Chuỗi thực phẩm an toàn tại TP.HCM: Liệu thực phẩm bẩn còn đường len lỏi?
TP.HCM mở rộng chuỗi thực phẩm an toàn, kết nối 15 tỉnh, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số nhằm siết chặt kiểm soát, ngăn thực phẩm bẩn xâm nhập thị trường.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng lo ngại trước các vụ việc thực phẩm kém chất lượng, thực phẩm không rõ nguồn gốc liên tiếp bị phát hiện, TP.HCM đang đặt kì vọng lớn vào mô hình "Chuỗi thực phẩm an toàn". Không chỉ kiểm soát từ trang trại đến bàn ăn, thành phố còn đẩy mạnh chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và liên kết liên vùng nhằm bịt kín những "kẽ hở" mà thực phẩm bẩn có thể len lỏi vào thị trường. Liệu đây có phải lời giải căn cơ cho bài toán an toàn thực phẩm?
Kiểm soát từ gốc để chặn thực phẩm bẩn
Những năm gần đây, an toàn thực phẩm luôn là một trong những vấn đề được người dân TP.HCM đặc biệt quan tâm. Với quy mô tiêu thụ hàng chục nghìn tấn thực phẩm mỗi ngày, trong khi phần lớn nguồn cung đến từ các tỉnh, thành ngoài địa bàn, việc kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất luôn là thách thức lớn đối với cơ quan quản lí.
Trong bối cảnh đó, Đề án "Quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thực phẩm an toàn" giai đoạn 2021–2025 được xem là bước đi mang tính chiến lược, hướng tới xây dựng một chuỗi kiểm soát xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, cơ sở chăn nuôi, trồng trọt, giết mổ, chế biến cho đến hệ thống phân phối cuối cùng.
Khác với cách quản lý truyền thống vốn tập trung kiểm tra ở các chợ hoặc điểm bán lẻ, mô hình "Chuỗi thực phẩm an toàn" chuyển trọng tâm sang kiểm soát toàn bộ hành trình của sản phẩm.
Theo đó, các khâu sản xuất ban đầu, sơ chế, vận chuyển, bảo quản và kinh doanh đều được giám sát theo cùng một hệ thống tiêu chuẩn. Khi mỗi mắt xích đều được quản lí và lưu trữ dữ liệu, khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ trở nên nhanh chóng, minh bạch hơn nếu phát sinh sự cố.
Điểm nhấn của giai đoạn 2021-2025 là TP.HCM đã chủ động phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường của 15 tỉnh, thành để xây dựng mạng lưới cung ứng thực phẩm an toàn. So với giai đoạn trước, số địa phương tham gia đã tăng thêm 10 tỉnh, tạo nên chuỗi liên kết rộng khắp, giúp kiểm soát nguồn hàng ngay từ nơi sản xuất thay vì chờ đến khi thực phẩm được đưa về thành phố.
Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp "đất sống" của thực phẩm không rõ nguồn gốc, bởi càng kiểm soát từ sớm thì nguy cơ hàng hóa không bảo đảm chất lượng lọt vào thị trường càng giảm.
Những con số cho thấy chuỗi liên kết đang phát huy hiệu quả
Sau nhiều năm triển khai, mô hình đã ghi nhận những kết quả tích cực cả về quy mô lẫn chất lượng.
Đến nay, đã có 131 trang trại và cơ sở sản xuất tham gia chuỗi thực phẩm an toàn. Sản lượng nhiều nhóm thực phẩm chủ lực tăng đáng kể so với giai đoạn 2016-2020, trong đó thịt gà tăng hơn 71%, thịt bò tăng 12% và trứng gia cầm tăng gần 36%. Những con số này phản ánh sự mở rộng của các chuỗi sản xuất được kiểm soát, đồng thời cho thấy doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến việc tham gia các mô hình sản xuất an toàn.
Không chỉ tăng về sản lượng, chất lượng cũng được nâng lên khi nhiều cơ sở áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, HACCP và ISO. Gần 1.000 sản phẩm OCOP đạt hạng 4 và 5 sao đã tham gia cung ứng cho thị trường TP.HCM, góp phần đa dạng hóa nguồn thực phẩm đạt chuẩn.
Song song với đó, công tác lấy mẫu kiểm nghiệm vẫn được duy trì thường xuyên nhằm phát hiện sớm các vi phạm, qua đó loại bỏ sản phẩm không bảo đảm chất lượng trước khi đến tay người tiêu dùng.
Chuyển đổi số để "bịt kín" các kẽ hở
Dù đạt được nhiều kết quả, các chuyên gia cho rằng cuộc chiến với thực phẩm bẩn vẫn còn nhiều thách thức khi chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp và phương thức kinh doanh liên tục thay đổi.
Chính vì vậy, trong giai đoạn 2026-2030, TP.HCM xác định chuyển đổi số sẽ trở thành trụ cột của công tác quản lí an toàn thực phẩm.
Theo kế hoạch, mô hình quản lí tại chợ đầu mối Bình Điền sẽ được triển khai với hệ thống khai báo điện tử kết hợp truy xuất nguồn gốc hai bước trên nền tảng số. Cùng với đó, các doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ mở rộng tiêu thụ trên các nền tảng thương mại điện tử như GrabMart và ShopeeFood, góp phần nâng cao tính minh bạch trong lưu thông hàng hóa.
Việc số hóa dữ liệu sẽ giúp cơ quan quản lí theo dõi toàn bộ hành trình của sản phẩm theo thời gian thực, rút ngắn thời gian truy xuất khi phát hiện vi phạm, đồng thời hỗ trợ cảnh báo sớm các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Đánh giá về định hướng phát triển của Đề án, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM kiêm Trưởng Ban Quản lý Đề án, cho rằng xây dựng chuỗi thực phẩm an toàn không đơn thuần là cấp giấy xác nhận cho doanh nghiệp mà là hình thành một hệ sinh thái quản lý minh bạch, nơi mọi sản phẩm đều có thể truy xuất nguồn gốc và mọi khâu trong chuỗi đều phải chịu trách nhiệm.
Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, mục tiêu lớn nhất là từng bước thu hẹp không gian tồn tại của thực phẩm bẩn thông qua việc tăng cường liên kết giữa các địa phương, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi dữ liệu được kết nối đầy đủ, việc phát hiện, khoanh vùng và xử lí các sản phẩm vi phạm sẽ nhanh hơn, chính xác hơn, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng.
Bà cũng nhấn mạnh rằng để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, cần có sự đồng hành của các địa phương cung ứng, doanh nghiệp, hợp tác xã và người tiêu dùng. Chỉ khi mọi chủ thể cùng tuân thủ các tiêu chuẩn chung, chuỗi thực phẩm an toàn mới thực sự trở thành "lá chắn" vững chắc trước thực phẩm kém chất lượng.
Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng nông sản và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, mô hình "Chuỗi thực phẩm an toàn" của TP.HCM được kì vọng sẽ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lí nhà nước mà còn tạo lợi thế cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.
Dù khó có thể khẳng định thực phẩm bẩn sẽ hoàn toàn biến mất, việc kiểm soát ngay từ gốc, kết hợp chuyển đổi số và liên kết vùng đang mở ra một hướng đi bền vững để thu hẹp tối đa "đường len lỏi" của thực phẩm không bảo đảm chất lượng vào bữa ăn của người dân.
