Mỹ được chào hàng vũ khí làm tê liệt cả bầy drone mà không cần tên lửa
Tại triển lãm quốc phòng AUSA 2026 ở Washington do quân đội Mỹ chủ trì, BAE Systems giới thiệu một vũ khí vi sóng công suất cao được thiết kế để vô hiệu hóa nhiều drone cùng lúc mà không cần đạn đánh chặn.
Hãng cũng trưng bày MDACS, khẩu pháo 155 mm bắn đạn dẫn đường siêu tốc để đối phó UAV và tên lửa hành trình. Cả hai nhắm tới những đợt tấn công số lượng lớn mà phòng không bằng tên lửa khó cầm cự lâu vì chi phí.
Vũ khí vi sóng đánh vào “bộ não” điện tử của drone
BAE công bố hệ thống vũ khí vi sóng công suất cao (High-Powered Microwave - HPM) hôm 12/10, ngày khai mạc AUSA 2026. Pháo hay tên lửa phải đưa đầu đạn tới mục tiêu, còn HPM phát các xung vi sóng công suất cao để gây nhiễu hoặc làm hỏng hệ thống điện tử của drone. Tùy mức độ tác động, drone có thể mất liên lạc, gặp lỗi điều khiển hoặc rơi.
Cơ chế này khác xa lò vi sóng trong bếp. Theo Edl Schamiloglu, giáo sư kĩ thuật điện tại Đại học New Mexico, mỗi xung từ thiết bị SINUS-6 trong phòng thí nghiệm của ông chỉ kéo dài khoảng 10 nano giây. Dù năng lượng trong mỗi xung không lớn, điện trường cực mạnh mà nó tạo ra vẫn đủ làm gián đoạn hoặc phá hỏng linh kiện. Khi lọt vào drone qua ăng-ten, dây dẫn hay những chỗ không được che chắn tốt, năng lượng điện từ sinh ra điện áp và dòng điện bất thường trong mạch.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), vũ khí vi sóng có thể tác động lên nhiều thiết bị điện tử không được che chắn trong vùng phủ của chùm tia, nhờ đó xử lí cả bầy drone cùng lúc thay vì từng chiếc. Trong buổi trình diễn ngày 26/8/2025 tại Camp Atterbury, bang Indiana, công ty Epirus cho biết hệ thống Leonidas đã hạ cả 61 drone qua năm kịch bản, trong đó một bầy 49 chiếc bị vô hiệu hóa chỉ bằng một xung. Epirus trước đó đã được Lục quân Mỹ trao hợp đồng trong chương trình IFPC-HPM, nên BAE không phải nhà sản xuất đầu tiên phát triển vũ khí vi sóng chống drone cho quân đội Mỹ.
BAE còn chú trọng khả năng sản xuất hàng loạt. Hơn 99% linh kiện của HPM là hàng thương mại có sẵn, mà theo hãng có thể rút ngắn thời gian chế tạo, giảm chi phí và đơn giản hóa bảo dưỡng. Thiết kế mô-đun cho phép bốn cấu hình. Bản cố định lấy điện lưới để bảo vệ căn cứ, bản kéo chạy bằng máy phát ở tiền phương, bản gắn trên xe chiến đấu dùng nguồn của xe, còn bản hải quân nối vào hệ thống điện của tàu. Công suất và kích thước mảng phát có thể tăng thêm tùy yêu cầu triển khai.
BAE cho biết hệ thống đã đạt mức sẵn sàng công nghệ (TRL) 6 trên thang 9 bậc, tức đã được trình diễn trong môi trường sát thực tế ngoài phòng thí nghiệm. Trong các đợt thử ngoài trời, hãng đã phát tổng cộng “hàng tỉ xung vi sóng” để đo và ghi nhận tác động lên mục tiêu. BAE chưa công bố tầm tác chiến, công suất phát, chi phí mỗi phát hay số drone bị vô hiệu hóa trong các đợt thử ấy.
Pháo MDACS và viên đạn siêu tốc HVP
Đi cùng HPM là MDACS (Hệ thống pháo đa miền), khẩu pháo 155 mm đặt trên xe tải ba trục của Oshkosh. Nòng pháo nằm trong tháp pháo không người lái, nạp đạn hoàn toàn tự động. Toàn bộ có thể chở bằng máy bay C-130, và một phiên bản từng được trưng bày tại hội nghị LANPAC ở Honolulu hồi tháng 5.
Khả năng phòng không của MDACS dựa chủ yếu vào đạn dẫn đường siêu tốc HVP. Chương trình này khởi động năm 2013 với mục tiêu tạo ra loại đạn dùng chung cho súng điện từ (railgun), pháo hạm 127 mm và pháo 155 mm. HVP không có động cơ tên lửa. Viên đạn nhận động năng từ khẩu pháo, còn thiết kế khí động học lực cản thấp giúp nó giữ tốc độ cao và bay xa hơn. Dòng đạn này được giới thiệu với tốc độ tới khoảng Mach 5, tùy hệ thống phóng. “Chúng tôi rút ngắn thời gian tới mục tiêu và thu hẹp khoảng thời gian đối phương có thể cơ động”, Travis Langer, quản lí truyền thông của BAE, nói với Defense News.
HVP từng được thử trong vai trò phòng không năm 2020. Tại trường thử White Sands, viên đạn bắn từ một khẩu pháo dựa trên Paladin của Lục quân đã hạ mục tiêu bay BQM-167 đóng vai tên lửa hành trình Nga. Cuộc thử ấy chưa dùng tới MDACS. Năm 2018, văn phòng phụ trách hệ thống tác chiến tích hợp của Hải quân Mỹ ước tính mỗi viên giá khoảng 85.000 USD, thấp hơn nhiều so với những tên lửa đánh chặn giá hàng triệu USD, dù đây không phải giá mua đã xác nhận cho MDACS. Kích thước nhỏ và giá rẻ hơn tên lửa cũng giúp tăng lượng đạn dự trữ cho những đợt đánh chặn liên tiếp.
Tháng 12/2024, Lục quân Mỹ công bố ý định giao BAE chế tạo nguyên mẫu MDACS mà không qua cạnh tranh. Theo kế hoạch khi đó được DefenseScoop dẫn, một khẩu đội gồm tám pháo, bốn radar, hai trạm chỉ huy và ít nhất 144 viên HVP sẽ được bàn giao trước cuối năm tài khóa 2027 để bảo vệ căn cứ trước drone, tên lửa hành trình và máy bay, khi quân đội Mỹ chuẩn bị cho khả năng xung đột ở Thái Bình Dương. Lộ trình ấy sau đó bị xáo trộn. Tháng 8/2025, Trung tướng Robert Rasch, người đứng đầu Văn phòng Năng lực Nhanh và Công nghệ Then chốt của Lục quân, cho biết chương trình đang được làm lại dưới tên Phòng không bằng pháo, chưa có hợp đồng nào cho phiên bản mới và một số hạng mục có thể được mở thầu cạnh tranh. Khi ấy, Lục quân hi vọng có khẩu đội đầu tiên vào khoảng năm 2029 nếu được Quốc hội cấp ngân sách.
MDACS còn bắn được Scorpio-XR, loại đạn chính xác cỡ nhỏ hơn nòng phát triển từ HVP, dùng để đánh mục tiêu mặt đất cố định lẫn di động. Theo BAE, Scorpio-XR có tầm bắn gấp đôi các loại đạn 155 mm hiện có mà hãng lấy làm mốc so sánh. Công ty chưa công bố tầm bắn cụ thể hay dữ liệu thử nghiệm độc lập.
Vũ khí vi sóng chưa phải lời giải trọn vẹn
“Còn điện là còn phòng thủ”, Jason Casciotti, phó chủ tịch phụ trách dòng sản phẩm hệ thống vũ khí của BAE, nói về HPM. Câu nói ấy có sức nặng khi nhìn sang chiến trường Ukraine. Rạng sáng 7/9/2025, Nga phóng hơn 800 UAV và mồi bay cùng 13 tên lửa vào Ukraine, đợt tập kích bằng drone lớn nhất tính tới thời điểm đó. Không quân Ukraine tuyên bố đã bắn hạ hoặc vô hiệu hóa 747 UAV. Nếu phần lớn số mục tiêu ấy phải xử lí bằng tên lửa, kho đạn nào cũng sớm cạn.
Ông Langer cũng cho biết HPM và MDACS không được thiết kế riêng để hoạt động cùng nhau, nhưng có thể bổ trợ nếu nhiệm vụ đòi hỏi. Trong một mạng phòng không nhiều lớp, HPM có thể xử lí những nhóm drone lọt vào vùng phủ vi sóng, MDACS dùng HVP đánh chặn mục tiêu trên không, còn tên lửa được giữ cho những mối đe dọa cần tầm bắn xa hơn. Ông Casciotti cho rằng mối đe dọa đang thay đổi nhanh hơn chu kì mua sắm truyền thống, nên BAE muốn dựa vào thiết kế đã kiểm chứng và chuỗi cung ứng vững để đưa công nghệ vào sử dụng sớm hơn.
Dù vậy, tầm tác chiến vẫn là hạn chế đáng kể. CRS lưu ý chùm vi sóng tỏa rộng hơn laser, nên năng lượng trên mỗi đơn vị diện tích giảm mạnh khi bay xa. Thiết bị điện tử được che chắn tốt có thể ít chịu tác động hơn. Thiết bị điện tử không được che chắn trong vùng chiếu, kể cả của phe mình hay dân sự, cũng có thể hỏng ngoài ý muốn, nên phải được bảo vệ hoặc đặt ngoài vùng phủ. Với HVP, các trục trặc kĩ thuật trong quá trình phát triển từng đội chi phí lên, và viên đạn vẫn cần cảm biến bên ngoài để bám cả mục tiêu lẫn chính nó.
Cả HPM và MDACS hiện vẫn là nguyên mẫu. “Quyết định cuối cùng về thử nghiệm và đánh giá thuộc về chính phủ”, Langer nói. Việc BAE giới thiệu hai hệ thống tại AUSA không đồng nghĩa Lục quân Mỹ đã quyết định đưa chúng vào biên chế. Với các bản HPM kéo theo hoặc gắn trên xe chiến đấu, khẩu hiệu còn điện là còn phòng thủ cũng đặt ra bài toán hậu cần. Ngoài chiến trường, máy phát và nhiên liệu phải được chở theo, ngụy trang và bảo vệ không khác gì một kho đạn.
