Nỗi khổ của doanh nghiệp phải làm con tin giữa Mỹ và Trung Quốc

Động thái dừng bước đột ngột này phản ánh sự leo thang căng thẳng tột độ trong mối quan hệ địa chính trị giữa Washington và Bắc Kinh, đồng thời cho thấy sức nặng từ các chính sách ưu tiên sử dụng phần cứng nội địa của chính phủ quốc gia tỉ dân. Đứng giữa hai làn đạn pháp lý, gã khổng lồ công nghệ nước Mỹ đã đi đến một quyết định mang tính bước ngoặt. Họ tiến hành đánh giá lại toàn bộ rủi ro và nhanh chóng phân bổ lại năng lực gia công đắt đỏ tại xưởng đúc TSMC.

Thay vì tiếp tục đổ nguồn lực vào việc sản xuất H200, Nvidia dồn toàn lực cho thế hệ phần cứng Vera Rubin mang tính đột phá. Sự chuyển hướng chiến lược này xuất phát từ nhận thức rằng tập đoàn không thể mãi mắc kẹt trong khoảng xám pháp lý giữa hai siêu cường và bắt buộc phải tập trung vào các dòng sản phẩm sở hữu triển vọng thương mại rõ ràng hơn, đặc biệt khi cơn khát chip xử lý thuật toán tiên tiến trên toàn cầu vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Quyết định chớp nhoáng và mồi lửa từ đại dương

Hành trình tiến vào thị trường châu Á của dòng chip H200 là một chuỗi những biến động khó lường. Vào ngày 8.12 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát đi tín hiệu xanh khi tuyên bố Washington sẽ nới lỏng các quy định, cho phép xuất khẩu phần cứng H200 sang quốc gia châu Á này nhằm phục vụ các mục đích dân sự. Những thông tin rò rỉ ngay sau đó tiết lộ một lực cầu khổng lồ, khi các tập đoàn internet hàng đầu như Alibaba, Tencent và ByteDance đã sẵn sàng rót vốn để thâu tóm khoảng 400.000 đơn vị xử lý.

Tình hình bất ngờ đảo chiều chóng vánh vào giữa tháng 1. Mặc dù Tổng thống Trump đã chính thức phê duyệt việc xuất khẩu giới hạn, cơ quan hải quan nước sở tại lại giội một gáo nước lạnh vào tham vọng của Nvidia khi thông báo từ chối cấp phép nhập cảnh cho các lô hàng này. Đến cuối tháng 1, Bắc Kinh đưa ra những điều chỉnh tinh tế trong thông điệp quản lý. Họ tuyên bố các doanh nghiệp trong nước vẫn có quyền tự do mua sắm H200, nhưng phải ưu tiên cân nhắc các giải pháp vi mạch nội địa trước tiên. Hệ quả của chuỗi chính sách bảo hộ này là một con số không tròn trĩnh: cho đến thời điểm hiện tại, các quan chức Mỹ xác nhận chưa có bất kỳ một con chip H200 nào được bàn giao thành công cho khách hàng tại thị trường này.

Sự khước từ quyết liệt từ phía cơ quan hải quan không xuất phát từ các rào cản kỹ thuật thông thường. Giới quan sát và các nhà bình luận uy tín chỉ ra nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ một sự cố hàng hải diễn ra vào ngày 20.12 năm ngoái. Lực lượng chấp pháp của Mỹ đã tiến hành chặn đứng một tàu chở dầu khổng lồ mang theo 1,8 triệu thùng dầu thô từ Venezuela đang trên đường di chuyển về châu Á.

Một nhà phân tích bình luận rằng vụ đánh chặn diễn ra ngay trên vùng biển quốc tế, với sự xuất hiện của các nhân viên vũ trang tràn lên boong tàu để ép chuyển hướng. Con tàu này treo cờ Panama, do một đơn vị tại Hong Kong điều hành và quyền sở hữu lô hàng thuộc về một tập đoàn hóa dầu lớn. Giới phân tích đánh giá hành động đánh chặn này mang nặng tính biểu dương lực lượng và phô diễn sức mạnh thực thi pháp luật của Washington hơn là nhắm vào giá trị kinh tế của khối lượng dầu mỏ.

Sự kiện trên đại dương đã tạo ra một dư chấn mạnh mẽ lên các quyết sách công nghệ. Khối lượng dầu thô bị tịch thu có thể trị giá hơn 1 tỉ USD theo giá thị trường, nhưng các đơn hàng H200 của Nvidia mang lại giá trị lớn gấp mười lần con số đó. Giới chức quản lý hiểu rõ khát khao bán hàng của gã khổng lồ bán dẫn Mỹ, và họ đã sử dụng chính lệnh cấm nhập khẩu phần cứng này như một công cụ gây áp lực ngược lại.

Việc tịch thu dầu mỏ được xem là cách Washington thị uy sức mạnh với thế giới, và sự đáp trả bằng cách đóng sập cánh cửa thị trường với Nvidia là lời khẳng định về việc Bắc Kinh đã thay đổi vị thế trên bàn cờ địa chính trị, tự tin nắm trong tay những quân bài chiến lược quan trọng như công nghệ vi mạch nội địa và chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu.

Xoay trục chiến lược và tham vọng tự chủ silicon

Trước khi sự cố tàu dầu xảy ra, truyền thông và giới chuyên gia công nghệ tại khu vực từng thể hiện sự hân hoan trước viễn cảnh phần cứng H200 tiến vào thị trường nội địa. Tầm nhìn chiến lược khi đó là sử dụng sức mạnh tính toán vượt trội của H200 để gánh vác khâu huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn và phức tạp như DeepSeek.

Các dòng vi mạch nội địa sẽ được tối ưu hóa và phân công xử lý ở khâu suy luận, tức là giai đoạn các mô hình AI đã được huấn luyện hoàn chỉnh thực hiện nhiệm vụ trả lời truy vấn của người dùng hoặc xử lý các tác vụ thời gian thực. Một học giả cấp cao từ Đại học Nhân dân từng đánh giá động thái cấp phép xuất khẩu của Tổng thống Trump là cơ hội vàng để ngành công nghiệp AI trong nước bứt tốc.

Ngay sau sự kiện đánh chặn tàu chở dầu, luồng quan điểm này đã chuyển hướng một cách gay gắt. Các học giả bắt đầu nhận định rằng sự phụ thuộc vào H200 là không cần thiết, bởi các nhà sản xuất chip nội địa đang gấp rút hoàn thiện những giải pháp thay thế đủ sức cạnh tranh và sẵn sàng tung ra thị trường trong thời gian ngắn. Một báo cáo nghiên cứu học thuật được công bố cùng thời điểm cũng chỉ ra rằng quyết định phê duyệt xuất khẩu của Washington thực chất là một nước cờ nhằm bảo vệ sự thống trị tuyệt đối của Nvidia trên bản đồ phần cứng AI toàn cầu, thay vì là một dấu hiệu nới lỏng các gông cùm công nghệ.

Việc khước từ phần cứng của Nvidia đã tạo ra một khoảng trống thị trường khổng lồ, mở đường cho sự trỗi dậy mạnh mẽ của các giải pháp nội địa, tiêu biểu là dòng chip Ascend của Huawei Technologies. Một cây bút bình luận uy tín phân tích rằng lệnh cấm nhập khẩu H200 phản ánh một cuộc cạnh tranh công nghệ quy mô lớn và khốc liệt. Chiến lược của Washington là liên tục cung cấp các công nghệ tiên tiến để bóp nghẹt sự phát triển của các đối thủ cạnh tranh nội địa và duy trì thị phần.

Đáp lại, chiến lược phòng ngự của Bắc Kinh là sẵn sàng gánh chịu những tổn thất và khó khăn trong ngắn hạn để dồn toàn lực tăng tốc phát triển các công nghệ lõi. Việc chấp nhận cơn đau tạm thời này nhằm đảm bảo mục tiêu tối thượng: nắm giữ quyền kiểm soát tuyệt đối đối với tương lai công nghệ của chính quốc gia mình. Các hệ thống máy chủ hiện tại đã bắt đầu ứng dụng rộng rãi các sản phẩm như Ascend 910B của Huawei, Siyuan 590 của Cambricon và BR100 của Biren Technology cho cả hai giai đoạn huấn luyện và suy luận trí tuệ nhân tạo. Lộ trình phát triển silicon của Huawei cũng được vạch ra vô cùng tham vọng với thế hệ Ascend 950PR dự kiến ra mắt vào năm 2026, tiếp nối bằng Ascend 960 vào năm 2027 và Ascend 970 vào năm 2028.

Cuộc chiến bộ nhớ băng thông cao và những bóng đen tình báo

Điểm tạo nên khoảng cách hiệu năng thực sự giữa dòng chip Hopper của Nvidia và các giải pháp nội địa đến từ Trung Quốc nằm ở thành phần cốt lõi mang tên bộ nhớ băng thông cao (HBM). Đây là một chuẩn bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động (DRAM) vô cùng phức tạp, hiện đang được sản xuất chủ yếu bởi tập đoàn SK Hynix của Hàn Quốc.

Giống như việc thiếu hụt DRAM trên máy tính cá nhân sẽ gây ra tình trạng giật lag hoặc đóng băng hệ thống, việc thiếu hụt băng thông bộ nhớ sẽ bóp nghẹt hoàn toàn tốc độ xử lý của các hệ thống máy chủ AI. Các kiến trúc vi xử lý của Nvidia đều phụ thuộc mạng sống vào công nghệ này. Dòng Hopper sử dụng chuẩn HBM3 và HBM3e nâng cấp, dòng Blackwell dùng HBM3e, trong khi kiến trúc Vera Rubin thế hệ tiếp theo được kỳ vọng sẽ tích hợp chuẩn HBM4. Băng thông của những con chip nhớ này càng lớn, khối lượng dữ liệu khổng lồ luân chuyển giữa các bộ xử lý trong quá trình huấn luyện AI càng nhanh chóng và mượt mà.

SK Hynix đã khởi động dây chuyền sản xuất hàng loạt HBM3 từ tháng 6 năm 2022 để phục vụ riêng cho các bộ vi xử lý đồ họa H100. Nhận thức được tầm quan trọng mang tính sinh tử của linh kiện này, chính quyền Washington đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu các dòng chip HBM cũng như các thiết bị sản xuất liên quan từ Hàn Quốc sang thị trường Trung Quốc vào tháng 12.2024.

Đứng trước rào cản cấm vận khắc nghiệt, Huawei bất ngờ tạo ra một cơn chấn động vào tháng 9 năm ngoái khi tuyên bố đã tự phát triển thành công hai chuẩn chip HBM nội địa mang tên HiBL 1.0 và HiZQ 2.0. Chuẩn HiBL 1.0 được ấn định sẽ trở thành trái tim lưu trữ cho vi xử lý Ascend 950PR ra mắt vào đầu năm 2026.

Tốc độ tiến hóa thần tốc của Huawei và đối tác cung ứng ChangXin Memory Technologies (CXMT) trong lĩnh vực sản xuất HBM đã tạo ra một sự kinh ngạc lớn trong toàn ngành công nghiệp. Mọi sự chú ý nhanh chóng chuyển hướng sang các cơ quan thực thi pháp luật tại Hàn Quốc, nơi liên tục ghi nhận các vụ bắt giữ cựu nhân viên của các tập đoàn bán dẫn vì tội danh đánh cắp bí mật thương mại. Các bản án cáo buộc những cá nhân này đã bí mật tuồn các công nghệ sản xuất vi mạch tiên tiến cho các công ty đối thủ tại nước láng giềng.

Vào tháng 4.2024, một công dân ngoại quốc từng có một thập kỷ làm việc tại SK Hynix đã bị cảnh sát tóm gọn ngay tại sân bay Hàn Quốc. Nhà chức trách cáo buộc cá nhân này đã lén lút in ấn tới 3.000 trang tài liệu mật của công ty để chuyển giao cho Huawei. Một tháng sau đó, một cựu nhân viên khác của SK Hynix tiếp tục vướng vòng lao lý với cáo buộc sao chép trái phép hơn 11.000 tài liệu nhạy cảm tại văn phòng chi nhánh, sau đó sử dụng lượng dữ liệu này để làm hồ sơ xin việc tại chính Huawei.

Làn sóng truy quét tiếp tục leo thang vào tháng 12 khi các công tố viên đệ đơn khởi tố 10 cá nhân mang hàm ý tình nghi làm rò rỉ công nghệ HBM độc quyền của Samsung sang cho CXMT. Đỉnh điểm của chiến dịch bảo vệ tài sản trí tuệ diễn ra vào giữa tháng 1 năm nay, khi cơ quan cảnh sát Hàn Quốc công bố đã tiến hành bắt giữ 378 nghi phạm liên quan đến một mạng lưới đánh cắp công nghệ HBM quy mô lớn. Số liệu thống kê từ giới chức an ninh xác nhận hơn một nửa số vụ rò rỉ công nghệ xuyên quốc gia trong năm qua đều có đường dây liên kết trực tiếp đến khu vực châu Á.