Nga gắn UAV lên tiêm kích - sáng kiến đột phá hay ý tưởng bất khả thi?

UAV này do nhóm tình nguyện Project Archangel phát triển. Tuy nhiên, cách lắp đặt tạm bợ và nhiều yếu tố kỹ thuật chưa được giải quyết khiến giải pháp này gây nhiều nghi ngờ về tính ứng dụng thực tế.

Theo TWZ, Project Archangel là một nhóm tình nguyện tại Nga, được thành lập sau khi chiến tranh Nga - Ukraine leo thang, với mục tiêu phát triển số lượng lớn UAV, chủ yếu là loại điều khiển góc nhìn thứ nhất (FPV). Đây là loại drone đã được cả hai bên sử dụng rộng rãi trên chiến trường Ukraine cho nhiệm vụ tấn công mặt đất, trinh sát và gần đây là đánh chặn UAV đối phương.

Các nguồn phân tích quốc tế tiết lộ từ cuối năm 2023, Archangel có khả năng nhận được hỗ trợ tài chính từ Bộ Quốc phòng Nga nhằm khai thác năng lực sản xuất và công nghệ từ khu vực dân sự. Trong các tuyên bố trước đây, nhóm cho rằng mẫu UAV đánh chặn của họ có thể đạt tốc độ 35km/giờ và tầm bay 50km, dù chưa có bằng chứng kiểm chứng độc lập.

Cấu hình thử nghiệm và thách thức kỹ thuật

Trong video, UAV 4 cánh quạt được gắn vào cụm cảm biến thuộc hệ thống cảnh báo radar của MiG-29SMT bằng dây rút nhựa thương mại. Vị trí này vốn không được thiết kế để mang tải trọng bổ sung và có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống tự vệ máy bay.

Với cách lắp đặt hiện tại, UAV hoàn toàn không có cơ chế phóng từ trên không. Để một UAV có thể triển khai từ tiêm kích, cần trải qua các thử nghiệm khí động học, rung chấn và an toàn nghiêm ngặt, đồng thời phải thiết kế giá treo, hệ thống điện và dữ liệu phù hợp. UAV 4 cánh quạt, với kết cấu cánh quạt lộ thiên, khó có thể chịu được vận tốc và áp lực không khí của một chuyến bay tốc độ cao.

Khả năng cất cánh an toàn của tiêm kích khi mang UAV kiểu này cũng là một câu hỏi lớn, chưa kể đến nguy cơ rung động hoặc lực cản khí động ảnh hưởng đến hiệu suất bay và an toàn kết cấu.

Ngay cả khi giả định UAV có thể tách khỏi máy bay, vấn đề điều khiển trong nhiệm vụ đánh chặn trên không vẫn chưa được giải quyết. Đa số UAV FPV truy đuổi mục tiêu di động sử dụng điều khiển trực tiếp (man-in-the-loop), đòi hỏi người điều khiển quan sát hình ảnh truyền về và điều chỉnh đường bay theo thời gian thực, qua liên kết dữ liệu trong tầm nhìn thẳng.

Với tốc độ và độ cao của tiêm kích, việc duy trì liên lạc trực tiếp giữa người điều khiển và UAV là cực kỳ khó khăn. Nếu phi công tiêm kích tự điều khiển UAV, gánh nặng công việc sẽ vượt xa khả năng quản lý trong buồng lái một chỗ ngồi, đặc biệt khi mục tiêu là một phương tiện bay nhỏ, cơ động và có thể thay đổi hướng bất ngờ.

Archangel cho biết họ đang “tìm vị trí tối ưu để gắn UAV đánh chặn” và lựa chọn MiG-29 làm nền tảng thử nghiệm. Họ tuyên bố máy bay có thể đưa UAV “tới Kyiv hoặc Lviv” - điều khó thực hiện trên thực tế do các khu vực này được bảo vệ bởi mạng lưới phòng không dày đặc của Ukraine, khiến tiêm kích Nga khó tiếp cận.

Nhóm cũng tuyên bố đã “giải quyết vấn đề liên lạc” bằng cách huấn luyện đội ngũ điều khiển UAV trở thành phi công tiêm kích - một tuyên bố thiếu tính thực tiễn, vì quá trình huấn luyện phi công chiến đấu phức tạp và kéo dài nhiều năm, chưa kể chi phí vận hành cao.

Góc nhìn công nghệ quân sự

Ý tưởng triển khai UAV đánh chặn từ máy bay chiến đấu không phải mới. Ở Mỹ và NATO, nhiều chương trình “Air-Launched Effects” (ALEs) đang được phát triển, cho phép phóng UAV cỡ nhỏ hoặc đạn bay lảng vảng từ trên không để thực hiện nhiệm vụ trinh sát, chế áp điện tử hoặc tiêu diệt mục tiêu trên không và mặt đất. Các hệ thống này đòi hỏi thiết kế giá treo chuyên dụng, cơ chế phóng an toàn và tích hợp dữ liệu trực tiếp với hệ thống tác chiến của máy bay.

Tại Nga, công nghệ UAV đánh chặn vẫn trong giai đoạn sơ khai. Một số dự án tập trung vào các mẫu UAV tốc độ cao, trần bay lớn hơn FPV thông thường, nhằm chống lại UAV trinh sát và vũ khí tấn công tầm xa. Nếu tích hợp đúng chuẩn vào tiêm kích, loại UAV này có thể mở rộng đáng kể tầm hoạt động và linh hoạt trong cách tiếp cận mục tiêu. Tuy nhiên, phương án của Archangel trong video hiện chỉ mang tính thử nghiệm hình thức, chưa đạt các tiêu chuẩn về khí động học, an toàn và khả năng điều khiển.

Trong bối cảnh chiến trường Ukraine, khả năng Nga triển khai UAV đánh chặn phóng từ tiêm kích là rất thấp, do nguy cơ bị phòng không đối phương bắn hạ. Dù vậy, việc thử nghiệm cho thấy Moscow ngày càng quan tâm đến công nghệ “drone-on-drone” – UAV chống UAV – như một xu hướng mới trong phòng không hiện đại.

Nếu được nghiên cứu bài bản, UAV đánh chặn phóng từ tiêm kích hoặc máy bay ném bom có thể trở thành thành phần quan trọng của hệ thống phòng thủ trên không đa tầng, giúp tiêu diệt các mối đe dọa nhỏ, khó phát hiện mà radar truyền thống khó xử lý.

Trường hợp MiG-29 gắn UAV của Archangel phản ánh rõ xu hướng tìm kiếm các giải pháp sáng tạo trong chiến tranh công nghệ cao, nơi UAV đang đảm nhiệm cả vai trò tấn công lẫn phòng thủ. Tuy nhiên, để ý tưởng này trở thành năng lực tác chiến thực tế, cần trải qua một chu trình phát triển nghiêm ngặt, từ thiết kế, thử nghiệm đến tích hợp hoàn chỉnh.

Ở thời điểm hiện tại, giải pháp này mang tính trình diễn và quảng bá nhiều hơn là sẵn sàng cho chiến đấu, nhưng vẫn cho thấy chống UAV đã trở thành ưu tiên chiến lược của Nga và có thể là tiền đề cho những bước tiến công nghệ trong tương lai.