Từ Hà Nội đến TP.HCM: hành trình màu nước của Nguyễn Thu Hà

Từ Hà Nội vào TP.HCM, hành trình màu nước của họa sĩ Nguyễn Thu Hà mở ra một thế giới chân dung đầy lặng lẽ, nơi cảm xúc được giữ lại bằng những vệt màu mong manh. Không phải một cuộc di chuyển ồn ào, mà là bước dịch chuyển nhẹ từ ký ức đến hiện tại, từ những miền sống mà chị đã đi qua đến những khoảng tĩnh mà chị đang tìm gặp ở chính mình.

Nguyễn Thu Hà đến với hội họa theo một đường vòng dài. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, chị trải nghiệm nhiều lĩnh vực sáng tạo khác nhau như thời trang, gốm, đồ họa và phim ảnh. Những năm tháng ấy không tạo ra nhiều tác phẩm hội họa, nhưng tạo ra một nền tảng cảm xúc vững vàng.

Chia sẻ với phóng viên Một Thế Giới về hành trình đến với nghệ thuật, họa sĩ Nguyễn Thu Hà nói: “Tôi đi mãi mới quay về với màu. Khi cầm cọ trở lại, tôi hiểu rằng mình không thể vẽ nếu không thành thật với cảm xúc. Màu nước không cho phép mình nói dối”.

Cuộc trở về ấy diễn ra từ năm 2021, rồi thành hình rõ nét trong triển lãm đầu tiên tại Hà Nội năm 2024. Đến tháng 11 năm nay, loạt chân dung ấy vào TP.HCM, đặt giữa không gian của Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM như một sợi chỉ nối giữa hai thành phố. Ở đó, người xem không chỉ thấy tranh, mà còn thấy một hành trình lớn hơn - hành trình của một người vừa đi vừa lắng nghe chính mình.

Trong phòng tranh, 38 tác phẩm được sắp đặt thành một dòng chảy liên tục. Những bức như Thiên Thanh, Hoa của núi, Mớ ba mớ bảy, Vị của tình yêu, Phân vân hay Linh ca ánh sáng hiện ra với nhịp màu rất nhẹ. Nguyễn Thu Hà không cố gắng dựng nét thật rõ hay tạo điểm nhấn mạnh vào cấu trúc hình thể.

Chị để màu nước đi theo nhịp tự nhiên, để ánh sáng rơi đúng chỗ, để những khoảng trống quanh nhân vật làm công việc của nó. Có khi chỉ cần một đường cong của tóc, một ánh nhìn nghiêng, hay một vệt màu khô trên giấy cũng đủ để người xem cảm được tinh thần của bức tranh.

Giữa hành trình ấy, chị nhớ lại những ngày hoàn thiện loạt tranh mới và kể với phóng viên Một Thế Giới: “Có những ngày tôi để giấy trắng rất lâu vì không có cảm xúc nào đủ thật để bắt đầu. Chỉ một giọt nước loang sai là mình phải bỏ cả bức. Nhưng khi tâm mình yên, nước sẽ tự tìm đường của nó”. Một chia sẻ ngắn nhưng cho thấy cách chị đối thoại với màu nước bằng sự cẩn trọng và kiên nhẫn, như người giữ một điều gì đó rất mong manh nhưng đầy trân quý.

Nhân vật trong tranh của Nguyễn Thu Hà không phải là kết quả của một cuộc tạo dáng. Trước khi cầm cọ, chị trò chuyện với họ để hiểu những vùng lặng và vùng sáng trong tâm hồn. Chị quan sát họ từ những chuyển động nhỏ, những ánh mắt thoáng qua hay cách họ ngồi trong một khoảng chiều không lời. Những điều ấy đi vào tranh không phải bằng nét vẽ, mà bằng cảm nhận.

Khi hành trình này dịch chuyển vào TP.HCM, những câu chuyện từ miền cao, những ký ức gắn với thiên nhiên hay nếp sống của những cô gái vùng núi được đặt vào một bối cảnh hoàn toàn khác. TP.HCM năng động, luôn chuyển động, luôn mở. Nhưng chính ở nơi nhiều ánh sáng ấy, những chân dung của chị lại trở thành một vùng chậm. Những gương mặt phương Bắc mang theo một khoảng thở khác, gợi nhớ những thứ mềm và yên mà người sống giữa đô thị đôi khi vô tình đánh mất. Người xem đứng trước tranh như đứng trong một cuộc trò chuyện rất nhẹ với chính mình.

Sự xuất hiện của nguyên mẫu trong buổi khai mạc là khoảnh khắc đẹp của triển lãm. Khi người xem nhìn sang nhân vật thật rồi nhìn lại bức chân dung, họ nhận ra sự tách biệt giữa hình ảnh và cảm xúc. Tranh không mô phỏng gương mặt, mà mô tả phần mà họa sĩ đã cảm nhận. Khoảng cách ấy trở thành một phần của trải nghiệm nghệ thuật và làm cho câu chuyện trong tranh có chiều sâu hơn.

Lần này, họa sĩ cũng giới thiệu phiên bản mới của cuốn sách Chân dung màu nước sự soi chiếu qua những tấm gương, tập hợp những chân dung xuất hiện trong cả hai triển lãm và cả những tác phẩm chưa từng công bố. Cuốn sách giống như một ghi chép dài của chị về hành trình nhìn người, nhìn đời, và nhìn lại chính mình bằng màu nước.

Kỹ thuật màu nước của Nguyễn Thu Hà trong giai đoạn này cho thấy sự trưởng thành rõ rệt. Chị không dùng những tương phản mạnh hay lối tô đậm tạo kịch tính. Thay vào đó, chị để sự trong của màu giữ vai trò chính. Những khoảng sáng thường không được vẽ mà được giữ lại, cho giấy tự thở.

Sự tiết chế này đòi hỏi kỷ luật cao và sự bình tĩnh lớn, bởi chỉ một thao tác lệch cũng đủ để phá vỡ tinh thần của tranh. Nhưng chính điều đó lại làm tranh chị có độ mềm, độ thoáng và độ thở đặc trưng mà người yêu màu nước dễ nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Đứng trước Phân vân, người xem thấy sự lưỡng lự của nhân vật trong một khoảnh khắc ai cũng từng đi qua. Với Thiên thanh, ánh mắt mờ xa gợi một nỗi nhớ nhẹ nhưng dai dẳng. Các bức Hoa của núi hay Mớ ba mớ bảy đưa người xem về những mạch văn hóa cũ nhưng còn nguyên hơi ấm. Mỗi tác phẩm, theo cách rất tự nhiên, mang người xem về một vùng cảm xúc rất khác.

Hành trình từ Hà Nội đến TP.HCM của Nguyễn Thu Hà vì thế không phải là một chuyến đi để trình diễn. Đó là hành trình của cảm xúc, của sự chín dần theo thời gian, và của mong muốn lưu giữ những giá trị tinh thần của cuộc sống. Trong thế giới của chị, màu nước không chỉ là chất liệu mà còn là cách để giữ lại những khoảnh khắc mong manh trước khi chúng trôi đi. Và chính điều đó làm hành trình này - trong không gian của TP.HCM - trở nên đẹp và lắng đọng hơn bao giờ hết.

Triển lãm lần thứ hai tại TP.HCM của họa sĩ Nguyễn Thu Hà diễn ra từ ngày 22 - 30.11 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM (97 Phó Đức Chính, P. Bến Thành). Không gian trưng bày giới thiệu 38 tác phẩm màu nước tái hiện vẻ đẹp của những gương mặt trẻ vùng cao miền Bắc cùng những khoảnh khắc đời thường, được đặt trong cấu trúc màu nước giàu cảm xúc và mang chiều sâu ký ức.

Họa sĩ nhí Phạm Hải Nguyên và giấc mơ mang tên mình

‘Cụ tượng’ và cuộc trở về với cái vô hình của họa sĩ Bùi Chát

Tiểu Vũ