Robot Hàn Quốc lái tàu chiến do nguy cơ thiếu binh sĩ
Vừa qua, tại một cơ sở huấn luyện mô phỏng của Hải quân Hàn Quốc ở Changwon, một sĩ quan trực ca hô lệnh qua bộ đàm: "Bẻ lái trái 5 độ, giữ hướng 330". Người đáp lại không phải thủy thủ, mà là một con robot hình người.
Robot nhắc lại mệnh lệnh để xác nhận, sau đó tự tay xoay bánh lái cho đến khi con tàu mô phỏng ổn định đúng hướng, rồi báo cáo: "Đã giữ ổn định hướng 330".
Đó là PiBot, robot được Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Hàn Quốc (KAIST) giới thiệu từ năm 2023 với tư cách phi công máy bay, giờ vừa hoàn thành bài kiểm tra đầu tiên trong vai trò hoàn toàn mới: lái tàu hải quân.
Rào cản không nằm ở cơ khí, mà ở ngôn ngữ
Năm 2016, nhóm nghiên cứu do giáo sư Shim Hyun-chul của KAIST dẫn đầu, từng công bố một phiên bản robot phi công có khả năng ngồi vào buồng lái và thao tác các nút bấm, cần điều khiển như con người.
Nhưng phiên bản đó gần như vô dụng ngoài phòng thí nghiệm. Nó chỉ chạy được các chuỗi thao tác lập trình sẵn, không thể đọc hiểu một giáo trình hướng dẫn bay, càng không thể tự suy luận khi gặp tình huống nằm ngoài kịch bản đã nạp.
Khoảng trống đó chỉ được lấp đầy khi các mô hình ngôn ngữ lớn, cùng dòng công nghệ với các AI như ChatGPT, đạt tới khả năng đọc một cẩm nang kỹ thuật và trích xuất đúng quy trình, thay vì chỉ nhận diện từ khóa.
Từ năm 2022, nhóm của giáo sư Shim được Cơ quan Phát triển Quốc phòng Hàn Quốc tài trợ 5,7 tỉ won (khoảng 4,5 triệu USD) trong 5 năm cho dự án "Phát triển robot phi công giống người dựa trên xử lí ngôn ngữ tự nhiên". Từ năm 2022, một nhóm liên ngành gồm các giáo sư Choo Jae-gul, Yoon Kuk-jin và Kim Min-jun cùng bắt tay xây dựng "PiBot".
Ngày 19/7/2023, KAIST công bố PiBot là "robot phi công hình người đầu tiên trên thế giới”. Điểm đặc biệt là PiBot có thể ngồi thẳng vào ghế phi công, dùng chính cần lái, bàn đạp và công tắc vốn làm cho bàn tay con người. Trên buồng lái mô phỏng, nó đã tự thực hiện trọn vẹn một chuyến bay, từ khởi động động cơ, lăn bánh, cất cánh, bay bằng, hạ cánh. Sau đó, robot đọc và ghi nhớ toàn bộ bản đồ hàng không cùng cẩm nang tra cứu nhanh cho tình huống khẩn cấp, việc không phi công con người nào làm nổi trong thời gian ngắn như vây.
Cao 160 cm, nặng 65 kg, PiBot dùng camera làm "mắt" quan sát buồng lái và quan sát bên ngoài, đôi tay khớp nối đủ chính xác để thao tác mọi công tắc, kể cả khi máy bay rung lắc mạnh.
Giáo sư Shim khi đó đã hé lộ định hướng dài hơi hơn nhiều so với một chiếc máy bay: "Robot có thể điều khiển không chỉ máy bay, mà cả các phương tiện khác như ô tô hay xe thiết giáp, nên chúng tôi kỳ vọng nó sẽ rất hữu ích trong bối cảnh lực lượng quân sự đang thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng". Câu nói tưởng như chỉ là một dự đoán xa vời năm 2023 hóa ra lại chính xác đến từng chi tiết ba năm sau đó.
Thiết kế "ít xâm lấn nhất": để robot thích nghi với máy, thay vì ngược lại
Dự án PiBot được chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1, hoàn tất trước năm 2024, tập trung chứng minh khả năng bay bằng mô phỏng, và đã thành công với mô phỏng máy bay. Từ năm 2024, giai đoạn 2 chuyển sang giải quyết bài toán xây dựng vóc dáng và cấu trúc khớp thực sự phù hợp để vận hành một máy bay thật, chứ không chỉ một bộ mô phỏng gắn cố định trong phòng thí nghiệm.
Thành quả của cách tiếp cận này được giới chuyên môn công nhận vào tháng 6/2026, khi nhóm của giáo sư Shim nhận Giải Bài báo xuất sắc nhất của tạp chí IEEE Robotics and Automation Magazine, trao tại Hội nghị quốc tế về Robot và Tự động hóa (ICRA 2026) ở Vienna (Áo). Đây không phải một giải thưởng cho một bản demo bắt mắt, mà cho chính nền tảng kỹ thuật đứng sau nó, điều giải thích vì sao nền tảng đó có thể thích nghi nhanh đến vậy khi chuyển sang một lĩnh vực hoàn toàn khác.
Giáo sư Shim gọi triết lý thiết kế của mình là "ít xâm lấn nhất". Thay vì phải cải tạo cả một cỗ máy để nó chấp nhận điều khiển tự động, nhóm nghiên cứu chọn xây dựng một robot đủ khéo léo để thích nghi với bất kỳ cỗ máy nào vốn đã được thiết kế cho con người vận hành. Một buồng lái được thiết kế cho bàn tay và đôi mắt con người, một cầu tàu hải quân cũng vậy. PiBot chỉ cần được "dạy" quy trình đặc thù của từng lĩnh vực, còn phần cứng và cơ cấu thao tác để thực hiện mệnh lệnh gần như giữ nguyên.
Chính triết lí đó đã giúp PiBot ngồi được sau ghế lái tàu mà không phải xây dựng lại từ đầu.
Bài toán robot hóa và bù đắp nhân lực của Hàn Quốc
Thử nghiệm tại Changwon là giai đoạn đầu trong chương trình bốn giai đoạn, nằm trong khái niệm hạm đội hỗn hợp người – máy "Sea GHOST" mà Hải quân Hàn Quốc công bố từ tháng 11/2022.
Nhóm của giáo sư Shim lấy nguyên bộ khung xử lý ngôn ngữ vốn dùng để đọc bản đồ Jeppesen, huấn luyện lại bằng thuật ngữ giao tiếp trên tàu hải quân. Quy trình gồm ba bước: nghe lệnh giọng nói và phân tích thành lệnh có cấu trúc; nhắc lại mệnh lệnh cho sĩ quan trực trước khi hành động; rồi mới thực hiện lệnh và báo cáo lại. Bài kiểm tra còn buộc PiBot xử lý điều động cự ly gần và giữ hướng giữa sóng lớn mô phỏng.
Chuẩn đô đốc Kim Hyung-jun, người phụ trách nhóm phân tích và đánh giá thử nghiệm của Hải quân, gọi đây là "bước đầu tiên để xác định liệu một robot có thể đảm nhiệm công việc điều khiển tàu mà không mắc sai sót hay không". Việc sử dụng trên tàu hải quân cũng có lợi thế là luôn có người theo dõi và giám sát PiBot, khác với trong buồng lái máy bay chỉ có một mình robot này.
Ba giai đoạn còn lại sẽ lần lượt đưa PiBot lên một con tàu thật đang neo đậu, sau đó thử nghiệm hành trình ban ngày trên biển, và cuối cùng là vận hành liên tục cả ngày lẫn đêm trong điều kiện thực tế, trước khi bất kỳ đợt triển khai nào trên biển được cân nhắc.
Lý do đằng sau tốc độ phát triển này không khó đoán. Quân đội Hàn Quốc giảm quy mô thường trực từ 560.000 xuống 450.000 người trong giai đoạn 2019-2025, giảm 20% chỉ trong 6 năm. Số nam giới trong độ tuổi nhập ngũ cũng giảm khoảng 30% cùng kỳ. Sách trắng quốc phòng Hàn Quốc năm 2022 dự báo, con số thanh niên 20 tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự giảm từ khoảng 226.000 người năm 2025 xuống còn khoảng 130.000 vào năm 2040.
Chương trình PiBot nằm trong kế hoạch "Đổi mới Quốc phòng 4.0" của Seoul, dùng AI và robot bù đắp cho lực lượng con người đang co hẹp lại, chứ không phải một dự án nghiên cứu thuần túy.
.jpg)