Nợ thuế 1 triệu đồng và những câu chuyện 'dở khóc dở cười' tại sân bay
Biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân, đại diện doanh nghiệp nợ thuế đang là tâm điểm chú ý của dư luận.
"Bộ lọc" 1 triệu đồng cho những khoản nợ thuế vô tình
Trước những tranh luận về tính hợp lý và hiệu quả của công cụ này, Bộ Tài chính đã đưa ra đề xuất mới: Chỉ áp dụng hoãn xuất cảnh đối với các trường hợp "mất tích" khỏi địa chỉ kinh doanh khi số nợ từ 1 triệu đồng trở lên. Bước đi này được kỳ vọng sẽ giảm bớt áp lực hành chính, nhưng liệu đã đủ giải quyết gốc rễ vấn đề?
Thời gian qua, không ít câu chuyện dở khóc dở cười đã xảy ra tại các cửa sân bay quốc tế. Nhiều doanh nhân, cá nhân chỉ đến khi làm thủ tục xuất cảnh mới ngỡ ngàng biết mình bị "chặn" lại vì những khoản nợ thuế chỉ vài chục, vài trăm nghìn đồng, đôi khi chỉ là tiền chậm nộp phát sinh từ một tài khoản hộ kinh doanh đã dừng hoạt động từ nhiều năm trước.
Để khắc phục bất cập này, Bộ Tài chính đang đề xuất một chỉnh sửa quan trọng trong dự thảo Luật Quản lý thuế. Theo đó, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh sẽ chỉ áp dụng với các trường hợp người nộp thuế thuộc trạng thái không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, và phải có số tiền nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên.
Chia sẻ về định hướng này, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, việc bổ sung ngưỡng từ 1 triệu đồng trở lên sẽ góp phần loại trừ các trường hợp phát sinh khoản nợ rất nhỏ do sai sót kỹ thuật, chậm cập nhật dữ liệu hoặc các nguyên nhân khách quan khác. Đồng thời, quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa mức độ vi phạm và biện pháp quản lý Nhà nước được áp dụng.
Số liệu thống kê thực tế từ ngành thuế đã chứng minh tính hợp lý của đề xuất. Qua tổng hợp, có đến hơn 50% người nộp thuế thuộc trạng thái bỏ địa chỉ kinh doanh có số nợ dưới 1 triệu đồng. Tuy nhiên, điều đáng nói là tổng số nợ của toàn bộ nhóm này lại chỉ chiếm vỏn vẹn 0,2% tổng số nợ thuế toàn quốc.
Cần một hành lang pháp lý tỷ lệ thuận với rủi ro
Dù đánh giá cao tinh thần cầu thị của Bộ Tài chính, các chuyên gia pháp lý và kinh tế cho rằng con số 1 triệu đồng thực chất vẫn là một ngưỡng quá thấp nếu đặt lên bàn cân với quyền tự do cư trú, di chuyển của công dân và những thiệt hại kinh tế khi một doanh nhân bị lỡ chuyến công tác.
Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, luật sư Nguyễn Văn Hải (Đoàn luật sư TP.Hà Nội) cho biết: "Quyền xuất cảnh là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp bảo vệ. Việc hạn chế quyền này phải dựa trên nguyên tắc bảo đảm tính tương thích và tương xứng.
Biện pháp hoãn xuất cảnh chỉ nên là công cụ cuối cùng áp dụng cho các hành vi có dấu hiệu tẩu tán tài sản, cố tình chây ỳ với giá trị lớn, chứ không nên biến thành một công cụ hành chính thông thường cho mọi khoản nợ".
Dưới góc nhìn kinh tế, các chuyên gia tài chính cho rằng ngành thuế cần phân loại đối tượng nợ thay vì chỉ nhìn vào con số tuyệt đối. PGS-TS. Đinh Trọng Thịnh nhận định: "Việc đưa ra ngưỡng 1 triệu đồng là tiến bộ so với trước đây là nợ bao nhiêu cũng bị hoãn.
Tuy nhiên, với các doanh nghiệp, số nợ 1 triệu hay vài triệu đồng nhiều khi chỉ là một lỗi hạch toán kế toán. Cơ quan thuế cần hoàn thiện hệ thống thông báo điện tử (qua eTax Mobile, SMS, Email) và đảm bảo người dân chắc chắn đã nhận được thông báo nợ trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế mạnh tay này".
Đề xuất mới nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và người dân. Nhiều ý kiến thấu hiểu mục tiêu chống thất thu thuế của nhà nước, nhưng vẫn bày tỏ sự lo ngại về quy trình thực thi.
Anh Trần Hoàng Quân (chủ một xưởng in ấn tại phường Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ: "Năm ngoái, đối tác của tôi bị giữ lại ở sân bay Nội Bài vì nợ hơn 800 nghìn đồng tiền thuế môn bài của một chi nhánh cũ đã đóng cửa. Tiền thì đóng được ngay qua app, nhưng hệ thống thuế và hải quan không thông nhau ngay lập tức, chuyến bay bị hủy, thiệt hại hợp đồng lên tới hàng trăm triệu. Việc nâng lên ngưỡng 1 triệu đồng giúp né được những khoản nợ lặt vặt, nhưng thực sự 1-2 triệu đồng hiện nay vẫn là quá nhỏ để đánh đổi bằng một chuyến đi".
Đồng tình với quan điểm trên, chị Minh Hương (một kế toán tự do tại TP.HCM) cho rằng cái gốc của vấn đề là trạng thái "bỏ địa chỉ kinh doanh". Chị Hương phân tích: "Nhiều khi hộ kinh doanh cá thể thuê nhà, hết hợp đồng họ chuyển đi nơi khác mà quên hoặc chưa kịp làm thủ tục đóng mã số thuế. Cơ quan thuế xuống kiểm tra thấy không còn ở đó thì kết luận là bỏ trốn và áp lệnh hoãn xuất cảnh. Ngành thuế cần có cơ chế xác minh kỹ hơn trước khi ra quyết định".
Nhìn ra thế giới, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh để thu hồi nợ thuế không phải là đặc thù của riêng Việt Nam mà là thông lệ quốc tế phổ biến. Tuy nhiên, các quốc gia phát triển thường áp dụng một ngưỡng nợ rất cao cùng quy trình tố tụng chặt chẽ để tránh lạm dụng.
Tại Hoa Kỳ, Sở Thuế vụ (IRS) chỉ có thể yêu cầu Bộ Ngoại giao thu hồi hoặc từ chối cấp hộ chiếu đối với các cá nhân có khoản nợ thuế nghiêm trọng. Ngưỡng nợ này được điều chỉnh theo lạm phát hàng năm, hiện tại quy định ở mức từ 59.000 USD trở lên (tương đương khoảng 1,5 tỉ đồng).
Tại Úc, Cơ quan Thuế Úc (ATO) có quyền ban hành Lệnh cấm khởi hành. Tuy nhiên, lệnh này chỉ được áp dụng khi cơ quan thuế chứng minh được người nộp thuế có hành vi cố tình né tránh, có tài sản lớn nhưng không chịu khắc phục nợ, và việc xuất cảnh có nguy cơ làm mất khả năng thu hồi thuế.
Dù vậy, để biện pháp này thực sự tâm phục khẩu phục, các chuyên gia cho rằng việc chuyển đổi số trong quản lý thuế cần phải đi trước một bước. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID) cần được tích hợp liên thông chặt chẽ với mã số thuế cá nhân. Trước khi lệnh hoãn xuất cảnh được ban hành, người nộp thuế cần phải được cảnh báo tự động qua nhiều kênh định danh chính thống.
Một biện pháp cưỡng chế chỉ thực sự phát huy hiệu quả tối đa khi nó vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa không làm tổn thương đến môi trường kinh doanh và quyền lợi chính đáng của người dân.
.jpg)
