Nhà ở cho thuê, làm gì để trở thành trụ cột của quốc gia?Bài 2: Nhọc nhằn trong những "hộp diêm", mơ về nhà ở cho thuê

Nằm sâu trong các con ngõ nhỏ của làng Mai Động và khu tập thể Lĩnh Nam (phường Hoàng Mai, Hà Nội), những dãy nhà trọ san sát từ lâu đã trở thành "bến đỗ" của hàng nghìn lao động ngoại tỉnh. Thế nhưng, đằng sau chiếc phao cứu sinh về chỗ ở ấy lại là một thực tại đầy ngột ngạt và bất an.

Nhu cầu thuê nhà lớn, nhưng hiện phải sống với chung cư mi-ni

Quan sát của phóng viên tại khu vực này, thị trường nhà ở cho thuê hiện nay được chia thành hai phân khúc rõ rệt, nhưng đều bộc lộ những bất cập lớn về chất lượng sống:

Chung cư mini ở đây thường cao từ 5 - 7 tầng, diện tích 20 - 30m², giá thuê dao động từ 3,5 đến 5 triệu đồng/tháng (chưa kể điện nước giá kinh doanh). Dù gắn mác cao cấp hơn, nhưng phần lớn các căn hộ này nằm sâu trong ngõ hẹp, lối thoát nạn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ cao về an toàn phòng cháy chữa cháy.

Nhà trọ giá rẻ là những dãy nhà cấp 4 hoặc nhà tầng cũ được chia nhỏ thành các phòng chỉ vỏn vẹn 10m². Với mức giá từ 1,2 đến 1,8 triệu đồng/tháng, đây là lựa chọn duy nhất của những người có thu nhập thấp, dù phải đánh đổi bằng sự bí bách, ẩm thấp và thiếu thốn tiện nghi. Để hiểu thấu cái giá của sự mưu sinh, hãy bước qua những cánh cửa phòng trọ khép hờ, nơi cuộc sống của những người lao động nghèo hiện ra chân thực và trần trụi nhất.

Anh Nguyễn Văn Toàn (38 tuổi, thợ xây tự do, quê Hưng Yên): "Căn phòng này rộng chưa đầy 10m², ngày nắng thì như lò thiêu, ngày mưa thì ẩm mốc bốc lên nồng nặc. Tiền công bập bõm, mỗi tháng chắt bóp trả 1,5 triệu tiền nhà, 300 nghìn tiền điện nước là mất đứt một phần ba thu nhập. Nghĩ đến vợ con ở quê, mình đành tặc lưỡi chịu khổ, chỉ mong có chỗ ngả lưng sau ngày dài bốc vác”.

Cách đó không xa, trong một căn phòng ẩm tối tại khu tập thể Lĩnh Nam, chị Hoàng Thị Thơm đang lúi cúi chuẩn bị bữa tối bên chiếc bếp ga du lịch cũ kĩ. Chị Hoàng Thị Thơm (42 tuổi, lao động tự do, quê Thanh Hóa): "Ở đây sợ nhất là mùa hè và... tiền điện. Phòng không có điều hòa, trần tôn thấp lè tè, có hôm nóng quá không ngủ nổi phải ra hành lang ngồi hóng gió. Biết là chật chội, điều kiện vệ sinh chung phức tạp, nhưng thu nhập từ gánh hàng rong mỗi ngày được hơn trăm nghìn, không bám trụ ở đây thì biết đi đâu?".

Thực trạng tại Mai Động - Lĩnh Nam phản ánh một nghịch lí nhức nhối: Người lao động nghèo đang phải chi trả một tỉ lệ quá lớn so với thu nhập, để đổi lấy một không gian sống dưới mức chuẩn. Sự bùng nổ tự phát của các loại hình nhà trọ, chung cư mi ni tại các khu vực này đang đặt ra bài toán lớn cho các cơ quan quản lí về quy hoạch, kiểm soát giá cả và đảm bảo an toàn an sinh xã hội cho người nhập cư.

Bên trong căn phòng trọ 10m2 lụp xụp trên tầng 2 của chị Thơm chỉ vỏn vẹn chiếc giường nhỏ và vài cái tủ.

Nhu cầu nhà ở cho thuê tại Hà Nội đang có xu hướng tăng mạnh và được dự báo tiếp tục mở rộng trong những năm tới. Theo Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, mỗi năm, TP. Hà Nội thu hút hàng trăm nghìn sinh viên, lao động trẻ và người nhập cư đến học tập, làm việc và sinh sống. Đặc biệt, giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9 hàng năm luôn là thời điểm nhu cầu thuê nhà tăng mạnh khi sinh viên và phụ huynh bắt đầu tìm kiếm nơi ở cho năm học mới.

Theo UBND TP. Hà Nội, hiện các địa phương trên địa bàn đang triển khai giải phóng mặt bằng cho khoảng 1.428 dự án. Trong đó, có nhiều công trình trọng điểm là đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo, cùng một số dự án hạ tầng lớn khác.

Riêng những dự án trọng điểm này đã tác động trực tiếp tới hàng nghìn hộ dân. Xa hơn, giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội dự kiến thu hồi gần 24.824 ha đất để thực hiện hơn 3.100 dự án phát triển kinh tế - xã hội. Điều đó đồng nghĩa với việc nhu cầu nhà ở tạm cư và nhu cầu thuê nhà trong thời gian chờ tái định cư sẽ gia tăng.

"Hộp diêm" 10m², cả gia đình chen chúc nằm như cá hộp

Hàng ngày, người ta ước chừng có tới hàng nghìn công nhân tan ca từ Khu công nghiệp Sông Công. Những người công nhân trở về vạ vật ở những căn phòng trọ chỉ hơn rộng khoảng chục mét vuông. Đó không chỉ là nơi che mưa, che nắng mà còn là không gian sinh hoạt, nghỉ ngơi của cả gia đình, nơi những người lao động thu nhập thấp chắt chiu từng đồng với hy vọng sớm ổn định cuộc sống.

Những khu nhà trọ cấp 4 tập trung, tại Sông Công, Thái Nguyên do người dân tự xây dựng để cho người lao động thuê.

Khoảng 17h30, khi tiếng còi tan ca vang lên từ các nhà máy trong Khu công nghiệp Sông Công I và Sông Công II, dòng người nối nhau rời cổng nhà máy. Chỉ ít phút sau, những con ngõ nhỏ quanh khu công nghiệp lại nhộn nhịp xe máy, tiếng trẻ con gọi nhau, tiếng nồi niêu lách cách chuẩn bị bữa tối.

Dọc các tuyến đường dẫn vào khu công nghiệp là hàng trăm dãy nhà trọ san sát. Có khu mới xây khang trang, nhưng cũng không ít dãy phòng đã cũ, tường bong tróc, mái tôn bạc màu sau nhiều năm sử dụng. Điểm chung của chúng là luôn kín người thuê.

Đẩy cánh cửa căn phòng trọ rộng chừng 10-12m², chị N.T.H., công nhân một doanh nghiệp điện tử tại Khu công nghiệp Sông Công, mỉm cười với chúng tôi, rồi vội cắm nồi cơm điện chuẩn bị bữa tối.

Căn phòng chỉ đủ kê một chiếc giường đôi, một góc bếp nhỏ, vài túi quần áo và chiếc quạt điện. Trên tường, lớp sơn đã bong tróc từng mảng do thấm nước. Chiếc nồi cơm điện đặt ngay dưới ổ cắm điện, mọi sinh hoạt từ ăn uống, nghỉ ngơi đến cất giữ đồ đạc đều diễn ra trong cùng một không gian.

"Ngoài giờ làm thì hầu như chỉ ở trong phòng. Chỗ ở nhỏ, cả nhà chen chúc nhau nằm ngủ như cá hộp. Nhưng quen rồi, miễn là gần công ty để tiết kiệm tiền xăng và thời gian đi lại", chị H. chia sẻ.

Với mức thu nhập khoảng 8-10 triệu đồng mỗi tháng, sau khi trừ tiền thuê phòng, điện, nước và các khoản sinh hoạt, số tiền còn lại không nhiều. Vì vậy, những căn phòng nhỏ với giá thuê từ 1-1,5 triệu đồng/tháng vẫn là lựa chọn của phần lớn công nhân trẻ.

Ban ngày, căn phòng khá vắng vẻ. Nhưng khi tan ca, mọi sinh hoạt đều diễn ra trong diện tích chỉ vài mét vuông. Những ngày nắng nóng, hơi nóng từ mái tôn hắt xuống khiến căn phòng trở nên ngột ngạt, chiếc quạt chạy liên tục vẫn khó xua đi cái oi bức.

Không xa khu công nghiệp, trong một căn phòng rộng hơn đôi chút, bà L.T.T. đang trông cháu để con gái và con rể yên tâm đi làm ca.

Chiếc giường gần như chiếm hết diện tích căn phòng. Góc còn lại là nhà vệ sinh khép kín và vài vật dụng sinh hoạt thiết yếu. Đứa cháu nhỏ chơi ngay trên giường vì căn phòng không còn khoảng trống.

Bà T. cho biết gia đình thuê phòng đã nhiều năm. Dù điều kiện sinh hoạt còn hạn chế nhưng đây vẫn là giải pháp phù hợp với khả năng tài chính của các con.

"Mỗi tháng cũng phải cân đối đủ thứ chi phí. Chỉ mong sau này các con tích góp được ít vốn để mua được một căn nhà nhỏ, không phải ở trọ mãi", bà T. tâm sự.

Theo ghi nhận, nhiều khu trọ quanh Khu công nghiệp Sông Công không chỉ có công nhân độc thân mà còn có những gia đình trẻ đưa cả con nhỏ hoặc bố mẹ lên ở cùng để tiện chăm sóc. Không gian vốn đã chật hẹp càng trở nên chật hơn, nhưng tiếng cười của trẻ nhỏ hay mâm cơm quây quần sau giờ tan ca vẫn mang đến cảm giác ấm áp.

Những dãy phòng trọ bình dị đã góp phần giải quyết nhu cầu chỗ ở trước mắt cho hàng nghìn lao động đang làm việc tại các khu công nghiệp trên địa bàn. Tuy nhiên, phần lớn chỉ đáp ứng nhu cầu tối thiểu về nơi ở, trong khi điều kiện sinh hoạt, không gian vui chơi cho trẻ em hay các tiện ích cộng đồng còn nhiều hạn chế.

Mơ về nhà ở cho thuê

Chị N.T.H. tâm sự rằng điều khiến chị trăn trở nhất không phải là những ca làm kéo dài, mà là cảm giác chưa thực sự có một nơi để gắn bó lâu dài. “Ở trọ lâu rồi nên cũng quen với cảnh chật chội. Nhưng mỗi lần chuyển phòng hay nghe chủ nhà thông báo tăng tiền thuê là lại thấy lo. Vợ chồng tôi chỉ mong dành dụm được ít tiền để sau này có một căn nhà nhỏ, không cần rộng, miễn là ổn định để yên tâm làm việc và nuôi con”, chị H. chia sẻ.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, chị Nguyễn Thị Thiện, một công nhân tại Thái Nguyên cho biết: "Vợ chồng tôi đều là công nhân nên thu nhập chủ yếu dùng để trang trải tiền nhà, điện nước, ăn uống và chi phí học hành cho con. Sau khi chi tiêu xong thì chẳng còn dư bao nhiêu, vì vậy chuyện mua nhà lúc này thực sự rất khó. Điều chúng tôi cần nhất là một chỗ ở ổn định, an toàn, giá thuê phù hợp với thu nhập để yên tâm đi làm và nuôi con ăn học.

Nhiều công nhân như tôi không dám nghĩ đến việc mua nhà ở thành phố. Chỉ mong có những khu nhà cho thuê sạch sẽ, đầy đủ điều kiện sinh hoạt cơ bản và mức giá vừa sức với người lao động. Ở trọ nhiều năm, tôi hiểu rằng có một nơi ở ổn định quan trọng lắm. Khi không phải lo chuyển trọ liên tục hay tiền thuê tăng quá cao, mình mới có thể tập trung làm việc và chăm lo cho gia đình. Chúng tôi đi làm xa quê, chỉ mong có một chỗ ở lâu dài, gần nơi làm việc, để con cái có môi trường học tập ổn định và bố mẹ cũng yên tâm gắn bó với công việc."

"Ai cũng mong có một căn nhà của riêng mình, nhưng với thu nhập công nhân như chúng tôi thì việc mua nhà thương mại gần như ngoài khả năng. Tôi hy vọng sẽ có thêm nhiều dự án nhà ở xã hội với giá phù hợp, thủ tục thuận lợi để những người lao động làm việc nhiều năm như chúng tôi có cơ hội mua được một căn hộ nhỏ, ổn định cuộc sống và yên tâm nuôi dạy con cái" - chị Nguyễn Thị Thiện nói

Với nhiều công nhân, căn phòng trọ chỉ là nơi dừng chân sau mỗi ngày lao động vất vả. Điều họ mong muốn hơn cả vẫn là một chỗ ở ổn định, phù hợp với thu nhập để yên tâm gắn bó lâu dài với doanh nghiệp và địa phương.

Không phủ nhận Thái Nguyên là "thủ phủ" công nghiệp quan trọng của miền Bắc. Hệ thống các khu công nghiệp tỉnh Thái Nguyên đang giải quyết việc làm cho hơn 100.000 người lao động. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế và quy mô lao động, bài toán an sinh về chỗ ở cho lực lượng công nhân vẫn đang là một thách thức lớn, bộc lộ nhiều điểm nghẽn chưa được giải quyết triệt để.

Nhu cầu về nhà ở, đặc biệt là nhà ở giá rẻ, nhà ở xã hội và nhà lưu trú cho công nhân tại Thái Nguyên là vô cùng cấp thiết và chưa bao giờ hạ nhiệt. Đáng tiếc là phần lớn người lao động hiện nay vẫn chưa thể tiếp cận được với những chính sách an cư mơ ước. Ngoại trừ một số ít doanh nghiệp quy mô lớn như Tổ hợp Samsung Electronics Việt Nam - Thái Nguyên có hỗ trợ hệ thống ký túc xá nội khu cho một phần nhân viên. Còn lại, đại đa số các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp không có hạ tầng lưu trú cho người lao động.

Tại Thái Nguyên, rất ít nhà trọ cao tầng cho công nhân thuê. Một số khu trọ khang trang thế này cũng có giá rao động từ 2 đến 2,5 triệu đồng/phòng nên không nhiều công nhân có điều kiện thuê.

Hậu quả là áp lực đè nặng lên thị trường trọ dân sinh tự phát. Hàng vạn công nhân buộc phải bám trụ trong các khu nhà trọ chật hẹp, ẩm thấp, giá thuê biến động và thiếu hụt nghiêm trọng các tiện ích hạ tầng xã hội, không gian sinh hoạt chung hay môi trường sống an toàn, văn minh. Giấc mơ sở hữu một căn nhà gần nơi làm việc đối với họ vẫn còn rất xa vời.

Bức tranh nhà ở công nhân tại Thái Nguyên lúc này đang tồn tại sự đối lập rõ rệt: một bên là nhu cầu thực tế bùng nổ cùng các đợt khởi công quy mô lớn liên tục được hô hào trên giấy. Bên còn lại là thực trạng các dự án hoàn thành, nhưng vướng sai phạm pháp lý, chậm đưa dân về ở và không tạo được sức hút thực tế.

Khi ánh đèn trong các khu nhà trọ lần lượt sáng lên, những bữa cơm đạm bạc cũng bắt đầu. Phía sau những dây chuyền sản xuất hiện đại là cuộc sống giản dị của hàng nghìn người lao động đang từng ngày chắt chiu cho ước mơ an cư. Những căn phòng chỉ hơn chục mét vuông có thể nhỏ về diện tích, nhưng chứa đựng trong đó là cả hành trình mưu sinh và hy vọng về một tương lai ổn định hơn.

(Còn tiếp)

Nhà ở cho thuê, làm gì để trở thành trụ cột của quốc gia? (Bài 1)

Sửa Luật Nhà ở năm 2023: Hướng tới mục tiêu mọi người có chỗ ở