Nền kinh tế Mỹ biến dạng vì các gã khổng lồ đua nhau xây trung tâm dữ liệu AI

Lượng vốn đổ vào các dự án trung tâm dữ liệu AI (trí tuệ nhân tạo) đang ở mức đáng kinh ngạc. Tuần trước, Microsoft, Alphabet (công ty mẹ Google), Meta Platforms và Amazon đã báo cáo tổng chi tiêu vốn năm 2025 của họ sẽ vào khoảng 370 tỉ USD, và dự kiến ​​con số này sẽ tiếp tục tăng vào 2026. Microsoft là công ty chi tiêu lớn nhất trong quý 3/2025, với gần 35 tỉ USD vào các trung tâm dữ liệu và khoản đầu tư khác, tương đương 45% doanh thu.

Hiếm khi, nếu không muốn nói là chưa từng có, công nghệ nào lại ngốn nhiều tiền như AI trong thời gian ngắn như vậy. Những cảnh báo về bong bóng AI ngày càng rõ ràng hơn, nhưng dù có xảy ra cú sụp đổ hay không, cơn sốt này đã bắt đầu tái định hình nền kinh tế Mỹ. Nhà kinh tế học Jason Furman của Đại học Harvard (Mỹ) ước tính rằng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu và công nghệ xử lý phần mềm chiếm gần như toàn bộ tăng trưởng GDP của Mỹ nửa đầu năm 2025.

Cùng xem qua cách các trung tâm dữ liệu tác động đến ba lĩnh vực quan trọng ở Mỹ là thị trường chứng khoán, điện và việc làm.

Thị trường chứng khoán bùng nổ

Thị trường chứng khoán Mỹ bùng nổ thời gian qua, chủ yếu nhờ AI. Kể từ khi OpenAI phát hành chatbot ChatGPT vào tháng 11.2022, các cổ phiếu liên quan đến AI đã chiếm 75% mức tăng của S&P 500 và 80% phần tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp trong chỉ số này, theo Michael Cembalest - Chủ tịch phụ trách nghiên cứu thị trường và đầu tư tại hãng quản lý tài sản JPMorgan Asset Management.

S&P 500 là chỉ số chứng khoán quan trọng của Mỹ, đại diện cho 500 công ty đại chúng lớn nhất đang niêm yết trên các sàn giao dịch của Mỹ như NYSE (Sở giao dịch chứng khoán New York) và Nasdaq. Nó được xem là chỉ số đại diện tốt nhất cho toàn bộ nền kinh tế Mỹ vì bao gồm các công ty thuộc nhiều ngành nghề khác nhau như công nghệ, tài chính, y tế, năng lượng, tiêu dùng,...

Câu hỏi hiện tại là liệu sự tăng trưởng đó có bền vững hay không khi các hãng công nghệ tiếp tục chi mạnh tay cho cơ sở hạ tầng AI.

Đầu năm nay, các gã khổng lồ công nghệ chủ yếu tài trợ cho dự án AI bằng tiền mà họ có trong tay. Nhà báo tài chính Derek Thompson nhận định rằng 10 công ty đại chúng lớn nhất Mỹ đã khởi đầu năm 2025 với biên lợi nhuận dòng tiền tự do cao kỷ lục. Nói cách khác, hoạt động kinh doanh của họ có lợi nhuận cao đến mức có hàng tỉ USD để đầu tư vào GPU (bộ xử lý đồ họa) Nvidia và xây dựng trung tâm dữ liệu.

Xu hướng đó phần lớn vẫn tiếp tục cho đến năm 2025. Ví dụ, Alphabet tuần trước thông báo với các nhà đầu tư rằng chi tiêu vốn của họ trong năm nay sẽ lên tới 93 tỉ USD, tăng so với ước tính trước đó là 75 tỉ USD. Tuy nhiên, công ty mẹ Google cũng báo cáo thu nhập ròng là 34,9 tỉ USD trong quý 3/2025, tăng 33% so với mức 26,3 tỉ USD cùng kỳ năm ngoái. Nói cách khác, các hãng công nghệ lớn ở Thung lũng Silicon (Mỹ) đang vừa chi tiêu nhiều hơn vừa kiếm được nhiều tiền hơn.

Vậy có phải mọi thứ đều ổn? Không hẳn vậy. Một mặt, các gã khổng lồ công nghệ dường như đang sử dụng các thủ thuật kế toán để làm cho tình hình tài chính của họ trông tươi sáng hơn so với thực tế, theo tạp chí Wired. Một phần đáng kể đầu tư cho AI chảy vào Nvidia, công ty phát hành các phiên bản GPU mới khoảng hai năm một lần. Tuy nhiên, Microsoft và Alphabet lại ước tính tuổi thọ chip của họ là 6 năm. Nếu phải nâng cấp GPU sớm hơn để duy trì khả năng cạnh tranh, điều rất có thể sẽ xảy ra, thì chi phí đó sẽ làm giảm lợi nhuận và khiến hiệu quả kinh doanh tổng thể suy yếu.

Một số hãng công nghệ gần đây đã chi quá nhiều cho AI đến mức buộc phải tìm kiếm các nguồn tài trợ mới. Một ví dụ đáng chú ý là Meta Platforms, gần đây đã công bố một thỏa thuận trị giá 27 tỉ USD để phát triển một cụm trung tâm dữ liệu ở bang Louisiana (Mỹ). Dự án được triển khai thông qua một công ty mục đích đặc biệt (SPV), mô hình phổ biến giúp doanh nghiệp tránh ghi nợ trực tiếp trên bảng cân đối kế toán. Tuần trước, Meta Platforms còn huy động thêm 30 tỉ USD thông qua phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

Cơn khát điện

Một trung tâm dữ liệu duy nhất có thể chứa hàng chục nghìn GPU, cùng nhau thực hiện hàng nghìn tỉ phép tính trong quá trình huấn luyện AI. Sức mạnh điện toán khổng lồ đó tạo ra nhiệt lượng lớn và phần cứng cần được làm mát để tiếp tục hoạt động an toàn. Khi cuộc đua xây dựng cơ sở hạ tầng AI tăng tốc, điều đó đang gây áp lực lớn lên lưới điện của Mỹ.

Một phần của vấn đề là Mỹ không xây dựng đủ công suất lưới điện để hỗ trợ tất cả trung tâm dữ liệu đang mọc lên. “Rất có thể nhiều trung tâm dữ liệu sẽ được xây xong với đầy đủ thiết bị, nhưng không có đủ điện để vận hành vì thiếu nguồn nhiên liệu”, Zachary Krause, nhà phân tích năng lượng tại hãng East Daley Analytics từng nghiên cứu ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu, nhận xét.

Do nguồn cung không theo kịp nhu cầu, giá điện đang tăng cao, đặc biệt là ở các cộng đồng gần trung tâm dữ liệu. Trong nửa đầu năm 2025, các công ty điện lực Mỹ đã xin tăng giá gần 30 tỉ USD, theo tạp chí The New Yorker.

Năm ngoái, Mỹ đã triển khai 49 gigawatt cơ sở hạ tầng năng lượng tái tạo, theo Hiệp hội Năng lượng Sạch Mỹ. Trong khi đó, Trung Quốc đã bổ sung 429 gigawatt. Chính phủ Trung Quốc được cho đang cung cấp các khoản trợ cấp năng lượng hào phóng cho các hãng công nghệ trong nước như ByteDance và Alibaba để giúp họ giảm chi phí điện.

Trong bức thư gửi Nhà Trắng tuần trước, OpenAI cảnh báo rằng “giới hạn về khả năng sản xuất điện phục vụ cho phát triển AI đang đe dọa vị thế dẫn đầu toàn cầu của Mỹ trong lĩnh vực này”.

Sa thải quy mô lớn

Sự bùng nổ của trung tâm dữ liệu diễn ra trùng khớp với thị trường lao động đang suy yếu. Theo công ty xử lý bảng lương ADP, các nhà tuyển dụng tư nhân tại Mỹ chỉ bổ sung 42.000 nhân viên trong tháng 10, chủ yếu trong lĩnh vực giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, các hãng công nghệ lớn đã và đang cắt giảm nhân sự dù vẫn báo lãi kỷ lục. Tuần trước, Amazon đã công bố sẽ cắt giảm 14.000 vị trí và dự kiến ​​sẽ sớm có thêm nhiều đợt sa thải nữa. Trong khi đó, Microsoft đã sa thải khoảng 15.000 nhân viên trong hai đợt vào tháng 5 và tháng 7.

Dù có thể nhìn vào những xu hướng này và cho rằng AI đang dẫn đến tình trạng mất việc làm trên diện rộng, câu chuyện không đơn giản như vậy. Có một số bằng chứng cho thấy AI tạo sinh đang loại bỏ các vị trí cấp thấp trong một số ngành nhất định, chẳng hạn kỹ thuật phần mềm. Nhiều công ty cũng đang háo hức tìm cách tự động hóa các nhiệm vụ mà con người đang làm. Ví dụ, Amazon ước tính rằng có thể tránh được việc tuyển thêm 160.000 người tại Mỹ từ nay đến năm 2027 nhờ dựa vào robot, theo các tài liệu nội bộ mà tờ The New York Times đã xem qua.

Tuy nhiên, tác động lớn nhất hiện nay đến thị trường lao động không phải từ AI, mà là các trung tâm dữ liệu đang tiêu tốn phần lớn nguồn vốn đầu tư. Các công ty lớn và quỹ đầu tư chỉ có một lượng vốn hữu hạn mỗi năm. Họ đang dành phần lớn số tiền đó cho việc xây dựng các trung tâm dữ liệu. Hệ quả là ít tiền hơn chảy vào các lĩnh vực khác, chẳng hạn sản xuất – vốn đã mất 3.000 nhân viên ở Mỹ chỉ trong tháng 10, theo ADP.