Vượt qua: Sắt thép mang ký ức, hình khối đòi tự do
Mười tác phẩm của Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh tạo cuộc đối thoại về ký ức, sức chịu đựng và khả năng vượt qua giới hạn.
Một triển lãm điêu khắc thường bắt đầu bằng hình khối. Vượt qua lại bắt đầu bằng lực. Lực kéo, lực nén, trọng lực và sức căng hiện diện trong những khối vật liệu nặng. Chúng bị kéo giãn, khóa chặt, cắt rời hoặc mở ra như đang tìm lối thoát.
Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh không cùng ngôn ngữ tạo hình. Một người đi sâu vào ký ức của vật liệu. Người còn lại đẩy vật liệu tới ranh giới chịu đựng. Trầm tích hướng về phần đã lắng xuống. Không giới hạn hướng tới phần đang muốn bứt ra.
Cuộc gặp không hòa lẫn
Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh thân thiết nhiều thập niên, nhưng đây là lần đầu hai nghệ sĩ cùng thực hiện một triển lãm. Họ không làm mờ phong cách cá nhân để tìm sự tương đồng. Mỗi người giữ nguyên giọng nói riêng, để tác phẩm đứng cạnh nhau và tạo ra ma sát.
Triển lãm gồm 10 tác phẩm, chia đều cho hai nghệ sĩ, với tổng trọng lượng hơn 2.200 kg. Sắt, inox, nhôm, gỗ, đồng, thủy tinh và phế liệu cùng xuất hiện trong không gian trưng bày.
Sức nặng vật liệu chỉ có ý nghĩa lúc được chuyển hóa thành sức nặng tư tưởng. Sắt mang dấu vết của lửa, lực và lao động. Phế liệu giữ lại một đời sống đã bị loại bỏ. Gỗ cũ mang màu thời gian. Inox phản chiếu ánh sáng. Mối hàn, vết cắt, độ gỉ cùng bề mặt thô đều trở thành một phần của tạo hình.
Trầm tích: Vật liệu không chịu biến mất
Bùi Hải Sơn tiếp tục phát triển dạng thể “hạt mầm”, hình tượng đã hiện diện trong nhiều giai đoạn sáng tác. Trong loạt Trầm tích, hạt mầm được mở ra, tách lớp và “giải phẫu”.
Phần bên trong lộ ra như một cơ thể vừa mang thương tích, vừa chuẩn bị tái sinh. Một số hình thể giống vật thể khảo cổ chưa được gọi tên. Số khác gợi thân tàu, vỏ hạt hoặc một sinh vật nằm lại sau biến động. Chúng không kể lại câu chuyện lịch sử cụ thể. Chúng tạo cảm giác quá khứ vẫn vận động trong vật chất.
Gỗ, đồng và phế liệu được nối bằng đinh, lỗ thủng cùng các mảng kim loại. Bề mặt tác phẩm giữ nguyên dấu cũ. Mỗi vết xước như một phần đời sống trước đó chưa bị xóa đi.
Bùi Hải Sơn không tập trung giải thích những vỏ đạn hay phế liệu từng thuộc về đâu. Ông quan tâm đến khả năng chúng bắt đầu một đời sống khác sau khi trở thành tác phẩm nghệ thuật. Quan niệm “vật liệu cũng có ký ức” giúp Trầm tích thoát khỏi cách kể hoài niệm. Ký ức không được trưng ra như di vật mà được cắt, ghép và tái cấu trúc.
Sức thuyết phục của loạt tác phẩm nằm ở khả năng giữ biểu tượng không bị khóa vào một nghĩa. Hạt mầm có thể đại diện cho sự sống, nhưng cũng có thể chứa tổn thương. Những lỗ thủng trên thân gỗ vừa là dấu tích, vừa giống cửa mở.
Các tác phẩm dễ bị bao phủ bằng lớp diễn giải về lịch sử, hủy diệt và tái sinh. Tuy nhiên, chúng thuyết phục hơn lúc người xem rời văn bản giới thiệu, nhìn trực tiếp vào bề mặt gỗ, đường đinh, mảng đồng cùng những vết cũ. Vật chất tự nói bằng tuổi đời và thương tích của nó.
Không giới hạn: Sức căng của vật liệu
Hoàng Tường Minh chọn đường đi trực diện hơn. Loạt Không giới hạn sử dụng mắt xích, khối sắt uốn, đoạn nối và bề mặt inox để tạo trạng thái căng kéo.
Có cấu trúc bị níu về hai phía. Có mắt xích mở ra nhưng chưa đứt. Có những khối kim loại nặng vẫn tạo cảm giác đang chuyển động. Hình thể luôn ở trạng thái chưa hoàn tất, như thể một lực khác vẫn tiếp tục tác động.
Kim loại vốn gắn với độ cứng và ổn định. Hoàng Tường Minh buộc nó biểu hiện sự chao đảo. Khối lượng nặng nhưng đường cong lại mềm. Mối hàn vừa giữ kết cấu, vừa giống vết khâu trên cơ thể tác phẩm.
Nghệ sĩ tập trung vào giới hạn bền kéo và điểm đứt của vật liệu. Những thuật ngữ kỹ thuật được chuyển sang phạm vi tinh thần. Mỗi mắt xích đặt ra câu hỏi về sức chịu đựng. Một cấu trúc còn đứng vững nhờ sức mạnh, hay chỉ bởi chưa gặp lực đủ lớn để phá vỡ nó?
Hoàng Tường Minh cho rằng nghệ thuật không giới hạn, còn con người thì có. Tác phẩm của ông không đưa ra một tuyên bố lạc quan đơn giản. Chúng cho thấy hành động vượt qua luôn đi cùng nguy cơ gãy vỡ.
Loạt tác phẩm đạt hiệu quả hơn ở những cấu trúc không biến mắt xích thành hình ảnh minh họa đơn giản cho ý chí. Một mắt xích đứt dễ hiểu nhưng cũng dễ trở thành biểu tượng quen thuộc. Giá trị tạo hình xuất hiện ở nơi lực kéo không có một hướng duy nhất, khiến người xem khó xác định tác phẩm đang bị phá vỡ hay tự lập lại thăng bằng.
Hoàng Tường Minh biến kỹ thuật thành nội dung. Mối hàn không chỉ giải quyết kết cấu. Sự tương phản giữa sắt đen và inox làm hiện ra va chạm giữa nặng và nhẹ, tối và sáng, bó buộc và mở thoát.
Không gian tham gia vào tác phẩm
Vượt qua được xây dựng theo đặc điểm kiến trúc của trụ sở Hội Mỹ thuật TP.HCM. Mặt bằng khoảng 450 m² chia thành hai khu vực. Tác phẩm, khoảng trống, ánh sáng, bóng tối và lưới plastic cùng tham gia vào bố cục chung.
Những khối kim loại lớn buộc người xem thay đổi đường đi, khoảng cách và góc nhìn. Công chúng phải lùi lại, tiến gần hoặc nhìn xuyên qua các lớp vật liệu. Không gian không còn là chiếc hộp chứa tác phẩm. Nó trở thành lực thứ ba trong cuộc đối thoại giữa hai nghệ sĩ.
Inox cần ánh sáng để bật lên độ lạnh. Gỗ, đồng và sắt cũ cần vùng tối để giữ chiều sâu. Nếu ánh sáng chỉ làm đẹp bề mặt, triển lãm sẽ nghiêng về trình diễn. Nếu tạo được các vùng đối lập, ánh sáng có thể nối Trầm tích với Không giới hạn bằng chuyển động giữa tối và sáng.
Giàn giáo, tường cũ cùng các khối vật liệu hàng tấn dễ tạo ấn tượng thị giác mạnh. Sự hoành tráng cũng có thể lấn át từng tác phẩm. Triển lãm cần kiểm soát khoảng cách giữa quy mô và chiều sâu.
Lối mở nằm trong giới hạn
Bùi Hải Sơn nhìn giới hạn như những lớp trầm tích hình thành qua thời gian. Hoàng Tường Minh nhìn giới hạn như lực cản đang tác động lên hiện tại. Một người hỏi vật chất đã trải qua điều gì. Người kia hỏi nó còn chịu được bao nhiêu.
Cuộc gặp này không tạo ra sự hòa hợp dễ chịu. Nó tạo ma sát. Ký ức không tự động dẫn đến hy vọng. Sức mạnh cũng không mặc nhiên tạo ra lối thoát. Muốn vượt qua, con người phải nhận diện thứ đang giữ mình lại và chấp nhận nguy cơ biến đổi.
Dưới các lớp diễn giải triết học vẫn là câu chuyện cụ thể của điêu khắc: Vật liệu, trọng lượng, bề mặt, mối nối, không gian và ánh sáng. Thành công của triển lãm phụ thuộc vào khả năng để những yếu tố ấy tự lên tiếng.
Mười tác phẩm cho thấy giới hạn cũng có hình dạng, trọng lượng và ký ức. Lối mở không xuất hiện ở bên ngoài. Nó được tạo ra từ chính những gì từng níu giữ con người.
Triển lãm điêu khắc Vượt qua của Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh, giám tuyển Vũ Huy Thông.
Khai mạc lúc 18 giờ 30 ngày 31/7. Triển lãm kéo dài đến ngày 10/8.
Địa điểm: Hội Mỹ thuật TP.HCM, 218A Pasteur, phường Xuân Hòa, TP.HCM.
.jpg)
