Ông Trump nhắc đến kế hoạch tấn công Iran khi Mỹ phê duyệt bán vũ khí cho Israel và Ả Rập Saudi

Cuối ngày 30.1, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thông báo phê duyệt các thương vụ bán vũ khí tiềm năng trị giá tổng cộng 15,7 tỉ USD cho hai đồng minh chủ chốt tại Trung Đông là Israel và Ả Rập Saudi.

Cụ thể, gói bán vũ khí cho Israel trị giá khoảng 6,67 tỉ USD, gồm khả năng cung cấp tối đa 30 trực thăng tấn công AH-64E Apache, trực thăng đa dụng hạng nhẹ AW-119Kx, 3.250 xe thiết giáp hạng nhẹ cùng các bộ nguồn cho xe bọc thép chở quân Namer.

Gói vũ khí cho Ả Rập Saudi trị giá khoảng 9 tỉ USD, gồm hơn 730 tên lửa phòng không Patriot PAC-3 MSE và thiết bị liên quan. Đây là loại tên lửa phòng không tiên tiến, từng được dùng rộng rãi tại Ukraine, có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay.

Quyết định này của chính quyền Trump mới chỉ là phê duyệt các thương vụ tiềm năng và thông báo với Quốc hội Mỹ, chứ chưa phải là ký hợp đồng hoặc giao vũ khí ngay lập tức. Theo quy định, Quốc hội Mỹ có khoảng 15 ngày để phản đối gói bán vũ khí cho Israel và 30 ngày để phản đối gói bán vũ khí cho Ả Rập Saudi trước khi hợp đồng có thể tiến tới ký kết.

Dù được Quốc hội Mỹ chấp thuận, quá trình sản xuất, kiểm tra, huấn luyện và bàn giao vũ khí vẫn rất phức tạp, có thể kéo dài trong nhiều năm.

Việc chính quyền Trump lựa chọn thời điểm công bố thương vụ khiến cả giới chính trị trong nước và cộng đồng quốc tế chú ý, bởi Mỹ đang tăng cường sự hiện diện quân sự tại Trung Đông và cân nhắc các biện pháp đối phó với Iran. Trong đó, Mỹ không loại trừ sử dụng biện pháp quân sự nếu Iran không tuân thủ yêu cầu về chương trình hạt nhân.

Phản ứng từ Quốc hội Mỹ

Chính quyền Trump, thông qua các tuyên bố của Bộ Ngoại giao và cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng (DSCA), khẳng định rằng thương vụ bán vũ khí này là nhằm tăng cường năng lực phòng thủ cho các đồng minh quan trọng, đồng thời góp phần củng cố mối quan hệ chiến lược và ổn định an ninh khu vực Trung Đông.

Trong thông cáo, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết gói vũ khí cho Ả Rập Saudi sẽ “hỗ trợ các mục tiêu chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia của Mỹ bằng cách cải thiện an ninh cho một đồng minh lớn ngoài NATO”. Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh rằng những vũ khí này không làm thay đổi cán cân quân sự trong khu vực nhưng giúp các đồng minh tự vệ trước các mối đe dọa trong tương lai.

Tuy nhiên, tuyên bố đó cũng cho thấy cách chính quyền Trump đang xử lý một mối quan hệ phức tạp với Iran - quốc gia mà Mỹ cáo buộc theo đuổi chương trình hạt nhân và gây bất ổn trong khu vực. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ tăng cường vũ khí cho các đồng minh được xem là một phần trong chiến lược đối phó, dù vẫn còn nhiều tranh cãi.

Phản ứng tại Quốc hội Mỹ chia rẽ rõ rệt. Một số nghị sĩ đảng Cộng hòa ủng hộ sáng kiến, cho rằng việc cung cấp vũ khí giúp củng cố an ninh cho Ả Rập Saudi và Israel trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Iran. Họ nhấn mạnh việc Mỹ cần hiện diện mạnh mẽ hơn trong khu vực nhằm răn đe các hành động của Iran.

Trong khi đó, nhiều nghị sĩ đảng Dân chủ tỏ ra không hài lòng với quyết định này, cho rằng chính quyền Mỹ đã làm suy yếu vai trò giám sát của Quốc hội và bỏ qua các quy trình thông lệ.

Gregory Meeks, nghị sĩ cấp cao của đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, cho biết Nhà Trắng đã không tuân thủ cách làm lâu nay, vốn cho phép Quốc hội xem xét các đề xuất bán vũ khí trước khi công bố chính thức, từ đó làm hạn chế quyền giám sát theo Hiến pháp của Quốc hội.

Iran và các nước ở Trung Đông nói gì?

Tại Trung Đông, phản ứng trước thương vụ bán vũ khí của Mỹ khá đa dạng, chỉ ra mối quan hệ phức tạp giữa các nước trong khu vực với Mỹ. Ả Rập Saudi và các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) nhìn chung đánh giá tích cực động thái này, coi đây là một phần của hợp tác an ninh lâu dài với Mỹ nhằm tăng cường khả năng phòng thủ trong bối cảnh căng thẳng với Iran.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Oman lại kêu gọi các bên kiềm chế và ưu tiên đối thoại, lo ngại rằng việc gia tăng căng thẳng có thể dẫn tới đối đầu quân sự trực tiếp với Iran, làm khu vực thêm bất ổn.

Một số chính phủ vùng Vịnh cũng cảnh báo rằng cuộc xung đột quy mô lớn liên quan đến Iran không chỉ ảnh hưởng tới an ninh khu vực mà còn có thể gây xáo trộn nghiêm trọng thị trường dầu mỏ và trật tự kinh tế toàn cầu, vì vậy họ thúc giục Mỹ và Iran tìm kiếm giải pháp ngoại giao thay vì tiếp tục leo thang căng thẳng quân sự.

Iran nhiều lần khẳng định nước này không có ý định đe dọa toàn khu vực và không chấp nhận đàm phán theo các điều kiện do Mỹ đưa ra.

Trước động thái mới của Mỹ, Iran thể hiện thái độ thận trọng nhưng cứng rắn, khi cho biết sẵn sàng đối thoại nếu các cuộc trao đổi tôn trọng chủ quyền và quyền tự vệ của mình, đồng thời nhấn mạnh sẽ đáp trả nếu bị tấn công hoặc đe dọa.

Ông Trump: Các đồng minh của Mỹ không được thông báo về kế hoạch tấn công có thể xảy ra

Hôm 30.1, Tổng thống Trump cho biết hy vọng sẽ đạt được thỏa thuận với Iran nhưng nói với các phóng viên: "Nếu không đạt được thỏa thuận, chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra".

Khi được hỏi liệu có đưa ra thời hạn cho Iran hay không, ông Trump trả lời một cách úp mở: "Chỉ có họ mới biết chắc chắn".

Tổng thống Mỹ khẳng định đã trực tiếp thông báo những lời đe dọa của mình đến các quan chức Iran nhưng không cung cấp bất kỳ chi tiết nào.

Việc ông Trump quay trở lại vấn đề hạt nhân không nên được coi là thay đổi chiến thuật, mà là một phần của cách tiếp cận rộng hơn nhằm đối phó với Iran và mối đe dọa mà Mỹ tin rằng nước này gây ra cho người dân và khu vực, theo tờ The Washington Post.

Tổng thống Trump nói rằng Iran đã lắng nghe những cảnh báo trước đó của ông về việc không hành quyết người biểu tình, điều mà ông đánh giá cao, nhưng sau đó thừa nhận: "Rất nhiều người đang bị giết".

Hôm 31.1, ông Trump cho biết Iran đang đàm phán với Mỹ, khi tướng lĩnh quân đội nước cộng hòa Hồi giáo cảnh báo Mỹ không nên tiến hành các cuộc tấn công quân sự.

"Iran đang đàm phán với chúng tôi và chúng tôi sẽ xem liệu có thể làm được gì không. Nếu không thì chúng ta sẽ xem chuyện gì xảy ra... Chúng tôi có một hạm đội lớn đang hướng đến đó", người đứng đầu Nhà Trắng chia sẻ với Fox News.

Ông Trump nói thêm rằng các đồng minh của Mỹ trong khu vực không được thông báo về kế hoạch tấn công Iran có thể xảy ra vì lý do an ninh, theo trang France24. Tổng thống Mỹ đã đe dọa can thiệp vào Iran sau cuộc đàn áp đẫm máu với các cuộc biểu tình chống chính phủ.

"Chà, chúng ta không thể nói cho họ biết kế hoạch. Nếu tôi nói cho họ biết kế hoạch thì cũng tệ không kém gì việc nói cho các bạn biết kế hoạch, thậm chí có thể còn tệ hơn", ông Trump nhấn mạnh.

Mỹ đã triển khai một nhóm tác chiến hải quân do tàu sân bay USS Abraham Lincoln dẫn đầu ngoài khơi bờ biển Iran.

"Trong bối cảnh Mỹ triển khai lực lượng quân sự quy mô lớn tới Trung Đông, mục tiêu của Tổng Trump với Iran vẫn còn “không rõ ràng”, theo Tướng Richard Shirreff - cựu Phó Tư lệnh Tối cao Đồng minh NATO tại châu Âu.

“Điều chắc chắn là ông Trump đang đứng trên một ranh giới rất mong manh”, ông Richard Shirreff nhận định, đồng thời nhấn mạnh rằng lịch sử cho thấy các lần can thiệp của Mỹ tại Trung Đông thường không diễn ra “đúng như kế hoạch ban đầu”.

Tổng thống Iran: Chiến tranh không có lợi cho cả Iran lẫn Mỹ

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 31.1 cho biết nước này không mong muốn xung đột với Mỹ và bất kỳ cuộc đối đầu nào cũng sẽ không mang lại lợi ích cho bên nào.

Theo thông cáo của Phủ Tổng thống Iran, ông Masoud Pezeshkian đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi, một đồng minh của Mỹ, người được mời tham gia Hội đồng Hòa bình của ông Trump.

“Iran chưa bao giờ tìm kiếm và cũng không hề có ý định tìm chiến tranh. Chúng tôi tin chắc rằng một cuộc chiến sẽ không có lợi cho Iran, Mỹ hay toàn bộ khu vực”, ông Masoud Pezeshkian nói.

Ông Ali Larijani, Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết trái với những thông tin bị thổi phồng trên truyền thông, các bước chuẩn bị nền tảng cho đàm phán với Mỹ vẫn đang được thúc đẩy.

Phát biểu này được đưa ra một ngày sau khi Điện Kremlin xác nhận ông Ali Larijani đã có cuộc trao đổi tại Moscow với Tổng thống Nga Vladimir Putin.