NSND Mỹ Uyên: Nghị quyết 80 là điểm tựa cho hành trình sáng tạo của nghệ sĩ
Từ thực tiễn sân khấu xã hội hóa, NSND Mỹ Uyên nói về Nghị quyết 80 như nền tảng để nghệ sĩ vững tin đi đường dài.
Nghị quyết 80-NQ/TW (Nghị quyết 80) về phát triển văn hóa Việt Nam được Bộ Chính trị ban hành trong thời điểm có ý nghĩa quan trọng, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đặt lại vai trò của văn hóa trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Nghị quyết xác lập quan điểm và định hướng phát triển văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tái khẳng định vai trò trung tâm của văn hóa và con người, đồng thời xác lập văn hóa như một nguồn lực nội sinh và một động lực tăng trưởng của phát triển bền vững.
Việc ban hành Nghị quyết 80 ngay trước thềm Đại hội Đảng lần thứ 14 thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, một trụ cột điều tiết và dẫn dắt phát triển. Trong cách tiếp cận đó, văn hóa không chỉ được nhìn như lĩnh vực cần bảo tồn hay quản lý, mà được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với sáng tạo, thị trường và đời sống xã hội.
Tại TP.HCM, nơi đời sống nghệ thuật luôn vận động mạnh mẽ trong môi trường đô thị, giới nghệ sĩ tiếp cận Nghị quyết 80 chủ yếu từ trải nghiệm làm nghề. Thay vì diễn giải chính sách, họ quan tâm nhiều hơn đến những tác động cụ thể: không gian sáng tạo có rộng hơn hay không, cơ chế đầu tư có thông thoáng hơn hay không, và người làm nghề có thêm niềm tin để gắn bó dài hạn với con đường sáng tạo hay không.
Trong dòng chảy đó, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trò chuyện với NSND Đặng Thụy Mỹ Uyên, Giám đốc Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ TP.HCM. Với tư cách một nghệ sĩ gắn bó lâu năm với sân khấu, đồng thời là người trực tiếp điều hành mô hình sân khấu xã hội hóa, chị chia sẻ cách người làm nghề nhìn nhận và soi chiếu Nghị quyết 80 từ chính đời sống sáng tạo và quản lý hằng ngày.
- Phóng viên: Khi Nghị quyết 80-NQ/TW được ban hành, điều gì khiến chị cảm nhận rõ nhất về sự thay đổi trong cách nhìn đối với văn hóa nghệ thuật?
- NSND Đặng Thụy Mỹ Uyên: Điều tôi cảm nhận rõ nhất là sự tích cực, nhưng sâu hơn là cảm giác được tin tưởng. Nghị quyết cho thấy văn hóa nghệ thuật không còn được nhìn như một lĩnh vực đứng bên lề, mà là một lĩnh vực cần phát triển, cần đầu tư và đi đường dài. Với người làm nghề, cảm giác đó rất quan trọng, bởi nó cho thấy mình đang được đặt đúng vị trí trong dòng chảy phát triển chung, chứ không phải tự xoay xở đơn lẻ như trước.
- Ở góc nhìn người làm nghề lâu năm, chị thấy Nghị quyết 80 mở thêm điều kiện gì cho quá trình xã hội hóa nghệ thuật?
- Khi không gian được mở ra, người làm nghệ thuật không chỉ bớt bị bó buộc, mà quan trọng hơn là có thể nghĩ xa hơn cho con đường sáng tạo của mình. Trước đây, nhiều nghệ sĩ vẫn mang tâm lý vừa làm vừa dè dặt, bởi thiếu điểm tựa rõ ràng. Khi vai trò của xã hội hóa được nhìn nhận tích cực hơn, người làm nghề có thể dám đầu tư cho những dự án có giá trị nghệ thuật dài hạn, chứ không chỉ chọn những phương án an toàn, ngắn hơi.
- Với các dự án hợp tác quốc tế, nghị quyết này tạo ra thay đổi gì khiến người làm nghề cảm thấy yên tâm hơn?
- Điều quan trọng nhất với người làm nghề là cảm giác không còn phải chờ đợi. Trước đây, trong nhiều dự án hợp tác, nhà đầu tư và nghệ sĩ phải chờ quyền quyết định, chờ xét duyệt qua nhiều tầng nấc. Khi Nghị quyết 80 xác lập rõ thẩm quyền và mạch vận hành, quá trình đó trở nên mạch lạc hơn. Điều này không chỉ giúp nhanh hơn, mà còn tạo cho người làm nghề cảm giác được tôn trọng trong hợp tác.
- Chị từng chia sẻ rằng phần lớn nhà sản xuất nghệ thuật cũng chính là nghệ sĩ sáng tạo. Điều này có ý nghĩa gì khi chính sách được mở ra?
- Đây là một lớp người làm nghề rất đặc thù. Họ vừa sáng tạo, vừa trực tiếp chịu trách nhiệm về tài chính, khán giả và hiệu quả xã hội của tác phẩm. Khi chính sách được mở ra, lớp nghệ sĩ này có thêm niềm tin để theo đuổi những dự án khó, những hình thức nghệ thuật mới. Nếu không có sự tin tưởng đó, rất khó để họ dám đầu tư nghiêm túc cho những sản phẩm mang tính thử nghiệm và giá trị cao.
- Ở vị trí giám đốc một đơn vị sân khấu xã hội hóa, Nghị quyết 80 tác động thế nào đến tâm thế điều hành của chị?
- Với tôi, Nghị quyết 80 tạo ra một điểm tựa rất rõ. Trong môi trường thị trường, người điều hành không chỉ chịu áp lực về chuyên môn mà còn về khả năng tồn tại của đơn vị. Khi có một khung chính sách rõ ràng, người đứng đầu sẽ có cơ sở để cân nhắc giữa rủi ro và giá trị nghệ thuật, giữa hiệu quả kinh tế và trách nhiệm văn hóa, từ đó đưa ra những quyết định mang tính dài hạn, chứ không chỉ đối phó trước mắt.
- Một trong những vấn đề thường được nhắc tới của nghệ thuật biểu diễn là bài toán tài chính và thuế. Chị nhìn nhận vấn đề này như thế nào trong mạch phát triển hiện nay?
- Đây là vấn đề rất thực tế. Người làm nghệ thuật không né tránh nghĩa vụ thuế, nhưng rất cần một cơ chế phù hợp với đặc thù sáng tạo. Khi mọi chi phí từ sản xuất đến phát hành đều bị khấu trừ nhiều lớp, người làm nghề rất dễ nản và mất đi hào khí để tiếp tục đầu tư. Nếu chính sách giúp người sản xuất dễ thở hơn, họ sẽ còn đủ năng lượng để theo đuổi đam mê và tạo ra những sản phẩm nghệ thuật có giá trị, có khả năng lan tỏa lâu dài.
- Chị có thể chia sẻ một minh chứng cụ thể từ hoạt động của Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ?
- Tháng 11.2025, chúng tôi ra mắt một dự án nhạc kịch múa đương đại, sử dụng ngôn ngữ hình thể và âm nhạc, toàn bộ diễn viên vừa diễn vừa hát live. Dự án tạo được sự lan tỏa rất mạnh dù chỉ diễn trong một nhà hát nhỏ. Điều đó cho thấy nếu có điều kiện phù hợp, nghệ thuật chất lượng cao vẫn có công chúng của mình.
- Dù vậy, dự án này vẫn gặp khó về tài chính?
- Chúng tôi chỉ có 6 suất diễn và bị lỗ, nhưng điều đáng mừng là khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ, rất muốn được xem tiếp. Điều đó cho thấy nhu cầu thưởng thức nghệ thuật chất lượng cao là có thật. Trường hợp này cũng cho thấy, điều còn thiếu không phải là công chúng hay năng lực sáng tạo, mà là điều kiện để những mô hình nghệ thuật như vậy có thể tồn tại bền bỉ hơn trong đời sống văn hóa đô thị.
- Với chị, Nghị quyết 80 mang lại điều gì quan trọng nhất cho người làm nghệ thuật hiện nay?
- Với tôi, điều quan trọng nhất mà Nghị quyết 80 mang lại là niềm tin, không chỉ cho cá nhân nghệ sĩ mà cho cả hệ sinh thái văn hóa. Quan trọng hơn, đó là niềm tin có cơ sở vào một định hướng mang tính chiến lược, cho thấy văn hóa và sáng tạo được đặt đúng vị trí trong tiến trình phát triển dài hạn. Khi người làm nghề nhận ra mình đang đi trong một hướng đi rõ ràng và nhất quán, họ sẽ dám gắn bó lâu dài và đầu tư cho những giá trị bền vững. Chính từ nền tảng đó, văn hóa mới có điều kiện trở thành động lực phát triển như tinh thần Nghị quyết 80 xác lập.
- Cảm ơn NSND Mỹ Uyên đã chia sẻ!
