Một thay đổi trong cách bón phân đang giúp lúa ĐBSCL tiến tới sản xuất thông minh
Thay vì bón phân theo thói quen, nông dân ĐBSCL đang từng bước xác định cây lúa cần gì, cần bao nhiêu và cần vào thời điểm nào. Quản lý dinh dưỡng chính xác giúp giảm chi phí đầu vào, nâng hiệu quả sản xuất và mở ra một bước đi mới trong tiến trình sản xuất lúa thông minh.
Bón phân theo nhu cầu của cây
Từ trước đến nay, lượng phân bón cho ruộng lúa nhiều khi được quyết định dựa vào kinh nghiệm. Vụ trước bón bao nhiêu, vụ sau tiếp tục căn cứ vào đó để điều chỉnh. Tuy nhiên, mỗi chân ruộng, mỗi vụ sản xuất lại có điều kiện khác nhau và nhu cầu dinh dưỡng của cây cũng không giống nhau.
Quản lý dinh dưỡng chính xác (Precision Nutrient Management - PNM) đang đưa ra một cách tiếp cận khác, đó là cung cấp dinh dưỡng vừa đủ để cây hấp thu hiệu quả, đồng thời hạn chế thất thoát.
Đây là nội dung được Chương trình CGIAR-Scaling for Impact phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và các sở nông nghiệp ĐBSCL thảo luận tại hội thảo về chiến lược nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác trong Đề án Một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp.
Tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh nguyên tắc “4 đúng”: đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng vị trí và cách bón.
Với kỹ thuật sạ hàng kết hợp vùi phân, tài liệu hội thảo ghi nhận khả năng giảm sử dụng đạm 30%, tăng năng suất 5% và tăng lợi nhuận 10%. Phân được vùi ở độ sâu 5 cm, giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng dần trong quá trình sinh trưởng.
Như vậy, quản lý dinh dưỡng chính xác không nhất thiết bắt đầu bằng công nghệ phức tạp. Một thay đổi trong cách đưa phân xuống ruộng cũng có thể giúp giảm đầu vào và nâng hiệu quả sử dụng.
“Đo ni đóng giày” lượng phân cho từng ruộng
Quản lý dinh dưỡng theo vùng chuyên biệt (SSNM) đưa cách tiếp cận này tiến thêm một bước. Thay vì áp dụng một công thức chung, lượng dinh dưỡng được điều chỉnh theo nhu cầu của từng ruộng và từng vụ.
Quy trình xác định năng suất mục tiêu, tính toán lượng dinh dưỡng cây có thể sử dụng từ đất và các nguồn sẵn có, sau đó bổ sung phần còn thiếu. Cách làm này giúp giảm lượng phân không cần thiết, nâng hiệu quả đầu vào và hạn chế thất thoát ra môi trường.
Tài liệu hội thảo cũng giới thiệu công cụ Bón phân đúng - RCM, tích hợp nguyên tắc “4 đúng” và SSNM. Đánh giá trên 24 ruộng nông dân mỗi vụ cho thấy RCM giúp giảm chi phí phân bón, chủ yếu đối với lân và kali, mà không làm giảm năng suất. Lợi ích kinh tế rõ nhất được ghi nhận trong vụ Hè - Thu.
Bên cạnh đó, các loại phân tan chậm, phân giải phóng có kiểm soát, phân nano và phân bón sinh học cũng được nghiên cứu nhằm kiểm soát tốt hơn quá trình cung cấp dinh dưỡng cho cây.
Theo tài liệu, một số thí nghiệm của IRRI phối hợp với Viện Lúa ĐBSCL cho thấy các giải pháp này có thể giảm lượng đạm sử dụng và cải thiện hiệu quả nông học, năng suất và lợi nhuận so với NPK thông thường. Tuy nhiên, kết quả cần được hiểu trong điều kiện thí nghiệm, không áp dụng đồng nhất cho mọi chân ruộng.
Công nghệ phải đi cùng nông dân
Muốn quản lý dinh dưỡng chính xác được nhân rộng, công nghệ không thể đi một mình.
Tại HTX Kiến Thành, ông Huỳnh Văn Dũng, Chủ tịch HĐQT, cho biết hợp tác xã tổ chức sản xuất tập trung trên 300 ha và liên kết thêm 250 ha. HTX hỗ trợ thành viên về tưới tiêu, drone và vật tư đầu vào.
Theo ông Dũng, các quyết định như mua phân bón, giống lúa hay thay đổi kỹ thuật canh tác đều được các thành viên trong gia đình bàn bạc, thống nhất. Điều này cho thấy khả năng tiếp nhận kỹ thuật mới không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn phụ thuộc vào người sử dụng.
Bà Nozomi Kawarazuka, Chuyên gia về giới - Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP), cho rằng khi nhân rộng PNM cần quan tâm giải pháp đó hiệu quả với ai và được đưa đến đối tượng nào. Lắng nghe nông dân, đặc biệt là phụ nữ, sẽ giúp thiết kế cách nhân rộng phù hợp hơn.
Ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX Gò Gòn, tỉnh Tây Ninh, cũng cho rằng mỗi nhóm nông dân có điều kiện tiếp nhận kỹ thuật khác nhau. Khi giải pháp phù hợp với thực tế sản xuất, khả năng áp dụng sẽ cao hơn.
Bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, nhấn mạnh để quản lý dinh dưỡng chính xác đi vào sản xuất quy mô lớn cần sự phối hợp của cơ quan quản lý, khuyến nông, doanh nghiệp và hợp tác xã. Quan trọng nhất là giải pháp phải bắt nguồn từ nhu cầu thực tế của nông dân.
Theo bà Huỳnh Kim Định, Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, cách tiếp cận lấy nông dân làm trung tâm và bao trùm giới sẽ tiếp tục được lồng ghép vào các chương trình, mô hình và hoạt động khuyến nông.
Từ “4 đúng”, SSNM, sạ hàng kết hợp vùi phân đến công cụ RCM, quản lý dinh dưỡng chính xác đang giúp sản xuất lúa chuyển từ dựa nhiều vào kinh nghiệm sang quyết định dựa trên nhu cầu thực tế của cây và từng thửa ruộng.
Đây cũng là một bước cụ thể của nông nghiệp chính xác. Khi được kết hợp với công nghệ, khuyến nông, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính sách, những thay đổi từ cách bón phân có thể góp phần đưa sản xuất lúa ĐBSCL tiến gần hơn tới mô hình nông nghiệp thông minh.
.jpg)
.jpg)