Sai lầm khiến hàng triệu người tăng huyết áp chưa được bảo vệ đúng cách
Nhiều người mắc tăng huyết áp vẫn đối mặt nguy cơ đột quỵ dù đang điều trị. Chuyên gia chỉ ra những sai lầm phổ biến và cách kiểm soát huyết áp hiệu quả để giảm biến chứng tim mạch.
Dù đã có nhiều tiến bộ trong điều trị, tăng huyết áp vẫn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận tại Việt Nam. Theo các chuyên gia, một trong những "điểm nghẽn" lớn hiện nay là nhiều người bệnh chưa được kiểm soát huyết áp đúng mục tiêu, trong khi không ít trường hợp vẫn duy trì những quan niệm điều trị đã lỗi thời.
Khi tăng huyết áp không còn chỉ là những con số
Tăng huyết áp từ lâu được ví như "kẻ giết người thầm lặng" bởi bệnh thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà hầu như không gây triệu chứng rõ rệt. Chỉ đến khi xuất hiện các biến cố như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay suy thận, nhiều người mới biết mình đã mang bệnh trong thời gian dài. Đây cũng là lí do khiến tăng huyết áp tiếp tục là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế cũng như chất lượng sống của người dân.
Theo các chuyên gia tim mạch, điều đáng lo ngại không nằm ở việc thiếu thuốc điều trị mà ở chỗ nhiều bệnh nhân vẫn chưa đạt được mục tiêu kiểm soát huyết áp theo các khuyến cáo mới. Không ít người chỉ uống thuốc khi thấy huyết áp tăng hoặc tự ý ngừng điều trị khi chỉ số trở về bình thường, trong khi tổn thương tại tim, não, thận và hệ mạch máu vẫn âm thầm tiến triển.
TS.BS Bùi Thế Dũng, Trưởng khoa Nội tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết trong thực hành lâm sàng, nhiều bệnh nhân đến khám khi bệnh đã gây biến chứng mặc dù trước đó hoàn toàn không có biểu hiện bất thường.
"Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng hàng đầu của đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và bệnh thận mạn. Điều nguy hiểm là người bệnh có thể cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng tổn thương mạch máu vẫn diễn ra từng ngày nếu huyết áp không được kiểm soát ổn định", TS.BS Bùi Thế Dũng nhận định.
Theo ông, điều trị tăng huyết áp hiện nay không còn đơn thuần là đưa huyết áp giảm xuống trong một vài lần đo, mà phải duy trì huyết áp ổn định trong thời gian dài nhằm giảm nguy cơ biến cố tim mạch và bảo vệ các cơ quan đích.
Sai lầm phổ biến khiến hiệu quả điều trị chưa như kì vọng
Một trong những hạn chế được các chuyên gia chỉ ra là cách tiếp cận điều trị theo tư duy cũ vẫn còn khá phổ biến. Nhiều bệnh nhân được điều trị bằng một loại thuốc trong thời gian dài dù chưa đạt mục tiêu huyết áp, hoặc việc điều chỉnh phác đồ diễn ra chậm khiến khoảng thời gian huyết áp không được kiểm soát kéo dài.
Trong khi đó, các hướng dẫn điều trị mới của các hiệp hội tim mạch quốc tế và Việt Nam đều hướng tới việc kiểm soát huyết áp chặt chẽ hơn ở phần lớn người bệnh, đặc biệt là những người có nguy cơ tim mạch cao hoặc có bệnh lí đi kèm. Đích điều trị hiện nay được khuyến cáo là dưới 130/80 mmHg đối với đa số bệnh nhân phù hợp, thay vì chỉ dừng ở mức 140/90 mmHg như trước đây.
Theo TS.BS Bùi Thế Dũng, việc lựa chọn phương pháp điều trị cần được cá thể hóa trên từng người bệnh. Bác sĩ sẽ cân nhắc tuổi, nguy cơ tim mạch, bệnh nền, khả năng dung nạp thuốc cũng như mức độ tuân thủ điều trị trước khi quyết định sử dụng đơn trị liệu hay phối hợp nhiều nhóm thuốc.
"Điều quan trọng không phải là sử dụng nhiều thuốc hay ít thuốc, mà là lựa chọn đúng chiến lược điều trị để người bệnh đạt mục tiêu huyết áp và duy trì được kết quả đó lâu dài. Mỗi bệnh nhân đều có đặc điểm riêng nên không có một phác đồ phù hợp cho tất cả", ông nhấn mạnh.
Điều trị hiện đại không chỉ là hạ huyết áp mà còn phải bảo vệ tim mạch
Sự thay đổi lớn trong các khuyến cáo điều trị những năm gần đây phản ánh một thực tế: tăng huyết áp là bệnh lí có cơ chế phức tạp và hiếm khi chỉ do một yếu tố đơn lẻ gây ra. Bởi vậy, mục tiêu của điều trị hiện đại không chỉ là đưa chỉ số huyết áp về ngưỡng an toàn mà còn giảm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và bệnh thận mạn trong tương lai.
Theo các chuyên gia, ở nhiều bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao hoặc huyết áp tăng nhiều ngay từ thời điểm chẩn đoán, việc cân nhắc phối hợp các nhóm thuốc có cơ chế tác động khác nhau ngay từ đầu có thể giúp kiểm soát huyết áp nhanh và ổn định hơn so với chiến lược điều chỉnh từng bước như trước đây. Tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc và phác đồ phải dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ, không nên tự ý áp dụng theo thông tin trên mạng hoặc kinh nghiệm truyền miệng.
TS.BS Bùi Thế Dũng cho biết trong thực hành lâm sàng, không có một công thức điều trị chung cho tất cả người bệnh. Mỗi bệnh nhân có độ tuổi, bệnh nền, nguy cơ tim mạch và khả năng đáp ứng thuốc khác nhau nên việc cá thể hóa điều trị là nguyên tắc quan trọng nhất.
"Điều trị tăng huyết áp cần nhìn vào nguy cơ tim mạch tổng thể chứ không chỉ nhìn vào con số huyết áp. Bác sĩ sẽ cân nhắc nhiều yếu tố như tiền sử đột quỵ, bệnh mạch vành, đái tháo đường, bệnh thận mạn hay nguy cơ suy tim để lựa chọn chiến lược phù hợp. Mục tiêu cuối cùng là giảm biến cố tim mạch và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh", ông phân tích.
Một thực tế khác được các chuyên gia chỉ ra là nhiều bệnh nhân vẫn chưa duy trì việc điều trị đều đặn. Có người quên uống thuốc, có người tự giảm liều khi thấy huyết áp ổn định hoặc ngừng thuốc vì nghĩ bệnh đã khỏi. Đây là những nguyên nhân khiến huyết áp dao động kéo dài và làm tăng nguy cơ biến chứng.
Theo TS.BS Bùi Thế Dũng, xu hướng sử dụng viên phối hợp liều cố định đang được quan tâm vì có thể giúp giảm số lượng viên thuốc phải uống mỗi ngày, từ đó cải thiện khả năng tuân thủ điều trị ở những bệnh nhân phù hợp. Việc áp dụng phương pháp này cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định trên từng trường hợp cụ thể.
"Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Song song với việc dùng thuốc, cần duy trì chế độ ăn giảm muối, tăng cường vận động, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và tái khám định kì. Chỉ khi kết hợp đồng bộ các giải pháp, hiệu quả kiểm soát huyết áp mới bền vững", ông khuyến cáo.
