Buộc Facebook, TikTok chịu trách nhiệm liên đới: Hết thời ẩn danh bán thực phẩm bẩn
Buộc các sàn thương mại điện tử, Facebook, TikTok phải chịu trách nhiệm liên đới khi xảy ra sai phạm được kỳ vọng sẽ "bịt kín" những lỗ hổng pháp lý về bán thực phẩm bẩn trên mạng.
Buộc Facebook, TikTok chịu trách nhiệm liên đới
Trong quá trình góp ý xây dựng dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an đã đưa ra một đề xuất mang tính bước ngoặt: Buộc các sàn thương mại điện tử (TMĐT) và nền tảng mạng xã hội (MXH) phải xác thực danh tính người bán thực phẩm và chịu trách nhiệm liên đới khi xảy ra sai phạm.
Động thái này được kỳ vọng sẽ "bịt kín" những lỗ hổng pháp lý vốn đang biến không gian mạng thành mảnh đất màu mỡ cho thực phẩm bẩn, thực phẩm kém chất lượng bủa vây người tiêu dùng.
Khảo sát một vòng trên các nền tảng MXH phổ biến như Facebook, TikTok hay các sàn TMĐT, không khó để bắt gặp hàng loạt video livestream bán từ đồ ăn vặt, thực phẩm chức năng đến đặc sản vùng miền với những lời quảng cáo có cánh.
Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi và những đơn hàng chốt liên tục là một thực tế đáng báo động về nguồn gốc xuất xứ và chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP).
Là một người có thói quen mua đồ ăn sẵn qua mạng, chị Nguyễn Thu Trang (Phương Liệt, Hà Nội) vẫn chưa quên cảm giác kinh hoàng khi cả nhà phải nhập viện vì ngộ độc thực phẩm sau khi ăn món chân gà rút xương mua từ một tài khoản có hàng chục nghìn lượt theo dõi trên TikTok.
Chị Nguyễn Thu Trang chia sẻ: "Khi sự cố xảy ra, tôi nhắn tin khiếu nại thì ngay lập tức bị chủ shop chặn tài khoản, trang bán hàng của họ cũng biến mất không dấu vết.
Khi tôi liên hệ với nền tảng, họ chỉ trả lời chung chung rằng họ chỉ cung cấp không gian kết nối chứ không chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm của người bán. Người tiêu dùng như chúng tôi hoàn toàn rơi vào thế cô độc".
Theo Bộ Công an, qua 12 năm thi hành Luật ATTP hiện hành, tội phạm trong lĩnh vực này ngày càng tinh vi. Các đối tượng lợi dụng triệt để kẽ hở của cơ chế hậu kiểm và tính chất vô hình của không gian mạng để tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng.
Nếu như dự thảo luật trước đây mới chỉ tập trung quản lý khâu quảng cáo, thì đề xuất mới này đã đánh thẳng vào gốc rễ của vấn đề: Xác thực danh tính (eKYC) người bán và quy trách nhiệm liên đới cho các "ông lớn" công nghệ.
Định danh trên MXH: Khả thi nhưng không dễ dàng
Ý kiến đề xuất buộc các cá nhân kinh doanh thực phẩm trực tuyến phải qua bước xác thực danh tính điện tử (eKYC) nhận được sự đồng thuận lớn từ giới luật sư, song vấn đề thực thi, đặc biệt là trên các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, vẫn là một bài toán hóc búa.
Trao đổi với Một Thế Giới, luật sư Nguyễn Văn Hải (Đoàn luật sư TP. Hà Nội) cho biết việc bắt buộc các nền tảng chia sẻ trách nhiệm liên đới là hoàn toàn hợp lý. Lâu nay, các nền tảng thu lợi nhuận từ quảng cáo và phí dịch vụ nhưng lại vô can khi người tiêu dùng chịu thiệt hại.
Luật sửa đổi phải quy định rõ: Nếu nền tảng không thực hiện kiểm duyệt giấy phép ATTP của người bán mà để xảy ra ngộ độc, họ phải bồi thường thiệt hại và chịu chế tài hành chính nghiêm khắc.
Theo vị luật sư này, với các sàn TMĐT chính thống (Shopee, Lazada, TikTok Shop), việc eKYC thông qua CCCD gắn chip liên kết Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoàn toàn nằm trong tầm tay vì họ đã có sẵn hạ tầng.
Khó khăn lớn nhất nằm ở các tài khoản cá nhân bán hàng qua trang cá nhân, hội nhóm tự phát trên Facebook. Để quản lý, cơ quan quản lý cần cơ chế buộc các MXH xuyên biên giới phải kích hoạt tính năng định danh riêng cho tài khoản có hoạt động thương mại tại Việt Nam.
Nhiều ý kiến đặt câu hỏi: Các nền tảng như Facebook, TikTok có công cụ để tự động quét và gỡ bỏ thực phẩm vi phạm theo cảnh báo của cơ quan chức năng hay không?
Bản chất các tập đoàn công nghệ lớn đều sở hữu hệ thống AI và thuật toán kiểm duyệt nội dung cực kỳ mạnh mẽ, có khả năng nhận diện hình ảnh, phân tích ngôn ngữ tự nhiên và quét từ khóa theo thời gian thực. Họ đang áp dụng rất hiệu quả công cụ này để quét bản quyền, ảnh khỏa thân hoặc các nội dung bạo lực.
Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ thực phẩm là danh mục biến động. AI có thể quét được từ khóa "thực phẩm giảm cân" hay hình ảnh một nhãn hiệu bị cấm, nhưng rất khó để AI tự nhận biết được một hộp mứt hay một túi giò chả có đảm bảo chứng nhận ATTP hay không nếu không có sự phối hợp đồng bộ về dữ liệu.
Do đó, để công cụ AI của các nền tảng phát huy tác dụng, Bộ Y tế và cơ quan chức năng cần xây dựng một "Danh mục đen" số hóa, cập nhật liên tục các cơ sở, sản phẩm vi phạm, các chất cấm.
Danh mục này sẽ được kết nối thông qua cổng API trực tiếp với hệ thống kiểm duyệt của Facebook, TikTok. Khi có cảnh báo từ cơ quan quản lý, AI của nền tảng sẽ tự động kích hoạt lệnh quét, đóng băng tài khoản và gỡ bỏ bài đăng vi phạm chỉ trong vài phút, thay vì quy trình báo cáo thủ công rườm rà như hiện tại.
Việc đưa "chợ mạng" vào khuôn khổ thông qua sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là bước đi không thể trì hoãn để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Khi các "ông lớn" nền tảng không còn được đứng ngoài cuộc, buộc phải thắt chặt dòng tiền và danh tính của người bán, đó cũng là lúc môi trường kinh doanh trực tuyến được thanh lọc, trả lại niềm tin cho những người kinh doanh chân chính và bảo vệ sức khỏe cho hàng triệu gia đình Việt.
