trường. Dù chiếm tỉ lệ nhỏ về số lượng, nhóm gian hàng này đóng góp hơn 32% tổng doanh số. Điều này cho thấy xu hướng người tiêu dùng ưu tiên những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và thương hiệu uy tín.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh cũng kéo theo nhiều vấn đề mới. Tình trạng quảng cáo sai sự thật, hàng hóa không đúng cam kết, thông tin thiếu minh bạch, lợi dụng livestream để bán hàng vi phạm hay khó xác định trách nhiệm của các chủ thể trên môi trường số đã đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khung pháp lí.
Trong bối cảnh đó, Luật TMĐT năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1.7.2026, cùng Nghị định số 248/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm tạo hành lang pháp lí thống nhất cho toàn bộ hoạt động TMĐT. Các quy định mới không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lí trước sự phát triển của công nghệ mà còn hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch, bảo đảm cạnh tranh công bằng và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.
Phát biểu tại Hội nghị giới thiệu Luật TMĐT và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP tổ chức tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (diễn ra ngày 23/7 tại TP.HCM), bà Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP sửa đổi, TMĐT Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, song nhiều quy định không còn theo kịp thực tiễn.
Theo bà Lê Hoàng Oanh, Luật mới kế thừa những quy định còn phù hợp, bổ sung nhiều nội dung quan trọng như định danh người bán, quản lí sàn TMĐT tích hợp, mạng xã hội có chức năng giao dịch, livestream bán hàng, tiếp thị liên kết và hoạt động TMĐT xuyên biên giới. Mục tiêu là xây dựng môi trường TMĐT minh bạch, an toàn, cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời nâng cao hiệu lực quản lí Nhà nước, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và các mô hình kinh doanh mới phát triển.
Quản lí theo bản chất hoạt động, siết trách nhiệm các chủ thể
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật TMĐT là chuyển từ tư duy quản lí theo loại hình sang quản lí theo bản chất hoạt động.
Ông Hoàng Ninh - Phó cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, Luật TMĐT số 122/2025/QH15 đã thiết lập nền tảng pháp lí thống nhất cho toàn bộ hoạt động TMĐT tại Việt Nam. Mọi tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động bán hàng trên môi trường điện tử, dù thông qua website, ứng dụng, sàn TMĐT, TikTok Shop, Facebook có chức năng giao dịch, livestream hay tiếp thị liên kết, đều được xác định là người bán và phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.
Cách tiếp cận này giúp bảo đảm sự bình đẳng giữa các mô hình kinh doanh, hạn chế tình trạng lợi dụng khoảng trống pháp lí để né tránh trách nhiệm.
Để triển khai Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 248/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026, quy định chi tiết nhiều nội dung quan trọng như công khai thông tin trên nền tảng. quản lí nền tảng TMĐT, trách nhiệm của đơn vị vận hành, TMĐT xuyên biên giới. Đồng thời quản lí livestream bán hàng, tiếp thị liên kết, quản lí dữ liệu và hệ thống quản lí hoạt động TMĐT.
Theo quy định mới, người bán phải thực hiện 8 nhóm nghĩa vụ cơ bản. Đó là xác thực danh tính, công khai thông tin người bán, hàng hóa. Đồng thời đáp ứng điều kiện kinh doanh đối với ngành nghề có điều kiện và chịu trách nhiệm về hàng hóa và nội dung thông tin. Người bán phải phối hợp giải quyết khiếu nại, thu hồi sản phẩm, lưu trữ dữ liệu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trong đó, xác thực danh tính được xem là điều kiện bắt buộc để tham gia kinh doanh trên nền tảng số. Theo hướng dẫn của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, người chưa hoàn thành xác thực sẽ không được phép mở gian hàng hoặc thực hiện giao dịch. Các nền tảng cũng có trách nhiệm từ chối hoặc ngăn chặn những trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu xác thực.
Bên cạnh đó, người bán phải công khai đầy đủ thông tin về chủ thể kinh doanh, hàng hóa, giá bán, điều kiện giao dịch, chính sách đổi trả và các thông tin liên quan trước khi giao dịch được thực hiện. Đối với những ngành nghề kinh doanh có điều kiện như thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm hay thiết bị y tế, việc đáp ứng đầy đủ quy định của pháp luật chuyên ngành là yêu cầu bắt buộc trước khi được phép đăng bán.
Đối với các nền tảng, Nghị định số 248/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ trách nhiệm xây dựng quy chế livestream bán hàng, xác thực người livestream, công khai cơ chế tiếp nhận phản ánh, xử lí nội dung vi phạm và phối hợp với cơ quan quản lí khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Một nội dung quan trọng khác là quản lí dữ liệu trong TMĐT. Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lí mà còn góp phần nâng cao khả năng truy xuất thông tin, giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, từng bước xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch và đáng tin cậy.
Đồng hành cùng doanh nghiệp nâng chuẩn vận hành
Tại phiên tọa đàm trong khuôn khổ Hội nghị, nhiều doanh nghiệp đã trao đổi về lộ trình áp dụng các quy định mới, phương án xác thực định danh điện tử cho người bán, quản lí livestream, tiếp thị liên kết và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Các ý kiến đều cho rằng, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, việc tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực quản trị, xây dựng uy tín thương hiệu và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.
Lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, thời gian tới cơ quan quản lí sẽ tiếp tục đổi mới phương thức quản lí theo mô hình, quy mô và mức độ rủi ro; tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong công tác hậu kiểm. Song song với việc xử lí nghiêm các hành vi cố ý vi phạm, cơ quan quản lí sẽ đẩy mạnh hướng dẫn, hỗ trợ hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, hành lang pháp lí mới được kỳ vọng tạo động lực để chuẩn hóa quy trình vận hành, nâng cao chất lượng dịch vụ, đầu tư vào logistics, chăm sóc khách hàng và phát triển thương hiệu. Khi thị trường vận hành minh bạch hơn, những doanh nghiệp kinh doanh nghiêm túc sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới.
Trong bối cảnh kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng mới, Luật TMĐT cùng Nghị định số 248/2026/NĐ-CP được kì vọng sẽ tạo dựng một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và an toàn hơn. Đó là nền tảng để bảo vệ người tiêu dùng và điều kiện quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường khu vực cũng như quốc tế.
