Nhóm 'Con ghét bố mẹ' - Bài 1: Lạc vào mê cung trận đồ, muôn kiểu con cái lên Facebook 'tố' bố mẹ

Một bầu không khí đậm đặc tiêu cực, bất mãn với bố mẹ

Để tìm hiểu bên trong nhóm kín “Con ghét bố mẹ”, chúng tôi sử dụng một tài khoản mạng xã hội với tư cách một người đang bất mãn, có mâu thuẫn với cha mẹ và gửi yêu cầu tham gia. Không lâu sau, tài khoản được chấp thuận. Từ phía bên ngoài, đó chỉ là một nhóm trên mạng xã hội nhưng khi bước vào, chúng tôi bắt gặp một không gian dày đặc những câu chuyện gia đình được kể bằng thứ ngôn ngữ bất bình, hằn học, khác hẳn những cuộc trò chuyện thông thường.

Những chuyện vốn được giữ sau cánh cửa nhà được đưa lên màn hình: Tin nhắn giữa cha mẹ và con cái, những cuộc cãi vã, chuyện điểm số, tiền bạc, học hành, những lời mắng, đòn roi, sự kiểm soát và cả những câu chữ cay nghiệt dành cho chính người sinh ra mình. Càng kéo màn hình xuống, chúng tôi càng nhận thấy một thứ không khí đặc quánh bởi oán trách: Có người kể bằng nước mắt, có người chửi thẳng, có người lạnh lùng nói rằng không muốn về nhà, cũng có người dùng những lời lẽ mà nếu được nói trực tiếp với bố mẹ, có lẽ cuộc đối thoại sẽ rất khó tiếp tục.

Lúc 10 giờ ngày 30/9, nhóm hiển thị 191.359 thành viên. Người trẻ có, người trưởng thành có, nam có, nữ có. Thậm chí, có những tài khoản tự nhận mình là bố mẹ. Họ không cùng hoàn cảnh, không cùng tuổi tác, cũng không cùng cách nhìn về gia đình, nhưng giữa hàng loạt bài đăng vẫn nổi lên một mẫu số chung: Rất nhiều người đang cố kể lại một điều họ cho rằng mình không thể nói được ở nhà.

Điều tra ở không gian này cũng đòi hỏi sự tỉnh táo. Những bài đăng trên mạng xã hội trước hết là lời kể một phía của người viết, không phải hồ sơ vụ việc đã được xác minh độc lập; một câu chuyện có thể chứa cả một quá trình dài, nhưng cũng có thể chỉ phản ánh một lát cắt của một cuộc xung đột. Vì vậy, thay vì vội kết luận ai đúng, ai sai, chúng tôi lần theo từng câu chuyện, đặt các lời kể cạnh nhau để nhìn xem phía sau chữ “ghét” thực sự có gì.

Một trong những cuộc tranh luận đầu tiên khiến chúng tôi dừng lại là câu chuyện của tài khoản Vũ Dy Mink. Người này kể mình làm bài kiểm tra 15 phút được 9 điểm, đứng đầu lớp và được giáo viên khen trong nhóm phụ huynh. Tuy nhiên khi về nhà, điều nhận được lại là câu hỏi: “Sao 1 điểm nữa đi đâu mất?”. Với Vũ Dy Mink 9 điểm vốn là thành tích, nhưng trong cách nhìn của bố mẹ, nó dường như vẫn là sự kém cỏi.

“Em thực sự không hiểu tiêu chuẩn mà bố mẹ em coi là giỏi nữa. Em học hết nổi rồi...”, Vũ Dy Mink viết. Một tài khoản tên EnergeticPersimmon4905 đáp lại bằng một câu ngắn nhưng đầy cay đắng: “1 điểm cất cho bố mẹ hỏi. Đủ điểm bố mẹ lại im im”. LivelyHummingbird3459 tiếp lời: “Cố gắng quá, ngoan quá nên bị xem là bình thường. Bây giờ mà học tệ, bị điểm 5 6 suốt cả...”.

Trong một bình luận khác, tài khoản ẩn danh 638 đặt câu hỏi: “Sao giống nội dung của bài báo nào đó dữ vậy?”. Những câu chuyện tưởng chỉ xoay quanh một con điểm. Nhưng khi nối lại, chúng tạo thành một cảm giác khác: đứa trẻ không chỉ sợ điểm thấp mà còn sợ cảm giác mọi cố gắng của mình sẽ không bao giờ đủ.

Cũng trong những cuộc trò chuyện đó, Tần Mặc Du viết: “Con hiểu ba mẹ có nỗi khổ riêng nhưng ba mẹ ép con quá chặt ạ, có thể bị trầm cảm luôn ấy chứ. Con sắp bị ba mẹ nhốt vào lồng sắt rồi ạ...”. Các tài khoản SweetTurkey3452 và AgileRaspberry999 tiếp tục tham gia cuộc trao đổi về áp lực, sự kiểm soát và cảm giác bị bố mẹ can thiệp quá sâu vào đời sống của con.

Những câu chữ ấy không cho phép chúng tôi kết luận về tình trạng sức khỏe tâm lí của người viết, nhưng cho thấy một điều có thể nhìn thấy trực tiếp trên màn hình: Cách một số thành viên mô tả gia đình bằng cảm giác bị dồn ép. Từ “ép”, “nhốt”, “kiểm soát” xuất hiện cùng những lời than rằng bản thân không còn khoảng trống để lựa chọn.

Lời mắng, đòn roi và sự im lặng cùng dồn đến một điểm

Nếu những câu chuyện về điểm số còn có thể được nhìn như một cuộc tranh luận về kỳ vọng, thì ở những bài đăng khác, ngôn ngữ trở nên nặng nề hơn nhiều. Tài khoản Ánh Dương viết: “Chẳng nhớ từ bao giờ mình dần hay bị đánh hơn, ngày nào cũng bị chửi bới, mỉa mai. Từng buồn, từng hận, từng biết lỗi nhưng giờ khi bị chửi mình chỉ biết im lặng cúi mặt xuống, ngày nào cũng khóc...”.

Bài viết còn nhắc đến “44” nghĩa là tự vẫn, đây là những suy nghĩ tự làm hại bản thân. Đây là nội dung do tài khoản tự đăng tải, không đủ để xác định ý định hay mức độ nguy hiểm thực tế của người viết. Tuy nhiên đáng chú ý hơn là phản ứng của những người xung quanh.

Tài khoản Thu Hương “nhảy vào” động viên: “Cố gắng lên bạn ơi, cuộc sống này còn nhiều điều thú vị đang chờ mình trước mắt lắm đừng vội có suy nghĩ 44 nữa hãy cố gắng chấp nhận hiện tại đi”. Tiếp đó, Tuân cũng nhắn: “Cố gắng lên, cố gắng sống tốt...”. Trong khi Chuppachip - 1142 bình thản đặt câu hỏi: “Chắc bố mẹ em phải làm gì em uất ức lắm”.

Ở đây, chữ “ghét” bắt đầu hiện ra với một sắc thái khác. Nó không còn đơn thuần là một câu nói trong lúc tức giận, mà có thể đi cùng những mô tả về sợ hãi, bất lực, im lặng và mong muốn thoát khỏi không gian gia đình.

Tiếp tục tìm đến một bài đăng khác, chúng tôi đọc những dòng của LivelyCaribou2577 kể về người con trai học lớp 10, được cho là mê game. Người con thường xuyên đeo khẩu trang trong khoảng 4 năm và gần như không để ai nhìn thấy mặt. Người mẹ cho biết mình gần như không còn giao tiếp với con trong hơn một năm. Không có đủ dữ liệu để nói game là nguyên nhân hay gia đình là nguyên nhân, nhưng hình ảnh một cậu bé thu mình sau chiếc khẩu trang, sống trong một không gian ngày càng riêng biệt, khiến câu chuyện trở nên ám ảnh.

Bình luận dưới bài đăng, tài khoản Hồng Hà cho rằng đôi khi không gian riêng tư trên mạng lại là nơi một người trẻ cảm thấy mình được tôn trọng và có thể nói ra điều không dám nói ở nhà. Nhận xét này không phải lời giải thích cho mọi trường hợp, nhưng nó mở ra một câu hỏi đáng chú ý: khi một đứa trẻ không còn tìm thấy cảm giác được lắng nghe trong gia đình, nó sẽ tìm đến đâu?

Trong những bài đăng tiếp theo, câu trả lời xuất hiện bằng nhiều hình thức khác nhau. Có người tìm đến nhóm để kể chuyện, có người tìm kiếm sự đồng cảm, có người tranh luận gay gắt, còn có người đơn giản chỉ muốn một lần được nói rằng cảm xúc của mình là có thật.

“Cô đang sai ở đâu?” - khi người lớn cũng bất lực

Điều khiến chúng tôi bất ngờ là nhóm không chỉ có những người tự nhận mình là con cái. Một tài khoản được cho là của một người mẹ viết một bài rất dài, mở đầu bằng lời cầu cứu: “Các cháu cho cô hỏi một việc.. Cô có cu cậu học lớp 8. Hai mẹ con đã lập kế hoạch về thời gian học chơi xem tivi hoặc điện thoại mà cu cậu hoàn toàn không nghe theo lời mẹ nói. Vẫn vi phạm bình thường”.

Người mẹ nói mình không muốn đánh con vì “nếu đánh con thì cô sẽ là người khóc trước”; cũng không muốn chửi mắng vì “cô cũng sẽ là người đau lòng trước”. Người mẹ kể con ham game, thích xem Độ Mixi, có kênh TikTok riêng và nhóm chat bạn bè, nhưng cô chưa từng vào xem nhóm bạn vì cho rằng con cũng có quyền riêng tư.

“Cô thực chỉ muốn hiểu các con. Nhưng để ngồi chuyện với các con để các con mở lòng mình thật sự cần rất nhiều thời gian. Cô làm việc tối ngày nói chuyện với con chỉ được trong bữa cơm nên các con cũng chưa kịp dũng cảm mở lòng với bố mẹ ấy đã hết giờ”, người mẹ viết.

Một tài khoản khác, V.V là giáo viên, thừa nhận những bất lực của chính mình. Người này kể khi áp lực cuộc sống đè nặng, đi làm về thấy con sai quấy thì đánh rất đau, rồi lại tự hỏi: “Tại sao học sinh nghe lời mình còn con mình thì không?”. Người con đầu sau đó dần tự lập, nhưng người con thứ hai từ khoảng 11 tuổi tiếp tục đối đầu với mẹ.

Cuối bài, V.V hỏi một câu ngắn: “Các cô bé cậu bé ở đây ơi, các con cho cô một lời khuyên với... Cô đang sai ở đâu?”. Câu hỏi ấy làm thay đổi phần nào cách chúng tôi nhìn nhóm. Bởi phía sau những lời chửi rủa và những cuộc đối đầu không chỉ có những đứa trẻ đang tức giận. Ở đó còn có những người lớn không biết phải bước qua khoảng cách với con bằng cách nào.

Tài khoản Huyen Trang Nguyen cho rằng không phải bố mẹ nào cũng biết cách xử lí tốt với con; đồng thời người lớn cũng đang chịu những áp lực riêng. Huyen Tran kể: “Khi còn nhỏ, tôi cũng nghĩ ước gì tôi không được sinh ra...”. Trong khi đó, HuyenVi NC kêu gọi mọi người bình tĩnh hơn, còn Nguyễn Mạnh Duy cho rằng sự oán trách thường bắt nguồn từ chính cách người lớn ứng xử với trẻ.

Ở chiều ngược lại, Nguyễn Bá Duy dùng những lời lẽ rất nặng nề với một bộ phận cha mẹ: “Cái tôi trên trời mà cái tư duy thì dưới địa ngục...”. Đó là một bình luận mang tính công kích, cho thấy cuộc tranh luận trong nhóm không phải lúc nào cũng đi theo hướng chia sẻ hay chữa lành. Và nhiều khi, sự giận dữ của người này lại châm thêm giận dữ cho người khác.

Tài khoản Muốn - ngủ8911 kể một câu chuyện khác: Người cha dừng việc học sau lớp 12 và cho rằng “con gái học thế được rồi”, trong khi người mẹ buộc người con phải đi làm sớm để hỗ trợ em trai đang học lớp 1. Những bình luận của MellowParrot9412, cucbguansj, Meomeo xấu xa và July Yue tiếp tục xoay quanh câu chuyện tiền bạc, học hành và cách cha mẹ đối xử với con.

Càng đi sâu, chúng tôi càng nhận thấy chữ “ghét” trong tên nhóm không thể được hiểu theo một nghĩa duy nhất. Với người này, đó có thể là sự tức giận sau một trận cãi vã; với người khác, nó là sự tích tụ của nhiều năm bị mắng, bị đánh, bị kiểm soát hoặc cảm thấy mình không được lắng nghe. Cũng có những người đang nói từ phía bố mẹ, cố tìm một cách khác để tiếp cận con.

Những gì chúng tôi ghi nhận trong nhóm cho thấy mật độ cao của các câu chuyện về xung đột gia đình, nhưng không thể từ đó suy ra rằng toàn bộ 191.359 thành viên đều có cùng hoàn cảnh hoặc mọi lời kể đều đúng như diễn biến được mô tả. “Ghét” đôi khi là một cảm xúc nhất thời, nhưng trong một số câu chuyện, nó xuất hiện cùng những mô tả về tổn thương kéo dài, sự im lặng và mong muốn rời khỏi gia đình. Điều đáng chú ý nhất không phải là việc những đứa trẻ đã dùng chữ “ghét”, mà là câu hỏi vì sao có những điều chúng chỉ tìm được nơi để nói sau khi bước ra khỏi cánh cửa gia đình.

(Còn tiếp)

Nhóm ‘Con ghét bố mẹ’ dậy sóng mạng xã hội: Bố mẹ phải làm gì?

Điều gì ẩn sau chữ 'ghét' của hội nhóm 'Con ghét bố mẹ'?