Mỹ cấm quân đội sử dụng robot hình người Trung Quốc
Hạ viện Mỹ vừa thông qua dự luật quốc phòng có điều khoản cấm quân đội sử dụng robot hình người do các "quốc gia đối địch" như Trung Quốc sản xuất.
Động thái này phản ánh mối lo ngày càng lớn của Washington về an ninh dữ liệu và sự phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc, trong lúc các doanh nghiệp nước này đang chiếm ưu thế áp đảo trên thị trường robot hình người toàn cầu.
Mỹ đưa robot hình người Trung Quốc vào tầm ngắm vì lo ngại an ninh quốc gia
Sau chip bán dẫn, thiết bị viễn thông, máy bay không người lái (drone) và xe điện, robot hình người đang trở thành mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Hạ viện Mỹ vừa thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (National Defense Authorization Act - NDAA), dự luật quốc phòng được ban hành hằng năm nhằm định hướng chính sách quân sự và ngân sách cho Lầu Năm Góc. Trong phiên bản mới nhất, đạo luật bổ sung Điều 163, quy định cấm Bộ Quốc phòng Mỹ mua sắm, thuê hoặc vận hành các hệ thống robot hình người thuộc diện "đối tượng bị kiểm soát", bao gồm những sản phẩm có liên quan đến Trung Quốc, Nga và Iran.
Theo các nhà lập pháp Mỹ, robot hình người ngày càng được tích hợp nhiều cảm biến, camera, micro và hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng thu thập lượng dữ liệu khổng lồ trong quá trình hoạt động. Nếu các thiết bị này được triển khai trong môi trường quân sự hoặc các cơ sở nhạy cảm, nguy cơ rò rỉ dữ liệu hoặc bị khai thác cho mục đích gián điệp là điều Washington không muốn đánh đổi.
Điều khoản mới được xem là bước đi tiếp theo trong chiến lược giảm phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc. Trước đó, Mỹ đã áp đặt hàng loạt biện pháp hạn chế đối với Huawei, ZTE, TikTok, thiết bị drone của DJI cũng như siết chặt xuất khẩu chip AI và thiết bị sản xuất bán dẫn sang Trung Quốc.
NDAA lần này cũng kế thừa một phần nội dung của dự luật GUARD (Guarding the US Against Adversarial Robotics Dominance Act) do nghị sĩ John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban đặc biệt của Hạ viện về cạnh tranh với Trung Quốc, đề xuất từ năm ngoái.
Tuy nhiên, Quốc hội Mỹ chưa thông qua toàn bộ các biện pháp cứng rắn nhất của GUARD Act. Nếu được áp dụng đầy đủ, robot hình người và robot bốn chân (robot dog) của Trung Quốc sẽ có thể bị đưa vào "Danh sách bị kiểm soát" của Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC). Khi đó, các thiết bị này sẽ mất giấy phép sử dụng kết nối không dây và gần như không thể được bán hợp pháp trên thị trường Mỹ.
Ở giai đoạn hiện nay, Điều 163 mới chỉ giới hạn trong hoạt động mua sắm của quân đội. Các doanh nghiệp tư nhân và người tiêu dùng Mỹ vẫn chưa bị cấm mua hoặc sử dụng robot hình người do Trung Quốc sản xuất.
Dù vậy, phát biểu sau khi dự luật được Hạ viện thông qua, ông John Moolenaar khẳng định Washington không thể để robot Trung Quốc trở thành lực lượng chiếm ưu thế tại Mỹ. Theo ông, việc kiểm soát từ sớm sẽ giúp hạn chế những rủi ro chiến lược trong tương lai khi robot AI ngày càng hiện diện nhiều hơn trong các nhà máy, kho vận, bệnh viện, gia đình và cả hạ tầng trọng yếu.
Trung Quốc thống trị thị trường robot hình người, tạo áp lực lớn lên Mỹ
Sự quyết liệt của Washington xuất phát từ thực tế rằng Trung Quốc đang vượt lên rất nhanh trong ngành robot hình người, một lĩnh vực được dự báo sẽ bùng nổ cùng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.
Theo báo cáo của Counterpoint Research công bố đầu năm 2026, các doanh nghiệp Trung Quốc đã xuất xưởng khoảng 80% tổng số robot hình người trên toàn thế giới trong năm 2025. Đây là tỉ lệ áp đảo, cho thấy nước này đã xây dựng được chuỗi cung ứng hoàn chỉnh từ linh kiện, cảm biến, pin, động cơ cho tới phần mềm AI điều khiển.
Trong số các doanh nghiệp dẫn đầu, Unitree Robotics nổi lên như cái tên đáng chú ý nhất. Công ty cho biết đã giao hơn 5.500 robot hình người trong năm 2025. Một doanh nghiệp khác là AgiBot cũng đạt doanh số 5.168 robot, theo số liệu của hãng nghiên cứu Omdia.
Ở chiều ngược lại, các nhà phát triển hàng đầu của Mỹ như Figure AI, Agility Robotics và Tesla mới chỉ xuất xưởng khoảng 150 robot mỗi công ty trong cùng giai đoạn. Khoảng cách rất lớn này cho thấy Trung Quốc không chỉ dẫn trước về quy mô sản xuất mà còn đang nhanh chóng thương mại hóa robot AI với chi phí cạnh tranh hơn.
Lợi thế của Trung Quốc đến từ hệ sinh thái sản xuất khổng lồ vốn được xây dựng trong nhiều năm. Các doanh nghiệp có thể tận dụng chuỗi cung ứng điện tử, pin lithium, động cơ điện, cảm biến và đặc biệt là năng lực sản xuất hàng loạt để giảm giá thành robot.
Trong khi đó, nhiều công ty Mỹ vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc triển khai các đơn hàng nhỏ nhằm hoàn thiện công nghệ trước khi mở rộng sản xuất.
Sự phát triển nhanh chóng của robot hình người cũng khiến cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung không còn chỉ xoay quanh chip AI. Robot được xem là nền tảng kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo, cảm biến, điện toán biên, pin, động cơ chính xác và mạng truyền thông tốc độ cao. Quốc gia nào kiểm soát được ngành công nghiệp này sẽ có lợi thế trong cả sản xuất công nghiệp lẫn quốc phòng.
Tuy nhiên, giới phân tích nhận định việc Mỹ siết chặt robot Trung Quốc trong quân đội mới chỉ là bước khởi đầu. Nếu Washington đánh giá các rủi ro về dữ liệu và an ninh tiếp tục gia tăng, phạm vi hạn chế hoàn toàn có thể được mở rộng sang thị trường thương mại, tương tự cách Mỹ từng áp dụng đối với Huawei hay DJI.
Trong lúc AI đang đưa robot hình người từ phòng thí nghiệm ra thế giới thực, các quyết định chính sách của Mỹ và Trung Quốc sẽ ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng đến chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc vì thế đang bước sang một giai đoạn mới, nơi robot thông minh có thể trở thành biểu tượng tiếp theo của cuộc đua giành vị thế dẫn đầu trong kỉ nguyên AI.
.jpg)