Nhạc sĩ Giáng Son thắng kiện BH Media: Cái giá của một thông báo bản quyền
Nhạc sĩ Giáng Son thắng kiện BH Media sau gần 5 năm theo đuổi tranh chấp bản ghi âm "Giấc mơ trưa", từ một thông báo bản quyền trên YouTube.
.png)
Trưa 26/6, TAND TP.Hà Nội tuyên án sơ thẩm tranh chấp quyền sở hữu bản ghi âm Giấc mơ trưa giữa nguyên đơn là nhạc sĩ Giáng Son, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến và bị đơn là Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media).
Theo phán quyết sơ thẩm, nhạc sĩ Giáng Son và nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến là đồng tác giả, đồng chủ sở hữu quyền tác giả đối với ca khúc Giấc mơ trưa. Nhạc sĩ Giáng Son sáng tác phần nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến viết phần lời. Tòa xác định nhạc sĩ Giáng Son là chủ sở hữu duy nhất bản ghi âm gốc do ca sĩ Khánh Linh thể hiện.
Tòa chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện, buộc BH Media chấm dứt hành vi xâm phạm, gỡ bỏ, chấm dứt việc sử dụng và khai thác thương mại bản ghi âm Giấc mơ trưa do ca sĩ Khánh Linh thể hiện đến khi có sự đồng ý của các đồng tác giả. BH Media cũng bị buộc công khai xin lỗi trên 3 tờ báo.
Nhạc sĩ Giáng Son thắng kiện sau gần 5 năm
Tranh chấp bắt đầu từ năm 2021, khi nhạc sĩ Giáng Son lập kênh YouTube cá nhân để lưu giữ các sáng tác của mình. Khi đăng tải bản ghi Giấc mơ trưa, chị nhận được thông báo xác nhận bản quyền liên quan đến BH Media.
Tranh chấp này không phải chuyện ai là tác giả ca khúc Giấc mơ trưa. Vấn đề nằm ở quyền đối với một bản ghi âm cụ thể. Một ca khúc có thể có nhiều bản ghi, mỗi bản ghi có người biểu diễn, bản phối, chủ sở hữu và phạm vi khai thác riêng.
Theo trình bày của phía nguyên đơn, bản ghi Giấc mơ trưa do ca sĩ Khánh Linh thể hiện trong album Giáng Son phát hành năm 2007 là bản ghi do nhạc sĩ Giáng Son đầu tư sản xuất. Chị bỏ chi phí, thuê phòng thu, tổ chức thu âm, phối khí và hoàn thiện bản ghi.
Trog khi đó, ở chiều ngược lại, BH Media phủ nhận cáo buộc xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan. Doanh nghiệp này cho rằng năm 2020, công ty ký hợp đồng nhận chuyển nhượng quyền quản lý, khai thác các bản ghi âm số từ Hồ Gươm Audio trên YouTube, trong đó có bản ghi Giấc mơ trưa do nghệ sĩ Dương Thùy Anh thể hiện. BH Media khẳng định không quản lý bản ghi do nhạc sĩ Giáng Son sản xuất, mà chỉ quản lý bản ghi được chuyển nhượng từ Hồ Gươm Audio.
Sự khác biệt trong cách xác định bản ghi làm tranh chấp trở nên phức tạp. Nếu hai bản ghi khác nhau, quyền đối với từng bản ghi phải được xác định riêng. Một đơn vị nhận quyền quản lý một bản ghi không thể mặc nhiên tác động đến bản ghi khác nếu thiếu căn cứ pháp lý.
Một lời xin lỗi không đủ
Trong quá trình xét xử, nhạc sĩ Giáng Son đã rút yêu cầu bồi thường vật chất. Điều chị cần là một lời xin lỗi đúng bản chất sự việc và một phán quyết công minh. Chi tiết này cho thấy tranh chấp đã vượt khỏi phạm vi tiền bạc.
Một lời xin lỗi có thể làm dịu một mâu thuẫn cá nhân, nhưng trong tranh chấp bản quyền, lời xin lỗi chỉ có ý nghĩa khi đi cùng trách nhiệm được xác định. Nếu mọi việc chỉ được gọi là “sự cố kỹ thuật”, câu hỏi cốt lõi vẫn còn nguyên: dữ liệu nào đã được đưa lên hệ thống, quyền nào đã được sử dụng, ai là chủ sở hữu hợp pháp.
Nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến cũng nhấn mạnh tinh thần theo đuổi vụ kiện đến cùng. Với anh, đây không chỉ là quyền lợi riêng của hai nhạc sĩ, mà còn liên quan đến nhiều nghệ sĩ trên môi trường số. Điều các nguyên đơn cần là một quyết định của tòa, không phải một lời xin lỗi mơ hồ về pháp luật.
Sau phán quyết sơ thẩm, trao đổi ngắn với phóng viên Một Thế Giới, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến chia sẻ phán quyết của tòa án đã nói hết rồi nên không có ý kiến gì thêm. Anh cũng gửi riêng cho phóng viên bộ ký họa ghi lại một số khoảnh khắc tại phiên tòa. Theo nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến, bộ tranh này được anh thực hiện vì tòa không cho phép quay phim và ghi âm trong quá trình xét xử.
Bản quyền số không thể chỉ dựa vào dữ liệu
Trong môi trường số, dữ liệu có thể mạnh hơn lời kể của nghệ sĩ. Ai đưa tệp tham chiếu vào hệ thống trước, ai được nền tảng ghi nhận là chủ thể quyền, ai có quyền yêu cầu chặn, theo dõi hoặc khai thác doanh thu đều có thể dẫn đến hệ quả pháp lý.
Content ID của YouTube được thiết kế để giúp chủ sở hữu quyền nhận diện nội dung trùng khớp. Khi hệ thống phát hiện video có âm thanh hoặc hình ảnh trùng với dữ liệu tham chiếu, video có thể bị chặn, theo dõi lượt xem hoặc chuyển doanh thu quảng cáo.
Đây là công cụ cần thiết để bảo vệ bản quyền. Nhưng công cụ kỹ thuật không thể thay thế căn cứ pháp lý. Dữ liệu đưa vào hệ thống phải đúng. Chủ thể đưa dữ liệu lên phải có quyền hợp pháp. Phạm vi chuyển giao quyền phải rõ.
Tranh chấp bản ghi âm Giấc mơ trưa cho thấy một khoảng mờ của âm nhạc Việt. Nhiều bản ghi được sản xuất từ thời băng đĩa, CD, VCD, DVD, khi hợp đồng chưa dự liệu đầy đủ quyền khai thác trên YouTube, Spotify, TikTok hoặc các nền tảng trực tuyến khác. Sau nhiều năm, các bản ghi được số hóa, chuyển giao, quản lý lại qua nhiều hợp đồng nối tiếp. Nếu hồ sơ quyền không minh bạch, tranh chấp là điều khó tránh.
Cái giá của một thông báo bản quyền
Phán quyết sơ thẩm không chỉ khép lại một chặng đường pháp lý của nhạc sĩ Giáng Son và nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến. Nó còn gửi tín hiệu rõ ràng đến các đơn vị quản lý nội dung, hãng phát hành, nhà sản xuất và cả nghệ sĩ: bản quyền số phải được đặt trên hồ sơ quyền minh bạch, hợp đồng cụ thể và dữ liệu chính xác.
Trong một ca khúc, quyền tác giả là một nhóm quyền. Trong một bản ghi âm, quyền liên quan lại là nhóm quyền khác. Quyền phát hành, quyền khai thác thương mại và quyền đưa dữ liệu lên hệ thống nhận diện nội dung cũng không thể được hiểu lẫn với nhau. Chỉ cần nhập nhằng giữa các nhóm quyền này, tranh chấp có thể phát sinh từ chính nơi lẽ ra phải bảo vệ bản quyền.
Cái giá của một thông báo bản quyền, nhìn từ tranh chấp bản ghi âm Giấc mơ trưa, không chỉ là gần 5 năm ra tòa. Đó còn là cái giá về danh dự nghề nghiệp, niềm tin của nghệ sĩ và sự minh bạch của hệ sinh thái âm nhạc số.
Một lời xin lỗi công khai là cần thiết. Nhưng điều quan trọng hơn nằm ở chuẩn mực được xác lập sau lời xin lỗi. Bản quyền không thể được bảo vệ bằng dữ liệu thiếu chính xác, cũng không thể đặt người sáng tạo vào thế phải tự chứng minh quyền của mình trước chính tác phẩm do mình làm ra.
