Vì sao số ca ung thư tại Việt Nam tăng gần 60% chỉ sau 16 năm?
Số ca ung thư tại Việt Nam tăng gần 60% sau 16 năm, đạt hơn 177.000 ca mắc mới mỗi năm. Chuyên gia lí giải nguyên nhân và cảnh báo cần đẩy mạnh phát hiện sớm để giảm tử vong.
Số ca ung thư tại Việt Nam đã tăng gần 60% chỉ sau 16 năm, từ khoảng 111.000 ca mắc mới năm 2008 lên 177.404 ca vào năm 2024. Theo các chuyên gia sự gia tăng này không chỉ phản ánh những thay đổi về mô hình bệnh tật mà còn là lời cảnh báo về áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế. Nếu không chuyển trọng tâm từ điều trị sang phòng ngừa và phát hiện sớm, gánh nặng ung thư sẽ tiếp tục gia tăng trong nhiều thập kỉ tới.
Gần 60% trong 16 năm: Con số không chỉ phản ánh sự gia tăng bệnh tật
Ung thư đang trở thành một trong những thách thức y tế lớn nhất tại Việt Nam. Theo số liệu GLOBOCAN, mỗi năm nước ta ghi nhận 177.404 ca mắc mới và 111.015 trường hợp tử vong vì ung thư. Đây không chỉ là những con số thống kê khô khan mà còn phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống khám chữa bệnh, từ công tác sàng lọc, chẩn đoán đến điều trị và chăm sóc lâu dài.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Anh Tú, Phó Giám đốc Bệnh viện K, nếu so với năm 2008, số ca mắc mới đã tăng khoảng 59%, trong khi số ca tử vong tăng khoảng 35%. Điều này cho thấy ung thư không còn là bệnh lí đơn lẻ mà đang trở thành gánh nặng sức khỏe cộng đồng với xu hướng gia tăng rõ rệt. Theo ông, những con số này đòi hỏi Việt Nam phải thay đổi cách tiếp cận trong phòng, chống ung thư, thay vì chỉ tập trung nguồn lực vào điều trị khi bệnh đã tiến triển.
Đáng chú ý, mô hình ung thư cũng có sự khác biệt giữa hai giới. Ở nam giới, ung thư phổi, đại trực tràng, gan và dạ dày vẫn chiếm tỉ lệ cao. Trong khi đó, ung thư vú tiếp tục là loại ung thư phổ biến nhất ở nữ giới, sau đó là ung thư tuyến giáp, đại trực tràng và cổ tử cung. Theo các chuyên gia, đặc điểm này cho thấy các chương trình dự phòng và sàng lọc cần được thiết kế theo từng nhóm nguy cơ thay vì áp dụng đồng loạt cho toàn dân.
Điều đáng lo không chỉ là số ca mắc tăng mà còn là việc phát hiện bệnh quá muộn
Theo dự báo của các chuyên gia ung bướu, số ca ung thư tại Việt Nam có thể tiếp tục tăng khoảng 61% trong giai đoạn 2024–2050 nếu không có các biện pháp can thiệp hiệu quả. Riêng ung thư phổi được dự báo tăng tới 80%, còn ung thư vú có thể tăng thêm khoảng 33%.
Những dự báo này cho thấy áp lực điều trị sẽ còn lớn hơn trong tương lai nếu chiến lược phòng bệnh không được đẩy mạnh.
PGS.TS.BS Đỗ Anh Tú cho rằng vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là số người mắc ung thư gia tăng mà còn là thực trạng nhiều bệnh nhân vẫn đến bệnh viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Theo ông, nếu người dân được tiếp cận các chương trình sàng lọc phù hợp với độ tuổi, giới tính và yếu tố nguy cơ, nhiều trường hợp hoàn toàn có thể được phát hiện ở giai đoạn sớm, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm đáng kể tỉ lệ tử vong. Đây cũng là hướng đi mà nhiều quốc gia có hệ thống phòng chống ung thư hiệu quả đang áp dụng.
Các chuyên gia đồng thời cho biết khoảng 38% trường hợp ung thư có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, chế độ dinh dưỡng chưa hợp lí, ít vận động và một số bệnh nhiễm trùng mạn tính như viêm gan B, viêm gan C hay HPV. Điều đó cho thấy phòng bệnh vẫn là giải pháp có hiệu quả và chi phí thấp hơn nhiều so với điều trị khi ung thư đã tiến triển.
Chuyển từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe để giảm gánh nặng ung thư
Theo khảo sát tại Bệnh viện K, chi phí điều trị ung thư tăng rất mạnh khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn. Đối với ung thư phổi, tổng chi phí điều trị bình quân có thể lên tới hơn 167 triệu đồng cho mỗi bệnh nhân mỗi năm. Trong khi đó, ở bệnh nhân ung thư vú HER2 dương tính, chi phí điều trị ở giai đoạn tiến triển cũng cao hơn nhiều so với giai đoạn đầu. Đáng chú ý, các dịch vụ sàng lọc hiện vẫn chưa được bảo hiểm y tế chi trả, khiến không ít người bỏ lỡ cơ hội phát hiện bệnh sớm.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Anh Tú, đầu tư cho dự phòng và phát hiện sớm không chỉ giúp tăng cơ hội sống cho người bệnh mà còn giảm đáng kể gánh nặng tài chính đối với gia đình và xã hội. Ông nhấn mạnh rằng cuộc chiến với ung thư sẽ khó đạt hiệu quả nếu chỉ tập trung vào điều trị. Việt Nam cần xây dựng hệ thống dữ liệu ung thư đầy đủ, mở rộng các chương trình sàng lọc theo nhóm nguy cơ, tăng cường y tế dự phòng và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng. Khi người dân được phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm và điều trị đúng phác đồ, tỉ lệ sống sẽ được cải thiện, đồng thời giảm áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế.
