Máy móc tỉ USD vẫn ‘bó tay’ trước ung thư, vì sao?
Ung thư bước vào kỉ nguyên công nghệ với AI, CAR-T, y học chính xác, nhưng công nghệ hiện đại vẫn khó phát huy nếu thiếu nhân lực và khả năng tiếp cận công bằng.
Y học chính xác, trí tuệ nhân tạo (AI), liệu pháp miễn dịch, CAR-T và nhiều công nghệ điều trị hiện đại đang mở ra những hy vọng mới cho bệnh nhân ung thư. Thế nhưng, đằng sau những cỗ máy và liệu pháp trị giá hàng triệu, thậm chí hàng tỉ đồng vẫn là một bài toán khó: Nguồn nhân lực đủ năng lực để vận hành công nghệ và bảo đảm người bệnh được tiếp cận một cách công bằng.
Công nghệ phát triển nhưng cơ hội sống vẫn bất bình đẳng
Một trong những nghịch lí lớn của cuộc chiến chống ung thư hiện nay là tốc độ phát triển của công nghệ không đồng nghĩa với việc mọi bệnh nhân đều có cơ hội tiếp cận như nhau.
Theo PGS.TS.BS Hà Văn Thiệu – Trưởng khoa Y, Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, tỉ lệ sống sau 5 năm của bệnh nhân ung thư vú tại các quốc gia có thu nhập cao có thể lên tới 87%, trong khi ở nhiều nước có thu nhập thấp chỉ khoảng 42%. Với ung thư trẻ em, khoảng cách về cơ hội sống cũng rất lớn.
Sự chênh lệch này không chỉ bắt nguồn từ khả năng chi trả cho thuốc hay các công nghệ đắt tiền. Người bệnh còn phải đối mặt với những khác biệt trong phòng ngừa, tầm soát, phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác, điều trị chuyên sâu và phục hồi chức năng. Đáng chú ý, tình trạng thiếu hụt bác sĩ, điều dưỡng và các chuyên gia y tế có trình độ cao cũng là một mắt xích quan trọng dẫn đến bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe.
Tại Việt Nam, áp lực này càng rõ nét khi tốc độ già hóa dân số gia tăng, trong khi các bệnh viện chuyên khoa tuyến cuối tại Hà Nội, TP.HCM phải tiếp nhận lượng lớn người bệnh. Người dân ở vùng sâu, vùng xa có thể phải di chuyển hàng trăm km để thực hiện chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết hoặc các xét nghiệm chuyên sâu.
Trong ung thư, sự chậm trễ có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
Máy móc tỉ USD vẫn cần bác sĩ giỏi
AI, y học chính xác và sinh học phân tử đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong ung thư học. Nhưng sự xuất hiện của công nghệ mới không đồng nghĩa với việc vai trò của bác sĩ bị thu hẹp.
Ngược lại, công nghệ càng phức tạp càng đòi hỏi nguồn nhân lực có năng lực tương ứng. Một hệ thống chẩn đoán hiện đại cần người biết vận hành, kiểm soát chất lượng và diễn giải kết quả. Một liệu pháp tiên tiến cần bác sĩ lựa chọn đúng bệnh nhân, đúng chỉ định và theo dõi đáp ứng điều trị.
PGS.TS.BS Hà Văn Thiệu cho rằng, đào tạo nhân lực y tế phải trở thành một trong những yếu tố cốt lõi của cuộc chiến chống ung thư. Theo ông, đào tạo trong kỉ nguyên mới không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà cần chuyển sang mô hình dựa trên chuẩn năng lực, gắn lí thuyết với thực hành và đánh giá năng lực liên tục.
Điều này đặc biệt quan trọng khi đội ngũ tham gia phòng, chống ung thư ngày nay không chỉ gồm bác sĩ ung bướu mà còn có điều dưỡng, kĩ thuật viên xạ trị, chuyên gia giải phẫu bệnh, dược sĩ lâm sàng và các nhân sự chăm sóc hỗ trợ.
Một hệ thống chống ung thư hiệu quả không thể tập trung toàn bộ nguồn lực tại một vài trung tâm lớn. Theo PGS.TS.BS Hà Văn Thiệu, nhân lực cần được phân bổ theo nguyên tắc “5 đúng”: Đúng người, đúng kĩ năng, đúng địa điểm, đúng thời điểm và đúng phương thức chăm sóc.
Khi bác sĩ và nhân viên y tế tuyến tỉnh, huyện được đào tạo đủ năng lực để nhận diện dấu hiệu cảnh báo, tư vấn và triển khai sàng lọc phù hợp, nhiều trường hợp ung thư có thể được phát hiện sớm ngay tại địa phương. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực cho bệnh viện tuyến cuối mà còn giúp người bệnh giảm chi phí, thời gian đi lại và hạn chế tình trạng điều trị muộn.
Vì vậy, đầu tư cho nhân lực tuyến cơ sở phải được xem là một phần của đầu tư cho công nghệ. Một thiết bị hiện đại được đặt tại bệnh viện nhưng thiếu người đủ năng lực sử dụng sẽ khó tạo ra giá trị tối đa cho người bệnh.
Công nghệ chỉ phát huy giá trị khi con người được đặt ở trung tâm
Một bệnh nhân ung thư không chỉ cần được điều trị khối u mà còn cần được chăm sóc về dinh dưỡng, tâm lí và khả năng phục hồi.
Theo PGS.TS.BS Hà Văn Thiệu, chăm sóc giảm nhẹ, hỗ trợ tâm lí lâm sàng, dinh dưỡng chuyên sâu và phục hồi chức năng đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên ngành. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là kéo dài thời gian sống mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm người bệnh được chăm sóc nhân văn trong suốt hành trình điều trị.
Trong khi đó, sự phát triển của các công nghệ như miễn dịch trị liệu, y học hệ gen, CAR-T, xạ trị lập thể hay phẫu thuật robot cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chi trả và hiệu quả đầu tư. Các nhà hoạch định chính sách cần dựa trên bằng chứng và đánh giá công nghệ y tế để xác định công nghệ nào mang lại giá trị phù hợp với nguồn lực.
Cuộc chiến chống ung thư vì thế không phải là cuộc đua đơn thuần về máy móc hay thuốc mới. Công nghệ càng phát triển càng đặt ra yêu cầu phải có nguồn nhân lực tương xứng, hệ thống y tế đủ năng lực và chính sách bảo đảm người bệnh được tiếp cận công bằng.
“Một chiến lược phòng, chống ung thư bền vững cần tạo sự cộng hưởng giữa đào tạo nhân lực chất lượng cao, phòng ngừa và phát hiện sớm, ứng dụng công nghệ gắn với nghiên cứu đổi mới sáng tạo và bảo đảm công bằng trong tiếp cận y tế”, PGS.TS.BS Hà Văn Thiệu nhấn mạnh.
Máy móc có thể ngày càng thông minh, thuốc có thể ngày càng đắt tiền và công nghệ có thể ngày càng chính xác. Nhưng trong cuộc chiến chống ung thư, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là con người - những người đủ năng lực biến tiến bộ khoa học thành cơ hội sống thực sự cho người bệnh.
