Sinh non: Hơn 100.000 trẻ em Việt đang đứng trên ranh giới tử vong
100.000 trẻ em Việt sinh non đối mặt nguy cơ tử vong và di chứng. Vậy các bà mẹ phải làm gì để cứu mạng và bảo vệ tương lai con?
Ngày 17.11 hằng năm - Ngày Thế giới vì trẻ sinh non - là thời điểm quan trọng để kêu gọi sự quan tâm của xã hội. Với chủ đề năm 2025 là “Khởi đầu vững chắc, tương lai tươi sáng cho trẻ sinh non,” thông điệp được nhấn mạnh là mỗi đứa trẻ, dù sinh ra chưa kịp đủ tháng, đều xứng đáng có cơ hội được sống, phát triển và được yêu thương đúng nghĩa.
Sinh non - thách thức và cơ hội sống
Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh non, tương đương hơn 10% tổng số trẻ chào đời. Con số này phản ánh thực trạng đáng lo ngại: sinh non hiện vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở trẻ sơ sinh.
Theo bác sĩ Nguyễn Tấn Hưng - Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), sinh non được định nghĩa là trẻ chào đời trước 37 tuần tuổi thai. Trẻ sinh non thường có trọng lượng thấp, sức đề kháng yếu và dễ phải đối mặt với nhiều bệnh lý nghiêm trọng như rối loạn hô hấp, tuần hoàn, chuyển hóa, nhiễm trùng, bệnh lý mắt - tai, và chậm phát triển thể chất, trí tuệ.
Đây không chỉ là vấn đề y tế mà còn là gánh nặng đối với gia đình và hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Tuy nhiên, trong vô vàn thách thức đó, vẫn tồn tại những tia sáng tích cực. Nhiều bệnh viện nhi, đang nỗ lực thay đổi cuộc đời của những trẻ sinh non bằng chuyên môn và sự chăm sóc tận tâm.
Bác sĩ Hưng khẳng định rằng sinh non không thể phòng tránh hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng việc chăm sóc sức khỏe thai kỳ đúng chuẩn. Thực tế cho thấy, nếu được chăm sóc bằng phương pháp khoa học, nhiều trẻ sinh non, thậm chí rất non và chỉ nặng vài trăm gram, vẫn có thể lớn lên khỏe mạnh và không để lại di chứng nghiêm trọng.
Điều cốt yếu là cha mẹ cần được hướng dẫn đúng cách, cộng đồng cần nhận thức đúng đắn và hệ thống y tế phải có đủ nguồn lực chuyên sâu.
Phòng ngừa bắt đầu từ trước khi mang thai
Theo phân tích của các bác sĩ chuyên ngành sơ sinh, sinh non thường liên quan đến các nhóm nguyên nhân chính: Bệnh lý của mẹ (tăng huyết áp, tiểu đường thai kỳ, nhiễm trùng, bất thường tử cung); thói quen không lành mạnh (hút thuốc lá, uống rượu, sử dụng chất kích thích); thiếu dinh dưỡng hoặc cân nặng không hợp lý của mẹ; thai phụ không khám thai định kỳ; và mang thai quá sớm, quá muộn hoặc sinh con quá dày.
Đáng mừng là phần lớn các yếu tố này có thể thay đổi thông qua các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, giáo dục cộng đồng và sự chủ động từ các gia đình.
Bác sĩ Nguyễn Tấn Hưng khuyến cáo việc chuẩn bị cho thai kỳ cần bắt đầu từ trước khi người phụ nữ mang thai, nhằm tạo nền tảng sức khỏe tốt cho cả mẹ và thai nhi. Cụ thể, người phụ nữ cần khám sức khỏe tiền hôn nhân để phát hiện các bệnh mạn tính như tiểu đường, tim mạch, rối loạn nội tiết. Đồng thời, tiêm phòng đầy đủ các bệnh lý như rubella, cúm, viêm gan B , xây dựng lối sống lành mạnh (không hút thuốc lá, không uống rượu, tập thể dục đều đặn), và lập kế hoạch mang thai đúng thời điểm.
Trong thời kỳ mang thai, thai kỳ khỏe mạnh là chìa khóa giúp giảm tới 40% nguy cơ sinh non. Bác sĩ Hưng nhấn mạnh nguyên tắc khám thai sớm và đúng lịch để không bỏ lỡ thời điểm can thiệp quan trọng, giúp theo dõi sự phát triển của thai và phát hiện tiền sản giật, dọa sinh non.
Ngoài ra, thai phụ cần đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ (bổ sung sắt, acid folic, canxi), bởi thiếu dinh dưỡng dễ làm thai chậm phát triển; cần giữ tinh thần thoải mái vì căng thẳng kéo dài có thể dẫn đến co thắt tử cung; và phải theo dõi các dấu hiệu bất thường, đến cơ sở y tế ngay lập tức khi có hiện tượng ra máu âm đạo, đau bụng từng cơn hoặc rỉ ối, vì mỗi phút chậm trễ đều có thể thay đổi tiên lượng của thai nhi.
Chăm sóc trẻ sinh non: Cuộc chạy đua với thời gian
Khi trẻ sinh non chào đời, mọi quy trình chăm sóc phải được triển khai nhanh chóng, chính xác và phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa. Phương pháp quan trọng nhất được WHO khuyến cáo là chăm sóc Kangaroo (da kề da). Kỹ thuật này giúp ổn định thân nhiệt, cải thiện nhịp thở và nhịp tim, hỗ trợ phát triển trí não, tăng tiết sữa mẹ, giảm nhiễm trùng, và có thể tăng tỷ lệ sống cho trẻ từ 25 - 50% tùy mức độ non tháng.
Bên cạnh đó, trẻ sinh non cần được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu vì sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng phù hợp nhất và chứa nhiều kháng thể. Trẻ cũng cần được vệ sinh rốn đúng cách, giữ ấm cơ thể (đặc biệt trong 24 giờ đầu), và theo dõi liên tục cân nặng, thân nhiệt, nhịp thở vì trẻ có thể chuyển nặng rất nhanh.
Việc khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm các bệnh lý về mắt, tai, hô hấp, tim mạch và tiêm chủng đầy đủ (bao gồm cả các vắc-xin dành riêng) là vô cùng cần thiết.
Y khoa có thể giúp trẻ sinh non vượt qua ranh giới sinh tử, nhưng vai trò nuôi dưỡng, đồng hành và phục hồi phát triển lại nằm phần lớn ở gia đình. Do cha mẹ lần đầu chăm sóc trẻ sinh non thường lo sợ và lúng túng, các bệnh viện hiện nay đều triển khai chương trình tư vấn tâm lý và đào tạo chăm sóc để cha mẹ an tâm hơn khi đưa con về nhà.
Mỗi trẻ sinh non sau khi xuất viện cần một hành trình dài để “đuổi kịp” trẻ đủ tháng, với đặc điểm là tăng trưởng chậm hơn, miễn dịch yếu hơn và dễ mắc bệnh hô hấp, tiêu hóa. Chính vì vậy, cha mẹ là người theo sát nhất, đóng vai trò quan trọng nhất.
Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết họ đang tiếp tục nâng cấp cơ sở vật chất, đào tạo chuyên môn và mở rộng chương trình chăm sóc Kangaroo, nhằm đảm bảo mọi trẻ sinh non đều nhận được cơ hội sống và phát triển công bằng.
Bác sĩ Hưng khẳng định rằng mỗi hành động nhỏ từ gia đình, cộng đồng và nhân viên y tế đều góp phần tạo nên khởi đầu vững chắc cho tương lai tươi sáng của trẻ sinh non. Trong bối cảnh tỷ lệ sinh non ở Việt Nam vẫn ở mức cao, thông điệp của Ngày Thế giới vì trẻ sinh non có ý nghĩa sâu sắc: Xã hội không thể bỏ rơi những trẻ chào đời quá sớm, bởi chính từ những mầm sống mong manh hôm nay, chúng ta có thể nuôi dưỡng nên những con người khỏe mạnh, có ích cho mai sau.
