Nhóm 'Con ghét bố mẹ' -
Bài 2: Đạo hiếu và đối thoại giữa 2 thế hệ

“Không dùng gì của bố mẹ được không?”

Một trong những cuộc tranh luận khiến chúng tôi dừng lại, bắt đầu bằng một câu hỏi của Cát Tường: “Chào tất cả 76.781 thành viên nhóm – số lượng thành viên thời điểm đó. Xin lỗi vì vào nhóm mà miệng mình muốn chửi thề, mình muốn hỏi tất cả những bạn trẻ ghét bố mẹ một câu: Các bạn có thể ngừng sử dụng những gì của bố mẹ được không?”.

Nhưng câu hỏi về tiền bạc lập tức chạm vào một điểm rất nhạy cảm trong nhóm: Nếu cha mẹ đang nuôi dưỡng, chu cấp cho con, con có quyền phàn nàn về cách cha mẹ đối xử với mình hay không?

Tài khoản Meomeo Xấu Xa đáp lại: “Được thôi, tối nay tôi bỏ cơm luôn. Tưởng thèm được sinh ra lắm ấy mà cứ tỏ vẻ ban phát ân huệ”. Một câu trả lời ngắn nhưng lạnh lùng và vô cảm, cho thấy người viết không nhìn bữa cơm hay tiền bạc đơn thuần như sự chăm sóc, mà cảm nhận nó như một thứ được đem ra nhắc lại mỗi khi xảy ra bất đồng.

Cuộc tranh luận tiếp tục, July Yue viết: “Nếu pháp luật cho phép tuổi vị thành niên được lao động, thì tôi nghĩ, không ít đứa trẻ sẵn lòng...”. KaiChu0704, Nguyễn Bá Duy và Huyen Tran cũng hào hứng tham gia. Những lời đáp nối nhau, mỗi người đứng ở một điểm khác nhau của cán cân giữa phụ thuộc và tự chủ.

Điều đáng chú ý là cùng một hành động có thể được gọi bằng hai cái tên. Cha mẹ có thể nghĩ mình đang “lo cho con”, trong khi người con cảm nhận đó là “kiểm soát”. Cha mẹ nhắc đến tiền ăn, tiền học như một bằng chứng của sự hi sinh, trong khi người con lại cho thành "món nợ phải trả" (?).

Từ bữa cơm, tiền học hay chiếc điện thoại, cuộc tranh luận nhanh chóng chuyển thành câu hỏi lớn hơn: Cha mẹ nuôi con thì con phải trả lại bằng điều gì? Và sự biết ơn có đồng nghĩa với việc con phải chấp nhận mọi cách ứng xử của cha mẹ?

Tài khoản Hanna Yuuri phản ứng rất mạnh: “Bố mẹ có khùng có điên vẫn là người đẻ ra mình. Xưa nay chỉ có chuyện bố mẹ từ bỏ con cái, chứ không có đứa con nào ruồng bỏ hay lựa chọn nơi mình sinh ra... Nên nhớ chữ hiếu luôn đứng đầu, vì không có hiếu, nhân không gốc rễ làm đạo... Thiết nghĩ nên dẹp cái group này hoặc đổi tên! Chướng!”.

Tiếp mạch tranh cãi, tài khoản Dương Trần Anh Quang thậm chí rất nặng nề: “Nhóm toàn lũ rác rưởi, cặn bã xã hội, lũ bất hiếu”. Những lời lẽ ấy không còn là tranh luận về một hành vi cụ thể mà chuyển thành sự phán xét cả một nhóm người.

Ở chiều ngược lại, Muốnngủ8911, Chuppachip1142, SweetTurkey3452, Nguyễn Mạnh Duy và Hồng Hà tiếp tục tham gia trao đổi. Có người cho rằng cha mẹ không thể dùng công nuôi dưỡng để phủ nhận cảm xúc của con. Có người lại nhấn mạnh rằng không nên đánh đồng mọi gia đình chỉ từ những lời kể trên mạng.

Càng đọc, chúng tôi càng nhận cuộc tranh luận là sự đối lập giữa các bên về cách định nghĩa tình thân. Một bên nói “tao nuôi mày”, một bên lại muốn nói “con không phải món nợ của bố mẹ”. Và khi tình cảm gia đình bắt đầu được quy đổi bằng những khoản tiền, bữa cơm, học phí hay những thứ vật chất đã được cho - nhận, khoảng cách giữa hai thế hệ dường như càng khó lấp.

“Ngày xưa khổ hơn” - một bên kể công, một bên kể vết thương

Cuộc tranh luận tiếp tục trở về câu chuyện “ngày xưa” từ lời của các bậc làm cha, làm mẹ. Điều đó xuất phát từ quan niệm rằng thế hệ trước từng sống khổ hơn, bị cha mẹ nghiêm khắc hơn nhưng vẫn trưởng thành; vì vậy, người trẻ hôm nay không nên than phiền quá nhiều.

Tài khoản Sao Thang May chửi mắng: “Nhóm mất dạy vô ơn. Bố mẹ có như nào vẫn là bố mẹ cho chúng mày sống. Chúng mày có con xem, lũ mất dạy”. Còn Tài khoản Bộ trưởng 8968 thì hạ giọng xuống một nấc: “Sao tôi thấy trẻ con bây giờ lớn lên sướng quá hóa rồ... Ngày xưa nhà tôi cũng hoàn cảnh, cũng khắc nghiệt lắm. Các cháu thời nay hơi tí thì thế này thế nọ... Nhưng tinh thần mình chắc thép tự đứng lên đôi chân. Các cháu sống sung sướng không biết đường sướng...”.

Tuy nhiên, một trải nghiệm được chịu đựng trong quá khứ không nhất thiết được thế hệ sau nhìn nhận theo cùng cách. Tài khoản Hoàng Bá Khí đáp lại: “Mày khổ thì không cho người khác sướng à, bản thân mình ăn cục cũng xúi người khác cũng nên ăn giống mình à”. Câu trả lời đầy gai góc ấy cho thấy điểm va chạm: người trẻ không muốn biến những đau khổ của thế hệ trước thành tiêu chuẩn bắt buộc cho mình.

Các tài khoản AgileRaspberry999, MellowParrot9412, cucbguansj và Vũ Dy Mink cũng tham gia các cuộc trao đổi sôi nổi. Những cái tên từng xuất hiện trong các câu chuyện về điểm số, áp lực và sự kiểm soát tiếp tục trở lại khi cuộc tranh luận được đẩy sang một câu hỏi rộng hơn: Liệu một cách nuôi dạy từng được xem là bình thường trong quá khứ có còn phù hợp với những đứa trẻ hôm nay?

Một bên nói về “ngày xưa”; bên kia nói về “bây giờ”. Một bên coi sự nghiêm khắc là cách giúp con trưởng thành; bên kia có thể nhìn cùng hành vi ấy như sự kiểm soát. Một bên nhấn mạnh công lao của cha mẹ; bên kia đặt câu hỏi liệu công lao ấy có thể trở thành quyền quyết định thay cho cuộc đời của con.

Những khác biệt đó không đồng nghĩa mọi cha mẹ nghiêm khắc đều sai, cũng không có nghĩa mọi lời phàn nàn của con cái đều phản ánh đầy đủ sự việc. Nhưng khi cùng một hành vi được hai phía gọi bằng hai cái tên trái ngược, cuộc đối thoại rất dễ chuyển thành tranh cãi về đúng - sai thay vì tìm hiểu điều gì thực sự đang xảy ra.

Điều chúng tôi nhận thấy rõ hơn sau khi theo dõi những cuộc tranh luận này là: nhiều người không tranh luận về một sự việc cụ thể nữa. Họ đang tranh luận về cả một cách sống. “Ngày xưa tôi cũng bị như vậy” được đặt đối diện với “tại sao tôi phải chịu giống thế?”. “Bố mẹ đã hi sinh cả đời” được đặt đối diện với “con cũng có những tổn thương của mình”. “Phải biết ơn” đối diện với “con cần được tôn trọng”.

Khoảng cách ấy khiến một câu nói rất bình thường trong gia đình có thể trở thành mồi lửa trên mạng xã hội. Và càng nhiều người tham gia, câu chuyện càng dễ rời khỏi hoàn cảnh cụ thể của một gia đình để biến thành cuộc chiến giữa hai thế hệ.

Tranh luận xung quanh chữ "ghét"

Điều đáng chú ý là không phải tất cả thành viên trong nhóm đều muốn đẩy chữ “ghét” đến tận cùng. Sau những bình luận gay gắt, vẫn có người cố kéo câu chuyện trở lại với sự phân biệt giữa bất mãn và thù hằn.

Tài khoản Nguyễn Mạnh Duy viết: “Tôi thấy chuyện gia đình bất hạnh, bố mẹ tệ bạc, ghét cũng là chuyện bình thường bản năng của con người. Nhưng đừng vì vậy mà cổ xúy cho việc ghét cha mẹ khi họ làm nghịch ý mình một số chuyện... Chuyện nào ra chuyện đó, nhà ai nấy hiểu, đừng đánh đồng lôi kéo nhau...”.

Đây là một trong những bình luận hiếm hoi cố đặt ra ranh giới: một người có thể bất mãn với cha mẹ, nhưng không phải bất mãn nào cũng đồng nghĩa với việc phải ghét bỏ hoặc phủ nhận toàn bộ mối quan hệ.

Trong khi đó, tài khoản Hồng Hà lại nhìn nhóm từ một góc khác: “Hạnh phúc thì đừng vô đây, nhiều người vô đây là để được chia sẻ, được tôn trọng...”. Với người này, điều quan trọng nhất của nhóm có thể không nằm ở chữ “ghét”, mà ở nhu cầu được nói ra những điều mà người viết cảm thấy mình không thể nói ở nhà.

Tài khoản Huyen Trang Nguyen cũng viết: “Nhóm này lập lên cô thấy tốt để các con được giãi bày tâm sự. Nhưng các con đừng ghét bố mẹ nhé...”. Tiếp đó, HuyenVi NC và Thu Hương kêu gọi mọi người bình tĩnh, tránh biến những cuộc tranh luận về gia đình thành những lời công kích lẫn nhau.

Những lời kêu gọi ấy tạo ra một lớp âm thanh khác giữa những câu chữ cay nghiệt. Nó cho thấy ngay trong nhóm mang tên “Con ghét bố mẹ” vẫn tồn tại những người không đồng tình với việc biến sự tổn thương thành lời kêu gọi thù ghét.

Nhưng cũng chính ở đây, chúng tôi bắt gặp một nghịch lí. Một người trẻ vào nhóm vì muốn được chia sẻ có thể nhận được sự đồng cảm; nhưng cũng có thể gặp những người hoàn toàn xa lạ đang phán xét cha mẹ mình, cổ vũ việc cắt đứt quan hệ hoặc đẩy cuộc tranh luận đi xa hơn.

Và một người lớn bước vào nhóm với ý định “dạy” trẻ có thể ngay lập tức bị phản ứng bằng những lời lẽ gay gắt. Từ đó, không gian vốn được tìm đến để nói chuyện lại có nguy cơ trở thành nơi hai phía tiếp tục nói mà không nghe nhau.

Nhìn từ bên ngoài, đây có thể chỉ là những cuộc tranh luận trên Facebook. Nhưng nhìn sâu hơn, chúng tôi thấy mỗi cuộc tranh luận đều mang theo một câu hỏi chưa được giải quyết trong đời sống thực: Cha mẹ có quyền đến đâu đối với con ? Con cái có nghĩa vụ đến đâu với cha mẹ? Sự hi sinh có phải là một khoản nợ ? Chữ hiếu có thể được dùng để yêu cầu con cái chấp nhận mọi điều hay không?

(Còn tiếp)