Máy bay Mỹ sắp không còn dùng bom?
Trong tương lai không xa, khi nhìn vào trong bụng hay trên cánh những máy bay ném hiện đại, có thể bắt gặp những vũ khí không còn mang dáng dấp bom hàng không đơn thuần nữa.
Mới đây, một loại vũ khí mới đang nổi lên ở Mỹ là bom mang công nghệ tên lửa hành trình. Vũ khí này được kì vọng sẽ thay đổi căn bản các chiến thuật không kích hiện đại.
Mỹ đặt niềm tin vào bom "lai" tên lửa
Ngày 5/8, Không quân Mỹ đã kí hợp đồng trị giá 75 triệu USD với Boeing, đặt mua lô bom lượn tầm xa JDAM-LR đầu tiên. Lô hàng sẽ được giao cho hải quân, lực lượng đang có nhu cầu về vũ khí tầm xa cao nhất.
Điểm đặc biệt của loại vũ khí này là lấy bom hàng không 500 cân Anh (khoảng 230kg), kết hợp với một bộ kit tăng tầm bay kết hợp dẫn đường. Theo Boeing, bộ kit được gọi là Đơn vị Vận chuyển Tải trọng (PDU), định danh là BSU-111/B. PDU chứa bộ phận dẫn đường, các hệ thống giao tiếp với máy bay, cánh lượn gấp gọn. Quan trọng nhất, PDU có động cơ phản lực cỡ nhỏ TDI-J85.
Nhờ trang bị thêm động cơ phản lực, JDAM-LR có thể tự bay một quãng dài thay vì rơi như bom thông thường. Máy bay chỉ cần lấy đủ độ cao rồi thả, vũ khí sẽ lấy động năng, kích hoạt động cơ và đạt tốc độ như tên lửa hành trình truyền thống.
Boeing cho biết biến thể này có thể đánh trúng mục tiêu ở khoảng cách hơn 550 km. Trong cuộc thử nghiệm hồi tháng 4, bom JDAM-LR đã bay quãng đường khoảng 370 km sau khi thả từ tiêm kích F/A-18E/F.
Trước đây, bom JDAM nguyên bản chỉ có cánh đuôi chỉnh hướng để đánh chính xác, đạt tầm bay tối đa khoảng 24 km. Biến thể tăng tầm JDAM-ER được bổ sung cánh lượn cho tầm bay lên hơn 70 km, nhưng về cơ bản vẫn là vũ khí thả rơi. Giờ đây, với động cơ TDI-J85, bom lượn JDAM-LR được đánh giá là đã phát triển thành dạng tên lửa hành trình giá rẻ.
Bên cạnh bom để đánh mục tiêu mặt đất, Boeing còn phát triển một phiên bản JDAM-LR trang bị đầu tự dẫn radar. Mang tên Quicksink,
Phòng không càng mạnh, vũ khí hàng không càng tiến hóa
Ngày nay, các loại tên lửa phòng không ngày càng tinh vi, có tầm bắn ngày càng xa. Ví dụ điển hình những năm gần đây là hệ thống S-300V4 do Nga sản xuất, được ghi nhận đã bắn rơi máy bay Ukraine từ khoảng cách 217km.
Năm 2025, hệ thống S-400, cũng do Nga sản xuất, được cho là đã bắn rơi máy bay Pakistan từ khoảng cách 315km trong cuộc giao tranh Ấn Độ - Pakistan.
Những kỉ lục về tầm bắn liên tiếp được thiết lập cho thấy các loại bom truyền thống đang nhanh chóng trở nên kém hiệu quả. Chúng đặt máy bay vào thế nguy hiểm vì phải bay vào ô phòng không đối phương. Do đó, logic sinh tồn bằng cách hoạt động ngoài tầm phòng không ngày càng trở nên đúng đắn.
Điểm hấp dẫn nhất: giá thành
Bên cạnh sự phát triển của "lá chắn" phòng không, bài toán chi phí của mỗi phát bắn cũng khiến Mỹ đau đầu. Trong mọi kịch bản xung đột với đối thủ ngang tầm mà Lầu Năm Góc mô phỏng, vũ khí tấn công tầm xa luôn đóng vai trò sống còn.
Tên lửa hành trình tốt nhất mà Không quân Mỹ hiện có cho nhiệm vụ này là AGM-158 JASSM. Nhưng mỗi quả JASSM có giá khoảng 1,4 triệu USD và số lượng cũng có hạn. Trong một cuộc chiến kéo dài, kho tên lửa đắt đỏ này chắc chắn sẽ cạn trước khi chiến tranh kết thúc. Điều đó đang được chứng minh là đúng khi Mỹ bước vào cuộc xung đột với Iran.
Đây là yếu điểm Boeing kì vọng sẽ khắc phục với JDAM-LR. Mỗi bộ kit PDU được quảng bá là có giá chỉ 200.000 USD. Với chi phí bỏ ra để mua 1 tên lửa JASSM, Mỹ có thể mua 7 bom JDAM-LR.
Điều đó không có nghĩa là JDAM-LR thay thế được JASSM. Loại bom "lai" này lấp vào phân khúc mục tiêu mà dùng JASSM là không cần thiết. Trong bất kì chiến dịch nào, chỉ một phần các mục tiêu đòi hỏi phải dùng tên lửa hiện đại đánh vào sâu hậu phương đối thủ.
Phần lớn các loại mục tiêu còn lại như kho hậu cần, trận địa radar, cơ sở hạ tầng ven biển, tàu thuyền không cần vũ khí tối tân mới tiếp cận được. Đó là kiểu nhiệm vụ mà JDAM-LR có "đất dụng võ", đánh mục tiêu không đáng phải dùng tới JASSM.
Pha "quay xe" về học thuyết
Điều trớ trêu là Mỹ lẽ ra có thể có bom "lai" tên lửa sớm hơn. Năm 2019, Hải quân Mỹ đặt hàng công ty Raytheon phát triển một phiên bản tăng tầm của một mẫu bom lượn khác là AGM-154 JSOW. Mẫu bom "lai" này cũng sử dụng nguyên lí gắn động cơ phản lực để tăng tầm.
Tuy nhiên, tới năm 2022, Hải quân Mỹ lại hủy bỏ kế hoạch mua loại bom "lai" tên lửa này, thay vào đó mua thêm tên lửa JASSM. Quyết định đó tới nay được đánh giá là sai lầm khi nhìn vào diễn biến các cuộc xung đột.
Tại Ukraine, để tránh né hỏa lực phòng không, cả Ukraine lẫn Nga đều tích cực sử dụng bom lượn. Tính cấp thiết và sự đúng đắn của việc đại trà vũ khí này đã được chứng minh trong những năm gần đây.
Nga đã đưa vào sử dụng một loại vũ khí tương tự là Grom-E1. Tuy nhiên, Grom-E1 có khác biệt khi là tên lửa nhiên liệu rắn "lai" bom lượn với tầm bắn chỉ khoảng 120km. So với bom mang động cơ phản lực cỡ nhỏ tầm bắn hơn 500km, vũ khí của Nga có phần thua kém hơn, dù nhằm giải quyết cùng một vấn đề.
Trong khi đó, cuộc chiến đang diễn ra với Iran đã bào mòn kho vũ khí tầm xa đắt đỏ của Mỹ xuống mức báo động. Mỹ đang gấp rút triển khai chương trình mua sắm tên lửa lớn nhất lịch sử, chú trọng giá thành rẻ và số lượng nhiều. Lúc này, bộ kit chuyển đổi kho bom 500 cân Anh mà Mỹ có sẵn thành tên lửa tầm xa lại có sức hấp dẫn vô cùng lớn.
Air & Space Forces Magazine nhận định, hợp đồng JDAM-LR đánh dấu bước đi đầu tiên trong quá trình quân đội Mỹ tái cấu trúc kho vũ khí tầm xa theo một triết lí khác hẳn. Đó là dịch chuyển từ một số ít tên lửa tinh vi giá cao sang số lượng lớn vũ khí "đủ tốt" nhưng vừa túi tiền hơn.
.jpg)
