Xe điện cỡ lớn của Trung Quốc: Phá đường, không đóng tiền sửa
Thế hệ xe điện cỡ lớn mới của Trung Quốc, chú trọng sự thoải mái và các tính năng hiện đại, đang gây áp lực kép lên hạ tầng giao thông: Vừa phá hỏng mặt đường nhanh hơn, vừa khiến nguồn thu thuế dùng để bảo trì đường sá ngày càng cạn kiệt.
Xe càng quá khổ, đường càng "khổ"
Theo Cui Dongshu, Tổng thư ký Hiệp hội Xe khách Trung Quốc (CPCA), 6 trên 10 mẫu xe mới ra mắt trong nửa đầu năm 2026 của nước này có chiều dài hơn 5 mét, tương đương một chiếc SUV cỡ Ford Explorer. Trong khi đó, xe dài dưới 4,5 mét chỉ chiếm 2% số mẫu mới, giảm mạnh từ 13% một năm trước.
William Li, giám đốc điều hành hãng Nio, chỉ ra rằng "khối lượng xe tăng thêm chỉ 20% cũng sẽ gây hư hại mặt đường gấp hơn hai lần". Cách đây mới nửa thập kỷ, mẫu xe điện bán chạy nhất Trung Quốc là xe cỡ nhỏ Hongguang Mini. Giờ đây, các hãng xe chạy đua lắp pin lớn hơn để giải tỏa lo ngại về tầm hoạt động, kèm theo đó là hàng loạt tiện nghi như tủ lạnh mini, ghế lớn, hệ thống giải trí đa màn hình để hút khách.
BYD vừa ra mắt Datang, một mẫu SUV điện 7 chỗ dài 5,3 mét, nặng đến 2.970 kg, giá khởi điểm chỉ 239.900 nhân dân tệ (khoảng 33.000 USD).
Zhu Yulong, người sáng lập công ty tư vấn Zhineng Auto tại Thượng Hải, giải thích: "Không còn hình phạt thuế truyền thống cho động cơ cỡ lớn và mức tiêu thụ nhiên liệu cao, xe tự nhiên phình to. Với chính sách giá cạnh tranh của các hãng, người tiêu dùng đơn giản là không có lý do tài chính nào để mua xe nhỏ hơn".
Lỗ hổng ngân sách 300 tỷ nhân dân tệ
Trung Quốc thu thuế nhiên liệu để phân bổ cho chính quyền địa phương bảo trì mạng lưới đường cao tốc quốc gia. Nhưng khi xe điện chiếm tỷ trọng ngày càng lớn vì ưu thế không đóng thuế nhiên liệu, nguồn thu này đang bị thu hẹp lại nhanh chóng.
Một nghiên cứu của đơn vị trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc cho thấy nước này đang thiếu hụt khoảng 50% ngân sách cần thiết cho bảo trì đường bộ hàng năm. Khoảng 40% đường sá địa phương rơi vào tình trạng "nằm trong danh sách sửa chữa nhưng không có tiền, cần sửa gấp nhưng không có ngân sách". Một nghiên cứu khác từ năm 2023 ước tính lỗ hổng ngân sách vào khoảng 300 tỷ nhân dân tệ (khoảng 44 tỷ USD) mỗi năm.
Bắc Kinh bắt đầu siết lại
Đối mặt với thâm hụt leo thang, Bắc Kinh đang mạnh tay cắt giảm ưu đãi. Mức giảm thuế bán hàng duy trì suốt một thập kỷ vừa bị giảm một nửa xuống còn 5%, giới hạn tối đa 15.000 nhân dân tệ. Bộ Tài chính cũng tuyên bố xóa hoàn toàn miễn thuế phương tiện hàng năm cho xe hybrid và xe điện tầm hoạt động mở rộng (EREV), hai phân khúc đang thúc đẩy trào lưu xe cỡ lớn.
Chính phủ Trung Quốc cũng áp dụng tiêu chuẩn tiêu thụ năng lượng bắt buộc, phạt các mẫu xe quá nặng, Điều này buộc hãng xe phải chuyển sang vật liệu nhẹ hơn hay thiết kế khí động học, thay vì cứ nhồi thêm pin.
Về giải pháp dài hạn, các nhà hoạch định chính sách đang xem xét cải tổ toàn diện cách thu ngân sách bảo trì đường. Tỉnh Hải Nam đã thí điểm dùng định vị vệ tinh để theo dõi phương tiện, đặt nền tảng cho thuế theo quãng đường, được kỳ vọng có thể chấm dứt thời kỳ "đi xe điện miễn phí đường sá".
Tờ Nhân dân Nhật báo đã nhận định, xe điện ở Trung Quốc đã "lạm phát nghiêm trọng" về kích thước trong những năm gần đây, cho rằng việc phóng to xe một cách mù quáng đã trở thành sự xung đột với hạ tầng đô thị hiện có, đẩy tổng mức tiêu thụ năng lượng lên cao. Bài bình luận kêu gọi thiết kế xe cần quay lại các phương án lý trí hơn.
CCTV.com cũng ra loạt bài có tiêu đề "Làm sao ngăn xe năng lượng mới tăng cân tập thể", gọi xu hướng xe ngày càng to hơn là "phản ánh méo mó của nhu cầu thị trường ngắn hạn và chiến lược cạnh tranh", đặt câu hỏi thị trường có thể duy trì trào lưu này bao lâu.
Cui Dongshu ở CPCA kết luận: "Chuẩn hóa và siết chặt chính sách thuế trên diện rộng là xu hướng không thể tránh. Và điều đó sẽ dẫn dắt thị trường xe hơi của chúng ta phát triển cân bằng, lành mạnh".
Chủ trương không chỉ ở Trung Quốc
Trung Quốc không phải nước duy nhất loay hoay thay thế thuế nhiên liệu khi xe điện phổ biến. Iceland lựa chọn phương án tính thuế trên quãng đường di chuyển, theo đó yêu cầu tất cả tài xế báo số km đồng hồ ít nhất mỗi năm một lần, và nộp thuế khoảng 4 cent Mỹ/km. New Zealand yêu cầu chủ xe mua giấy phép sử dụng đường, có giá khoảng 44 USD cho 1.000 km. Nhiều nước khác bắt đầu áp phí đăng ký hàng năm cao hơn cho xe điện và xe hybrid.
