Quán cà phê trả tiền bản quyền âm nhạc thế nào cho đúng?
Quán cà phê trả tiền bản quyền âm nhạc theo căn cứ nào, trả cho ai và cần kiểm tra gì để tránh bị thu trùng?
Quy định quán cà phê, nhà hàng sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh phải trả tiền bản quyền đang được quan tâm khi mức tiền tham chiếu được tính lại từ ngày 1/7 theo mức lương cơ sở mới. Nghĩa vụ này đã có từ trước, nhưng mốc thời gian trên khiến câu chuyện bản quyền âm nhạc tại các cơ sở kinh doanh được chú ý trở lại.
Theo ghi nhận của phóng viên Một Thế Giới tại TP.HCM, rất ít quán cà phê mở nhạc. Thực tế này đã có từ trước khi thông tin về mức tiền bản quyền được nhắc đến. Khách chủ yếu đến quán để trò chuyện, làm việc hoặc gặp gỡ, ít có nhu cầu nghe nhạc.
Trong thời gian diễn ra World Cup 2026, một số quán phục vụ khách xem bóng đá vào khung giờ khuya và buổi sáng. Ngoài những thời điểm này, nhiều quán vẫn hoàn toàn im lặng.
Tại một số hệ thống nhà hàng, âm nhạc được sử dụng chủ yếu là các bản không lời, phát với âm lượng rất nhỏ ở hành lang, khu vực chờ hoặc nhà vệ sinh. Dù chỉ xuất hiện ở những không gian phụ, việc sử dụng các bản ghi này vẫn liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan.
Nhiều quán cà phê chưa từng trả tiền bản quyền âm nhạc
Anh T.H.N, chủ một quán cà phê tại quận Bình Thạnh, cho biết anh hoàn toàn không biết quy định về việc trả tiền bản quyền âm nhạc.
Dù quán được trang bị hệ thống âm thanh hiện đại, anh hiếm khi mở nhạc vì khách không có nhu cầu nghe. Thỉnh thoảng vào giờ vắng khách, nhân viên mới mở nhạc để giải trí.
Từ khi mở quán đến nay, anh N. chưa từng trả tiền bản quyền âm nhạc và cũng chưa có cá nhân hay tổ chức nào đến thông báo, yêu cầu thanh toán.
Nhiều chủ quán cà phê khác tại TP.HCM được phóng viên Một Thế Giới trao đổi cũng cho biết họ chưa từng trả khoản tiền này, đồng thời chưa nhận được thông báo về nghĩa vụ trả tiền khi sử dụng âm nhạc tại quán.
Thực tế trên cho thấy quy định đã tồn tại nhưng chưa được nhiều cơ sở kinh doanh biết đến. Không ít chủ quán vẫn cho rằng câu chuyện trả tiền bản quyền chỉ mới xuất hiện từ ngày 1/7.
Không có loại “phí bản quyền mới”
Trả lời câu hỏi của phóng viên Một Thế Giới, luật sư Nguyễn Văn Huân, Văn phòng Luật sư Đức Trọng, Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng cần hiểu đúng bản chất quy định để tránh tạo tâm lý rằng từ ngày 1/7/2026, Nhà nước phát sinh một loại “phí bản quyền mới” đối với quán cà phê, nhà hàng.
Theo luật sư Nguyễn Văn Huân, nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh đã được quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ.
Cụ thể, điểm b khoản 1 Điều 26 quy định trường hợp sử dụng tác phẩm đã được định hình trên bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh thì không phải xin phép nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao hoặc quyền lợi vật chất khác cho chủ sở hữu quyền tác giả. Đồng thời, điểm b khoản 1 Điều 33 quy định người sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh phải trả tiền cho chủ sở hữu quyền liên quan, gồm người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình.
Nghị định 17/2023/NĐ-CP, có hiệu lực từ 26/4/2023, đã quy định chi tiết việc thực hiện các nghĩa vụ này. Nghị định 134/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 17 và có hiệu lực từ 9/4/2026.
Ngày 1/7 được nhắc đến vì Nghị định 161/2026/NĐ-CP nâng mức lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi đó, mức lương cơ sở là một trong những căn cứ dùng để tính tiền bản quyền khi các bên không tự thỏa thuận được.
Như vậy, đây không phải khoản phí hành chính mới do cơ quan nhà nước trực tiếp đến từng quán thu. Nghĩa vụ trả tiền đã có từ trước, còn ngày 1/7 chỉ làm thay đổi con số dùng để tham chiếu.
Một bản nhạc có nhiều người nắm quyền
Theo luật sư Nguyễn Văn Huân, khi một bản thu được mở trong quán, cơ sở kinh doanh không chỉ sử dụng phần nhạc và lời của người sáng tác. Bản thu còn có phần trình diễn của ca sĩ, nhạc công và phần đầu tư của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình.
Vì vậy, một lần mở nhạc có thể đồng thời liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan. Các quyền này có thể thuộc về nhiều cá nhân, đơn vị và được những tổ chức khác nhau đại diện.
Về cơ chế xác định số tiền, luật sư Huân viện dẫn Điều 35 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP. Theo đó, các bên trước hết tự thỏa thuận. Chỉ khi không đạt được thỏa thuận mới áp dụng biểu mức do Chính phủ ban hành hoặc yêu cầu tòa án giải quyết.
“Do đó, biểu mức do Chính phủ ban hành không mặc nhiên được hiểu là một khoản tiền duy nhất đã bao gồm toàn bộ quyền tác giả và quyền liên quan”, luật sư Nguyễn Văn Huân nói.
Điều này đồng nghĩa việc một quán đã trả tiền cho một đơn vị chưa chắc đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ. Bên thu phải làm rõ họ đại diện cho tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình hay đồng thời nhiều nhóm quyền.
Mức tiền được tính ra sao?
Luật sư Nguyễn Văn Huân cho biết khi các bên không tự thỏa thuận được, số tiền tham chiếu được xác định theo mức lương cơ sở và hệ số dựa trên diện tích hoặc sức chứa của địa điểm sử dụng.
Đối với quán cà phê có diện tích đến 15m², hệ số là 0,35. Phần diện tích từ trên 15m² đến 50m² được cộng thêm hệ số 0,04 cho mỗi mét vuông. Phần trên 50m² được cộng hệ số 0,02 cho mỗi mét vuông. Số tiền tối đa trong một năm bằng tám lần mức lương cơ sở.
Theo mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng, quán rộng 15m² có mức tham chiếu 885.500 đồng một năm. Quán rộng 30m² có tổng hệ số 0,95, tương ứng 2.403.500 đồng một năm.
Đây không phải hóa đơn mặc nhiên áp dụng giống nhau cho tất cả các quán. Số tiền thực tế còn phụ thuộc thỏa thuận giữa các bên, phạm vi quyền được cấp, danh mục tác phẩm, bản ghi và thời gian sử dụng.
Với những quán hầu như không mở nhạc hoặc chỉ sử dụng trong một số thời điểm, hợp đồng và cách tính càng phải ghi rõ phạm vi khai thác. Không thể chỉ căn cứ vào việc quán có lắp đặt loa hay hệ thống âm thanh để yêu cầu thanh toán.
Ai có quyền thu tiền bản quyền âm nhạc?
Luật sư Nguyễn Văn Huân cho biết khoản 2 Điều 56 Luật Sở hữu trí tuệ quy định tổ chức đại diện tập thể chỉ được đàm phán, cấp phép và thu tiền trên cơ sở được chủ thể quyền ủy quyền bằng văn bản.
Khoản 3 Điều 56 còn yêu cầu tổ chức công khai danh mục chủ thể được đại diện, tác phẩm, bản ghi, phạm vi và thời hạn ủy quyền.
“Nếu một tổ chức không chứng minh được phạm vi đại diện thì cơ sở kinh doanh hoàn toàn có quyền yêu cầu làm rõ trước khi thanh toán, nhằm tránh việc thu trùng hoặc thu vượt phạm vi được ủy quyền”, luật sư Huân phân tích.
Việc nhiều tổ chức cùng đề nghị thanh toán chưa hẳn là thu trùng. Một tổ chức có thể đại diện cho người sáng tác, tổ chức khác đại diện cho người biểu diễn hoặc nhà sản xuất bản ghi. Tuy nhiên, từng đơn vị phải chứng minh rõ quyền được đại diện, danh mục đang quản lý và thời hạn được ủy quyền.
Một thông báo chỉ ghi chung “thu tiền bản quyền âm nhạc” chưa đủ để chủ quán xác định mình đang trả cho ai và được quyền sử dụng những tác phẩm, bản ghi nào.
Chủ quán cần kiểm tra gì?
Khi nhận được đề nghị thanh toán, chủ quán cần yêu cầu đơn vị thu cung cấp văn bản ủy quyền, danh mục tác phẩm và bản ghi, nhóm quyền được đại diện, thời hạn ủy quyền và căn cứ xác định số tiền.
Danh mục của bên thu phải được đối chiếu với âm nhạc thực tế sử dụng tại quán. Nếu cơ sở không mở các tác phẩm hoặc bản ghi thuộc phạm vi đại diện của tổ chức đó, căn cứ yêu cầu thanh toán cần được làm rõ.
Hợp đồng phải ghi cụ thể địa điểm, thời gian sử dụng, loại quyền được cấp, danh mục âm nhạc, số tiền và chứng từ thanh toán. Chủ quán cũng cần biết khoản tiền đã bao gồm quyền của những chủ thể nào để tránh trả nhiều lần cho cùng một quyền.
Đối với nhà hàng chỉ phát nhạc không lời với âm lượng nhỏ ở hành lang, khu vực chờ hoặc nhà vệ sinh, vấn đề không nằm ở âm lượng lớn hay nhỏ. Cơ sở cần xác định bản ghi nào đang được sử dụng và đơn vị nào đại diện hợp pháp cho chủ thể quyền.
Luật sư Nguyễn Văn Huân cho rằng mục tiêu của quy định là bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sáng tạo, người đầu tư và đơn vị khai thác tác phẩm. Các tổ chức đại diện tập thể cần minh bạch về phạm vi đại diện, còn cơ sở kinh doanh phải chủ động kiểm tra căn cứ pháp lý trước khi thanh toán.
Người sáng tạo có quyền nhận tiền khi tác phẩm được sử dụng trong kinh doanh. Chủ quán cũng có quyền biết mình trả cho ai, trả cho quyền gì và được sử dụng những bản nhạc nào. Sự minh bạch từ cả hai phía là điều kiện để quy định đi vào thực tế mà không phát sinh thêm tranh chấp.
