Cách tiêm kích Mỹ - Nga phối hợp ăn ý trong đội hình không quân Venezuela
Không quân Venezuela vừa công bố đoạn video mới ghi lại cảnh các tiêm kích F-16 và Su-30MK2 bay huấn luyện chung trên bầu trời, động thái được xem là lời khẳng định năng lực sẵn sàng chiến đấu trong bối cảnh Mỹ gia tăng hiện diện quân sự ở Caribe.
Clip được quay từ buồng lái bằng điện thoại của một phi công và đăng trên kênh chính thức của lực lượng không quân, cho thấy sự xuất hiện đồng thời của các tiêm kích do Mỹ và Nga chế tạo - hai dòng máy bay từng đại diện cho những giai đoạn khác nhau trong chiến lược quốc phòng của Caracas.
Đoạn video dài không quá một phút nhưng hé lộ nhiều chi tiết quan trọng. Từ góc quay trong buồng lái, có thể quan sát rõ ít nhất ba chiếc F-16 Fighting Falcon bay cùng đội hình với bốn tiêm kích Su-30MK2, thực hiện các động tác chuyển đội hình, đổi hướng và giữ cự ly ở độ cao trung bình. Việc nhiều máy bay hoạt động đồng thời cho thấy một phần phi đội vẫn duy trì được khả năng bay trong điều kiện Venezuela chịu lệnh trừng phạt và thiếu phụ tùng suốt nhiều năm.
F-16 và Su-30 cùng xuất hiện
Sự xuất hiện của cả hai dòng tiêm kích cũng là điểm đáng chú ý. F-16 của Venezuela là sản phẩm trực thăng của chương trình “Peace Delta” do Mỹ hỗ trợ từ thập niên 1980. Trong giai đoạn đó, Caracas sở hữu một trong những lực lượng tiêm kích hiện đại nhất khu vực.
Tuy nhiên, các lệnh cấm vận từ đầu những năm 1990, cùng việc Washington hạn chế hỗ trợ kỹ thuật khi quan hệ hai bên xấu đi dưới thời các chính quyền Tổng thống Hugo Chavez và Nicolas Maduro, khiến năng lực hoạt động của F-16 suy giảm mạnh. Chỉ một số ít máy bay còn đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ, phần còn lại dùng để lấy phụ tùng hoặc cất trữ dài hạn. Vì thế, việc Venezuela đưa nhiều F-16 lên trời lúc này mang tính biểu tượng lớn không kém ý nghĩa tác chiến.
Ngược lại, câu chuyện của Su-30MK2 thể hiện rõ sự dịch chuyển của Venezuela khỏi nguồn cung Mỹ.
Khi Washington chặn hỗ trợ cho F-16, Caracas chuyển sang mua 24 chiếc Su-30MK2 - dòng tiêm kích đa nhiệm tầm xa của Nga vào giữa những năm 2000. Mẫu máy bay này có khả năng mang tải trọng lớn, bay xa, được trang bị cảm biến tốt và có thể mang tên lửa chống hạm hoặc bom dẫn đường.
Theo ước tính mở, Venezuela hiện còn khoảng 20 chiếc trong biên chế, dù không phải tất cả đều đủ điều kiện cất cánh do tai nạn và hạn chế bảo dưỡng. Việc xuất hiện cùng lúc nhiều Su-30MK2 trong video cho thấy lực lượng này vẫn duy trì được một phần năng lực phối hợp đội hình.
Về mặt tác chiến, sự kết hợp giữa F-16 và Su-30MK2 tạo ra đội hình tiêm kích có tính linh hoạt cao trên lý thuyết. F-16, dù thuộc biến thể cũ, vẫn phù hợp với nhiệm vụ báo động chiến đấu, tuần tra không phận, hộ tống máy bay vận tải và thậm chí hỗ trợ hỏa lực mặt đất bằng vũ khí không điều khiển.
Thiết kế nhỏ, khả năng tăng tốc tốt ở độ cao thấp giúp F-16 vẫn là công cụ hữu hiệu trong các tình huống áp sát hoặc giám sát máy bay, tàu thuyền nước ngoài. Một số vụ chạm trán gần đây giữa tiêm kích Venezuela và tàu chiến Mỹ trên biển Caribe cho thấy vai trò này vẫn được duy trì.
Trong khi đó, Su-30MK2 được xem là “quả đấm mạnh” của không quân Venezuela. Tải trọng lớn và tầm hoạt động xa cho phép chúng thực hiện tuần tra dài ngày trên vùng biển Caribe, mang theo tên lửa chống hạm hạng nặng hoặc triển khai nhiệm vụ đánh phá tầm xa.
Trong trường hợp khủng hoảng leo thang, mục tiêu của Su-30MK2 có thể bao gồm tàu chiến mặt nước, tàu đổ bộ, tàu hậu cần hoặc các cơ sở chỉ huy, liên lạc phục vụ cho hoạt động không quân Mỹ trong khu vực. Một kịch bản được các chuyên gia nhắc đến là F-16 làm nhiệm vụ yểm hộ hoặc đánh lạc hướng, trong khi Su-30MK2 đảm nhận vai trò tấn công chính hoặc răn đe từ xa.
Thách thức chiến lược
Giới phân tích nhận định rằng khó khăn lớn nhất của Venezuela không nằm ở khả năng phối hợp giữa các loại tiêm kích, mà ở việc duy trì an toàn trước ưu thế quân sự vượt trội của Mỹ. Washington thời gian gần đây tăng cường lực lượng quanh khu vực Caribe, điều động nhóm tác chiến tàu sân bay, tàu khu trục, tàu ngầm và cả tiêm kích thế hệ 5 dưới danh nghĩa chống buôn lậu và bảo đảm an ninh.
Trong bối cảnh đó, mọi đợt xuất kích của F-16 hay Su-30MK2 đều có khả năng bị radar và hệ thống trinh sát điện tử theo dõi, đồng thời đối mặt nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa tầm xa. Theo các đánh giá độc lập, không quân Venezuela khó có thể hoạt động tự do hoặc tạo ưu thế trên không trong một cuộc đối đầu cường độ cao.
Do vậy, lựa chọn hợp lý đối với Venezuela không phải là đối đầu trực diện, mà là tổ chức những phi vụ quy mô nhỏ để phát tín hiệu răn đe hoặc thăm dò phản ứng của Mỹ. Đây cũng là mục đích chính của đoạn video mà không quân Venezuela công bố.
Về mặt kỹ thuật, clip không thể hiện năng lực đột phá, ngoài việc chứng minh Venezuela vẫn duy trì khả năng đưa nhiều tiêm kích cất cánh cùng lúc. Tuy nhiên, xét trên phương diện chiến lược, đây là công cụ truyền thông hiệu quả bởi chi phí thấp nhưng có tác động lớn và hướng tới nhiều nhóm đối tượng khác nhau.
Đối với người dân trong nước, hình ảnh F-16 và Su-30MK2 bay gần nhau khẳng định rằng lực lượng không quân vẫn giữ vai trò bảo vệ chủ quyền, bất chấp những khó khăn kinh tế và thiếu thốn trang bị. Với các nước láng giềng như Colombia hoặc các quốc gia Caribe có lực lượng Mỹ đồn trú, đội hình hỗn hợp này cho thấy Venezuela vẫn duy trì tiêm kích như một biện pháp răn đe chủ chốt. Còn với Mỹ, thông điệp là việc Washington vẫn phải tính đến khả năng Venezuela triển khai số tiêm kích còn lại trong những thời điểm nhạy cảm, dù chỉ ở mức độ giới hạn.
Dù vậy, giới quan sát cũng lưu ý những hạn chế lộ rõ trong các hình ảnh được công bố như số lượng máy bay tham gia tương đối ít, không thấy sự xuất hiện của vũ khí dẫn đường hiện đại và các bài bay vẫn chủ yếu xoay quanh thao tác chiến thuật cơ bản, thay vì diễn tập phối hợp quy mô lớn.
